Tuổi cao gương sáng 14/06/2026 09:25
Tinh thần “Phụ lão cứu quốc” cần được cụ thể hóa bằng những cơ chế phù hợp với bối cảnh mới. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh việc phát huy tối đa nguồn lực con người, trong đó có trí tuệ và kinh nghiệm của NCT là yếu tố quan trọng bảo đảm phát triển nhanh và bền vững. Quan điểm nhất quán của Đảng ta cũng khẳng định NCT không chỉ là đối tượng được chăm sóc mà còn là nguồn lực nội sinh quý báu của quốc gia.
Thực tiễn cho thấy, hệ thống chính sách đối với NCT hiện nay vẫn thiên về bảo trợ xã hội, trong khi chưa khai thác đầy đủ tiềm năng tham gia của lực lượng này trong đời sống kinh tế - xã hội. Khi Việt Nam đã có khoảng 17 triệu NCT và dự báo bước vào giai đoạn dân số già từ năm 2036, việc đổi mới tư duy chính sách trở thành yêu cầu cấp thiết. Điểm cốt lõi là chuyển từ cách tiếp cận “bảo vệ” sang “trao quyền”, từ hỗ trợ đơn lẻ sang tích hợp đa lĩnh vực, tạo điều kiện để NCT tiếp tục tham gia lao động, đóng góp kinh nghiệm và giữ vai trò tích cực trong cộng đồng.
 |
| Tiết mục Liên hoan tiếng hát dân ca NCT phường Tây Hồ. |
Trong cách tiếp cận mới, chính sách cần đặt NCT vào vị trí chủ thể tham gia phát triển thay vì chỉ là đối tượng thụ hưởng. Điều này đòi hỏi phải hoàn thiện hệ thống dữ liệu về NCT, phục vụ hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng, đồng thời lồng ghép mục tiêu phát huy vai trò NCT trong các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Khi tư duy chính sách được điều chỉnh đúng hướng, già hóa dân số không chỉ là thách thức mà còn có thể trở thành “lợi tức dân số thứ hai”.
Một trụ cột quan trọng là xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, linh hoạt và bao trùm. Bên cạnh việc mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế, cần nghiên cứu thiết lập mức lương hưu xã hội tối thiểu đối với những NCT không có nguồn thu nhập ổn định, đồng thời điều chỉnh chính sách theo hướng giảm điều kiện tham gia, nâng cao tính hấp dẫn và bền vững của hệ thống.
Tuy nhiên, an sinh không chỉ dừng lại ở bảo đảm đời sống mà phải gắn với phát huy năng lực. Chính sách lao động cần thích ứng với già hóa dân số bằng việc tạo điều kiện để NCT tiếp tục tham gia thị trường lao động với các hình thức linh hoạt, phù hợp với sức khỏe và kinh nghiệm. Việc khuyến khích doanh nghiệp sử dụng lao động cao tuổi thông qua các cơ chế ưu đãi, cùng với hỗ trợ đào tạo kỹ năng, tiếp cận tín dụng và phát triển các mô hình sinh kế nhỏ, đặc biệt trong nông nghiệp, dịch vụ và nghề truyền thống, sẽ góp phần biến tiềm năng của NCT thành nguồn lực thực tế cho phát triển.
Cùng với đó, các mô hình dựa vào cộng đồng như CLB Liên thế hệ tự giúp nhau cần được nhân rộng, vừa tạo sinh kế, vừa tăng cường gắn kết xã hội và hỗ trợ chăm sóc NCT. Khi an sinh được thiết kế theo hướng tích hợp với phát triển, NCT không chỉ được bảo đảm cuộc sống mà còn có điều kiện tiếp tục đóng góp cho gia đình và xã hội.
Già hóa dân số đồng thời mở ra cơ hội phát triển “kinh tế bạc” như một động lực tăng trưởng mới. Nhu cầu ngày càng gia tăng về chăm sóc sức khỏe, tài chính, bảo hiểm, nhà ở và các dịch vụ văn hóa, giải trí dành cho NCT đang tạo ra thị trường tiềm năng lớn. Nếu có chính sách phù hợp nhằm khuyến khích đầu tư và phát triển các ngành dịch vụ chuyên biệt, đồng thời xây dựng chiến lược phát triển kinh tế bạc ở tầm quốc gia, Việt Nam có thể chuyển hóa thách thức già hóa thành cơ hội phát triển.
Song song với đó, cần xây dựng hệ thống chăm sóc NCT toàn diện, bền vững và thích ứng với xu thế già hóa nhanh. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa Nhà nước, thị trường và cộng đồng trong phát triển hệ thống chăm sóc dài hạn, nâng cao năng lực hệ thống y tế, đặc biệt là chuyên ngành lão khoa. Việc phát triển các mô hình chăm sóc tại nhà, tại cộng đồng, cùng với ứng dụng công nghệ số trong quản lý và chăm sóc sức khỏe NCT, sẽ góp phần nâng cao chất lượng sống và giảm áp lực cho hệ thống y tế.
Một yêu cầu quan trọng khác là xây dựng môi trường thân thiện với NCT trong quy hoạch phát triển, từ giao thông, nhà ở đến không gian công cộng. Đây là điều kiện để NCT sống độc lập, an toàn và tiếp tục tham gia vào đời sống xã hội. Đồng thời, cần hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến NCT theo hướng thống nhất, phù hợp với thực tiễn già hóa, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đẩy mạnh xã hội hóa nhằm huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân.
Thực tiễn cho thấy, bên cạnh những thách thức về sức khỏe, thu nhập và hệ thống dịch vụ, NCT Việt Nam vẫn sở hữu nguồn vốn xã hội đặc biệt quý giá là tri thức, kinh nghiệm và uy tín trong cộng đồng. Nếu được tạo điều kiện và trao cơ hội phù hợp, lực lượng này sẽ tiếp tục đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước.
Từ lời hiệu triệu “Phụ lão cứu quốc” đến yêu cầu của thời đại mới, vấn đề đặt ra không chỉ là chăm lo tốt hơn cho NCT mà là thiết kế chính sách để họ tiếp tục cống hiến. Khi chính sách đi đúng hướng và trúng trọng tâm, già hóa dân số sẽ không còn là áp lực mà trở thành động lực quan trọng. Đây là bước chuyển quan trọng từ nhận thức sang hành động, từ giá trị truyền thống sang yêu cầu hiện đại hóa chính sách, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và bao trùm của đất nước.
