Đền Đức Mẹ và mong ước hồi sinh một không gian tâm linh

Đền Đức Mẹ là địa chỉ tín ngưỡng tâm linh của nhân dân trong và ngoài xã.

Qua năm tháng, Đền Đức Mẹ không tránh khỏi những dấu vết của thời gian. Các điện thờ đã xuống cấp, nền đền thấp, nhiều khoảng trong khuôn viên cỏ mọc um tùm. Sự xuống cấp ấy khiến không gian vốn thanh tịnh, trang nghiêm của một di tích gắn với đời sống tâm linh của người dân qua nhiều thế hệ trở nên trầm buồn hơn.

Điều đáng tiếc là phía sau dáng vẻ cũ kỹ ấy là một di tích có lịch sử lâu đời và nhiều giá trị văn hóa cần được gìn giữ. Theo tư liệu của địa phương, Đền Đức Mẹ được hình thành và xây dựng từ thời Nguyễn, tọa lạc tại khu vực Cồn Đừng. Đền gồm Bái đường và Hậu cung bằng gỗ, với nhiều chi tiết chạm khắc mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống như vân mây, sóng nước, long, ly, quy, phụng...

Trong di tích hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật như hương án, long ngai, kiệu rồng, lư hương bằng đá, lư hương bằng đất sét, chiêng đồng và những ban thờ cổ được chạm khắc tinh tế. Đây là những hiện vật có giá trị về lịch sử, nghệ thuật, đồng thời phản ánh phong tục và đời sống tín ngưỡng của người dân địa phương qua các thế hệ.

Đền thờ Bạch Y Quế Hoa Công chúa, vị nữ thần được nhân dân tôn kính như một người mẹ che chở, phù hộ cho cuộc sống bình an. Tại đây còn phối thờ Trung Sơn Mậu Kỷ Thành Hoàng. Từ lâu, Đền Đức Mẹ đã trở thành một địa điểm sinh hoạt văn hóa tâm linh quen thuộc của người dân trong vùng.

Hằng năm, lễ Cầu yên đầu năm được tổ chức vào ngày 9 và 10 tháng Giêng âm lịch. Đây là dịp người dân trong xã và các vùng lân cận tìm về dâng hương, cầu mong một năm bình an, thuận lợi. Những sinh hoạt tín ngưỡng ấy đã góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống và tạo sự gắn kết cộng đồng.

Ông Bùi Xuân Đạo, xóm trưởng xóm Văn Sơn, người đã có 14 năm đảm nhiệm công việc xóm trưởng và gắn bó với công tác quản lý, gìn giữ Đền Đức Mẹ, cho biết đây không chỉ là nơi thờ tự của riêng một khu dân cư mà là địa chỉ tâm linh chung của người dân trong cả xã. Vào các ngày rằm, mùng 1, người dân thường xuyên tìm về dâng hương, còn mỗi dịp lễ hội, lượng người đến tham dự rất đông. Theo ông Đạo, điều khiến những người gắn bó với ngôi đền trăn trở nhất hiện nay là nhiều hạng mục đã xuống cấp, cảnh quan cũng chưa được khang trang. “Chúng tôi rất mong đền sớm được quan tâm tu sửa, xây dựng, vừa bảo đảm nơi sinh hoạt tâm linh cho nhân dân, vừa giữ gìn được di tích cho các thế hệ sau”, ông Đạo chia sẻ.

Qua thời gian, đền Đức Mẹ đã bị xuống cấp nghiêm trọng

Trải qua những biến động của thời gian, Đền Đức Mẹ vẫn được các thế hệ người dân quan tâm gìn giữ. Năm 2003, khung nhà Bái đường của đền Làng được chuyển về dựng làm Bái đường Đền Đức Mẹ, nhà Hậu cung được tu sửa và một số hạng mục phụ trợ tiếp tục được bổ sung. Đến năm 2017, UBND tỉnh Nghệ An xếp hạng Đền Đức Mẹ là di tích lịch sử cấp tỉnh theo Quyết định số 6378/QĐ-UBND ngày 28/12/2017.

Việc được xếp hạng di tích cấp tỉnh là sự ghi nhận đối với những giá trị mà Đền Đức Mẹ đang lưu giữ, đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm lớn hơn trong công tác bảo tồn. Một di tích đã được ghi nhận về mặt lịch sử, văn hóa càng cần được gìn giữ để những giá trị ấy không bị mai một theo thời gian.

Thực tế hiện nay cho thấy việc khôi phục Đền Đức Mẹ là điều cần được quan tâm. Trước hết, cần có sự khảo sát, đánh giá đầy đủ hiện trạng để xác định những hạng mục xuống cấp và có phương án tu bổ phù hợp. Việc chỉnh trang nền, khuôn viên, cảnh quan cũng cần được tính toán đồng bộ, để không gian di tích vừa bảo đảm sự trang nghiêm, vừa thuận tiện cho người dân đến dâng hương, sinh hoạt văn hóa.

Quan trọng hơn, quá trình tu bổ cần chú trọng gìn giữ những yếu tố gốc, từ kiến trúc đến các hiện vật đang được lưu giữ trong đền. Bởi với một di tích lâu đời, giá trị không chỉ nằm ở một công trình mới hay khang trang hơn, mà còn nằm trong những dấu tích của quá khứ được truyền lại qua nhiều thế hệ.

Đền Đức Mẹ không chỉ là nơi thờ tự. Đó còn là một phần ký ức của cộng đồng, nơi những câu chuyện về nguồn cội, tín ngưỡng và phong tục quê hương được lưu truyền. Với những người đã gắn bó cả cuộc đời với mảnh đất này, ngôi đền còn mang theo những kỷ niệm, những mùa lễ hội và những nếp sinh hoạt văn hóa đã trở nên thân thuộc.

Bởi vậy, khi một di tích lịch sử cấp tỉnh đang dần xuống cấp, việc sớm có giải pháp bảo tồn, khôi phục là điều cần thiết. Giữ lại được Đền Đức Mẹ không chỉ là giữ một công trình thờ tự, mà còn là giữ một địa chỉ văn hóa tâm linh, giữ lại một phần ký ức và dấu ấn lịch sử của quê hương Hợp Minh cho các thế hệ mai sau.