Về thăm ngôi nhà cổ hơn 200 năm tuổi bên cổng Tây Thành Nhà Hồ

Ngôi nhà cổ hơn 200 năm đã tồn tại hơn hai thế kỷ, lặng lẽ chứng kiến bao thăng trầm của lịch sử

Trong hành trình khám phá vùng đất Vĩnh Lộc, chúng tôi có dịp ghé thăm ngôi nhà cổ nổi tiếng này. Ngay từ cái nhìn đầu tiên, công trình đã gây ấn tượng bởi vẻ đẹp mộc mạc, cổ kính và sự hài hòa với cảnh quan làng quê. Dưới những tán cây xanh mát, mái ngói rêu phong cùng hệ thống cột gỗ vững chãi khiến ngôi nhà như một chứng nhân sống động của thời gian.

Ông Phạm Ngọc Tùng cho biết ngôi nhà được xây dựng vào năm 1810 dưới triều Nguyễn.

Tiếp chuyện chúng tôi, ông Phạm Ngọc Tùng, cho biết ngôi nhà được xây dựng vào năm 1810 dưới triều Nguyễn. Chủ nhân đầu tiên là cụ tổ của gia đình, thường được gọi là cụ Bát, người từng giữ chức quan Bát phẩm trong triều đình nhà Nguyễn. Đến nay, trải qua bảy thế hệ kế tiếp nhau gìn giữ, ngôi nhà vẫn được con cháu bảo tồn nguyên vẹn và tiếp tục là nơi sinh hoạt của gia đình.

Theo lời kể của ông Tùng, để xây dựng được ngôi nhà bề thế này, cụ Bát đã mời những người thợ mộc nổi tiếng từ vùng Nam Hà xưa, nay thuộc tỉnh Ninh Bình, về thi công. Với trình độ kỹ thuật cao cùng sự tinh xảo trong nghề mộc truyền thống, các nghệ nhân đã tạo nên một công trình mang đậm dấu ấn kiến trúc dân gian Việt Nam đầu thế kỷ XIX.

Gia đình ông Phạm Ngọc Tùng luôn sống bình yên và gìn giữ ngôi nhà như một báu vật

Ngôi nhà được xây dựng hoàn toàn bằng gỗ với chiều rộng 8,03 mét, chiều dài 21,3 mét và cao khoảng 5 mét. Công trình gồm 7 gian, trong đó có 3 gian chính và 4 gian phụ. Ba gian giữa được dành làm nơi thờ cúng tổ tiên và sinh hoạt chung của gia đình, thể hiện rõ nét truyền thống coi trọng đạo lý uống nước nhớ nguồn của người Việt. Các gian còn lại được bố trí hợp lý phục vụ đời sống sinh hoạt hằng ngày.

Một trong những điểm đặc biệt của ngôi nhà là hướng nhà quay về phía Đông Nam, phù hợp với quan niệm phong thủy truyền thống và điều kiện khí hậu địa phương. Hướng nhà này giúp đón gió mát vào mùa hè, đồng thời tránh được những đợt gió lạnh vào mùa đông.

Điểm đặc biệt của ngôi nhà là hướng nhà quay về phía Đông Nam, phù hợp với quan niệm phong thủy truyền thống và điều kiện khí hậu địa phương.

Bước vào bên trong, du khách dễ dàng cảm nhận được sự đồ sộ và tinh tế của công trình. Hệ thống 27 cột lớn nhỏ được bố trí khoa học, nâng đỡ toàn bộ kết cấu ngôi nhà. Ba cửa chính với tổng cộng 12 cánh cửa được chế tác công phu, tạo nên vẻ đẹp cân đối và bề thế. Đặc biệt, kết cấu kiến trúc của ngôi nhà được xây dựng theo lối “chồng giường kẻ chuyền” và “chồng giường kẻ bảy” đối xứng hai bên, thể hiện kỹ thuật xây dựng truyền thống đạt đến trình độ cao của các nghệ nhân xưa.

Điểm nổi bật nhất của ngôi nhà nằm ở hệ thống hoa văn chạm khắc trên các vì kèo, giá chiêng và các cấu kiện gỗ. Từng đường nét được thực hiện tỉ mỉ, mềm mại và sống động. Các đề tài trang trí chủ yếu là hình tượng tứ linh gồm long, ly, quy, phụng và tứ quý gồm tùng, trúc, cúc, mai. Đây là những biểu tượng quen thuộc trong mỹ thuật truyền thống Việt Nam, thể hiện khát vọng về cuộc sống bình an, thịnh vượng, hạnh phúc và trường tồn.

Ông Phạm Ngọc Tùng luôn tự hào và mến khách mỗi khi có đoàn du lịch về thăm

Dù đã trải qua hơn 200 năm, nhiều chi tiết chạm khắc vẫn còn giữ được vẻ sắc nét đáng kinh ngạc. Những mảng chạm tinh xảo không chỉ phản ánh trình độ tay nghề của các nghệ nhân mà còn cho thấy giá trị nghệ thuật đặc sắc của công trình. Mỗi họa tiết đều chứa đựng những câu chuyện văn hóa và những quan niệm nhân sinh được truyền lại qua nhiều thế hệ.

Bên cạnh giá trị nghệ thuật, ngôi nhà còn thể hiện sự khéo léo của cha ông trong việc thích nghi với điều kiện tự nhiên. Nhờ sử dụng vật liệu gỗ tự nhiên cùng thiết kế thông thoáng, không gian bên trong luôn mát mẻ vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông. Đây là nét đặc trưng của kiến trúc nhà cổ truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.

Dù đã trải qua hơn 200 năm, nhiều chi tiết chạm khắc vẫn còn giữ được vẻ sắc nét đáng kinh ngạc.

Tuy nhiên, sự tác động của thời gian đã khiến một số hạng mục của ngôi nhà bị xuống cấp. Trước thực trạng đó, tháng 9 năm 2002, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn Hóa, Thể thao và Du lịch) phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tiến hành trùng tu, tôn tạo công trình theo nguyên tắc bảo tồn tối đa các yếu tố nguyên gốc. Quá trình trùng tu được thực hiện cẩn trọng, góp phần giữ gìn những giá trị lịch sử và kiến trúc quý báu của ngôi nhà cho các thế hệ mai sau.

Sau khi hoàn thành trùng tu, ngôi nhà cổ của gia đình ông Phạm Ngọc Tùng được UNESCO đánh giá là một trong 10 ngôi nhà cổ dân gian có kiến trúc tiêu biểu nhất Việt Nam. Đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với một công trình kiến trúc độc đáo đã vượt qua thử thách của thời gian để tồn tại đến ngày nay.

Từng đường nét được thực hiện tỉ mỉ, mềm mại và sống động. Các đề tài trang trí chủ yếu là hình tượng tứ linh gồm long, ly, quy, phụng và tứ quý gồm tùng, trúc, cúc, mai.

Hiện nay, cùng với Di sản Văn hóa Thế giới Thành Nhà Hồ, ngôi nhà cổ hơn 200 năm tuổi ở thôn Tây Giai đã trở thành điểm tham quan hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Đến đây, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của một công trình kiến trúc cổ mà còn được lắng nghe những câu chuyện về lịch sử, văn hóa và truyền thống của một dòng họ đã bền bỉ gìn giữ di sản suốt hơn hai thế kỷ.

Ngôi nhà cổ bên cổng Tây Thành Nhà Hồ không chỉ là tài sản của riêng gia đình ông Phạm Ngọc Tùng mà còn là một phần di sản quý giá của quê hương Thanh Hóa. Giữa nhịp sống hiện đại, công trình vẫn lặng lẽ tồn tại như một “bảo tàng sống”, góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống và làm phong phú thêm sức hấp dẫn của vùng đất di sản Thành Nhà Hồ.