Tuổi cao gương sáng 06/06/2026 10:11
Nếu trong kháng chiến, hình ảnh các cụ phụ lão gắn với hậu phương lớn, “gánh lúa nuôi quân”, “giữ làng giữ nước”, thì khi đất nước thống nhất, chính lực lượng ấy lại trở thành những người đặt nền móng cho công cuộc tái thiết. Những năm hậu chiến và thời kỳ bao cấp đầy khó khăn đòi hỏi sự bền bỉ, kinh nghiệm và tinh thần trách nhiệm - những phẩm chất mà NCT luôn thể hiện rõ nét.
Ở nhiều địa phương, lớp người đi trước tiếp tục giữ vai trò “cây cao bóng cả”, trực tiếp tham gia lao động, truyền nghề, giữ gìn nếp nhà, nếp làng. Họ không chỉ góp sức mà còn trao truyền kinh nghiệm sống - nguồn “vốn quý” giúp cộng đồng vượt qua giai đoạn chuyển mình.
 |
| Bà Nguyễn Thị Ngọc Anh (bên phải) luôn mong muốn giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Tây Nguyên |
Từ sau công cuộc Đổi mới năm 1986, khi nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hình thành, vai trò của NCT ngày càng được mở rộng. Không ít người trở thành chủ trang trại, chủ cơ sở sản xuất, đi đầu trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, góp phần thúc đẩy kinh tế nông thôn.
Một minh chứng tiêu biểu là bà Nguyễn Thị Ngọc Anh (71 tuổi, tỉnh Đắk Lắk). Không chỉ phát triển kinh tế đơn thuần, bà lựa chọn hướng đi bền vững: Phục hồi hệ sinh thái, gắn phát triển du lịch cộng đồng với sinh kế cho người dân. Từ vùng đất khô cằn, sau hơn một thập kỷ cải tạo, Khu du lịch cộng đồng KoTam đã trở thành điểm đến thu hút hàng trăm nghìn lượt khách mỗi năm, tạo việc làm ổn định cho khoảng 130 lao động, chủ yếu là đồng bào Ê Đê.
Ở đây, vai trò của NCT không chỉ dừng ở sản xuất mà còn kiến tạo mô hình phát triển hài hòa giữa con người, thiên nhiên và sinh kế.
Hiện nay, cả nước có khoảng 17 triệu NCT, chiếm trên 16% dân số, một lực lượng xã hội lớn, giàu kinh nghiệm và vẫn đang đóng góp trực tiếp vào sự phát triển đất nước. Theo Hội NCT Việt Nam, hàng triệu NCT vẫn tham gia lao động; hàng trăm nghìn người được tôn vinh làm kinh tế giỏi, làm chủ cơ sở sản xuất, doanh nghiệp nhỏ. Trong xây dựng nông thôn mới, NCT gương mẫu hiến đất, đóng góp ngày công, ủng hộ kinh phí và tài sản; hơn 70% số xã đạt chuẩn nông thôn mới có đóng góp không nhỏ của NCT trong phát triển hạ tầng nông thôn.
Hiện cả nước có hơn 9.000 CLB Liên thế hệ tự giúp nhau cùng hàng chục nghìn CLB văn hóa, thể thao, dưỡng sinh do NCT tham gia, góp phần củng cố chuẩn mực đạo đức, lối sống, tăng cường sự gắn kết cộng đồng.
Ở cơ sở, vai trò của NCT trong hệ thống chính trị ngày càng rõ nét. Hàng trăm nghìn NCT tham gia công tác Đảng, chính quyền, MTTQ và các đoàn thể; nhiều người đảm nhiệm vị trí bí thư chi bộ, trưởng thôn, tổ trưởng dân phố, trưởng ban công tác mặt trận. Trong công tác hòa giải, NCT chiếm tỷ lệ lớn, góp phần duy trì tỷ lệ hòa giải thành công trên 80%, giữ gìn ổn định xã hội từ cơ sở.
Giữ “hồn cốt” văn hóa trong dòng chảy hiện đại
Song hành với phát triển kinh tế, NCT còn giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, nhiều giá trị có nguy cơ mai một, NCT chính là những “ký ức sống”, lưu giữ và trao truyền bản sắc văn hóa.
Tại Khu du lịch cộng đồng KoTam, bên cạnh phát triển du lịch, bà Nguyễn Thị Ngọc Anh kiên trì gìn giữ văn hóa Ê Đê thông qua việc duy trì trang phục thổ cẩm, khuyến khích nhân viên sử dụng trong sinh hoạt và phục vụ du khách. Nhờ đó, nhiều người trẻ dần tự tin mặc trang phục dân tộc, tích cực tham gia biểu diễn cồng chiêng, múa xoang, giới thiệu văn hóa địa phương.
Tỉnh Sơn La có 30 Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú và hơn 70 Nghệ nhân Dân gian trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể, am hiểu sâu sắc các loại hình nghệ thuật trình diễn, tập quán xã hội, tín ngưỡng, tiếng nói, chữ viết và tri thức dân gian.
Nghệ nhân Ưu tú Bàn Văn Đức (xã Vân Hồ) đã có hơn 10 năm truyền dạy chữ Nôm Dao cho đồng bào, trực tiếp giảng dạy hơn 20 lớp với hàng nghìn lượt học viên. Ông cũng là người đầu tiên biên soạn bộ sách giáo khoa phục vụ giảng dạy chữ Nôm Dao với mong muốn thế hệ trẻ biết và sử dụng chữ viết dân tộc mình.
Còn Nghệ nhân Nhân dân Điêu Văn Minh, 72 tuổi (xã Quỳnh Nhai) là người giữ “hồn then” của đồng bào Thái trắng, dù tuổi cao vẫn tích cực tham gia hoạt động văn hóa, truyền dạy hát then, đàn tính cho thế hệ trẻ. Theo ông, việc truyền dạy là cách thiết thực nhất để bảo tồn di sản trong bối cảnh người am hiểu ngày càng ít.
Những đóng góp bền bỉ ấy giúp gìn giữ “hồn cốt” văn hóa dân tộc, tạo nền tảng cho phát triển bền vững trong thời kỳ hội nhập.
Từ truyền thống “cứu quốc” đến khát vọng “dựng xây”
Nhìn lại chặng đường 85 năm, có thể thấy rõ sự chuyển hóa liên tục: Từ tinh thần “Phụ lão cứu quốc” trong chiến tranh đến vai trò “kiến quốc” trong thời bình. Lòng yêu nước của NCT được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực trong phát triển kinh tế, bảo tồn văn hóa, xây dựng đời sống xã hội.
Trong giai đoạn phát triển mới, khi Việt Nam bước vào thời kỳ già hóa dân số nhanh, vai trò của NCT tiếp tục được đặt ra với yêu cầu cao hơn. Không chỉ là “gương sáng”, NCT còn được kỳ vọng tham gia tích cực vào kinh tế số, xã hội số, các mô hình liên kết cộng đồng, đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước.
Từ quá khứ đến hiện tại, từ chiến tranh đến hòa bình, NCT luôn là lực lượng đặc biệt - vừa là chứng nhân lịch sử, vừa là chủ thể của phát triển. Tinh thần “Phụ lão cứu quốc” năm xưa đang tiếp tục được kế thừa và phát huy trong khát vọng dựng xây hôm nay. (Mời xem tiếp kỳ sau)
 85 năm “Phụ lão cứu quốc” - Từ lời hiệu triệu đến khát vọng thời đại |
 85 năm “Phụ lão cứu quốc” - Từ lời hiệu triệu đến khát vọng thời đại |
