Kỳ 1: Từ lời hiệu triệu năm 1941
Từ thời khắc ấy, một dòng chảy trách nhiệm đã được khơi nguồn, bền bỉ, liên tục và lan tỏa qua nhiều thế hệ, trở thành động lực tinh thần sâu xa của lớp lớp NCT Việt Nam trong suốt 85 năm đồng hành cùng dân tộc.
Điểm khởi phát từ một quyết sách chiến lược
Ngay từ buổi đầu của Cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vượt lên cách nhìn thông thường về NCT. Người không coi NCT chỉ là đối tượng cần chăm lo, mà xác định họ là chủ thể có khả năng dẫn dắt xã hội, quy tụ lòng dân và lan tỏa ý chí cách mạng. Cách tiếp cận này đã làm nên sức sống bền vững của tư tưởng “Phụ lão cứu quốc” - không chỉ trong thời chiến mà còn tiếp tục soi sáng vai trò NCT trong công cuộc dựng xây đất nước hôm nay.
Trong tiến trình Cách mạng Việt Nam, NCT không chỉ là “cây cao bóng cả”, mà còn là lực lượng góp phần giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Nhận thức đó được khẳng định rõ ràng từ rất sớm trong tư duy chiến lược của lãnh tụ Hồ Chí Minh.
 |
| Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng NCT và đóng góp của NCT vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. |
Đầu thập niên 40 của thế kỷ XX, khi dân tộc đứng trước thử thách sinh tử, bài toán lớn nhất không chỉ là giành độc lập, mà là tập hợp, phát huy được sức mạnh của toàn dân. Trong bối cảnh ấy, ngày 6/6/1941, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư hiệu triệu các bậc phụ lão cả nước. Những lời lẽ của Người mang tính khẳng định dứt khoát: “Nước nhà hưng, suy, tồn, vong, phụ lão đều gánh trách nhiệm rất nặng nề… Phụ lão hô, Nhân dân hưởng ứng; phụ lão làm, Nhân dân làm theo”. Đây không đơn thuần là lời kêu gọi, mà là một sự “trao quyền chính trị”: Giao cho NCT trách nhiệm trực tiếp đối với vận mệnh đất nước. Đó không chỉ là niềm tin, mà là sự đánh giá đúng vai trò xã hội của NCT. Lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng hiện đại, NCT được đặt vào vị trí một lực lượng chính trị - xã hội có khả năng dẫn dắt quần chúng.
Tư tưởng Hồ Chí Minh ở đây thể hiện tầm nhìn căn cốt: Muốn cách mạng thành công phải dựa vào Nhân dân, nhưng phải biết phát huy đúng lực lượng có uy tín xã hội. Với vị thế trong gia đình, dòng họ và làng xã, NCT chính là “điểm tựa” để chuyển hóa nhận thức thành hành động, biến tinh thần yêu nước thành phong trào cách mạng sâu rộng.
Trong xã hội truyền thống Việt Nam, tiếng nói của các bậc cao niên luôn mang sức nặng đặc biệt. Đó là tiếng nói của kinh nghiệm, chuẩn mực và niềm tin. Cách mạng đã không chỉ vận động mà còn “kích hoạt” nguồn lực ấy, biến uy tín truyền thống thành sức mạnh chính trị, tạo nên thế trận lòng dân bền vững từ cơ sở.
Uy tín xã hội trở thành sức mạnh cách mạng
Thực tiễn đã chứng minh tầm nhìn đó là hoàn toàn đúng đắn. Từ lời hiệu triệu năm 1941 đến sự ra đời của tổ chức Phụ lão cứu quốc trong Mặt trận Việt Minh, hàng chục vạn NCT đã trực tiếp tham gia cách mạng bằng nhiều hình thức: Làm giao liên, nuôi giấu cán bộ, vận động con cháu, bảo vệ cơ sở.
Những đóng góp ấy phần lớn thầm lặng, nhưng lại có ý nghĩa sống còn trong việc hình thành và duy trì phong trào cách mạng. Ở đây diễn ra một bước chuyển mang tính bản chất, từ vận động quần chúng sang tổ chức lực lượng xã hội một cách có hệ thống. NCT không còn đứng ngoài, mà trở thành một bộ phận hữu cơ trong cấu trúc cách mạng. Vai trò của NCT không chỉ là biểu tượng đạo lý, mà được cụ thể hóa thành chức năng xã hội rõ ràng: Dẫn dắt, kết nối, củng cố niềm tin và duy trì sự bền vững của phong trào.
Nhìn từ góc độ lý luận, đây chính là sự cụ thể hóa sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhân dân: Mỗi tầng lớp đều có vị trí riêng, nhưng phải được đặt đúng vai trò và phát huy đúng phương thức. Với NCT, đó là phát huy uy tín, kinh nghiệm và khả năng gắn kết cộng đồng. Tinh thần ấy không dừng lại trong lịch sử. Ngày nay, trong bối cảnh phát triển mới, quan điểm của Đảng và Nhà nước tiếp tục kế thừa và phát triển nhất quán tư tưởng này: NCT không chỉ là đối tượng an sinh, mà là nguồn lực xã hội quan trọng.
Từ lời hiệu triệu đến giá trị bền vững
Sau 85 năm, giá trị của “Phụ lão cứu quốc” đã vượt ra ngoài khuôn khổ của một giai đoạn lịch sử. Trước hết, đó là sự khẳng định rõ ràng vị thế của NCT trong đời sống chính trị - xã hội, từ đối tượng được chăm lo trở thành lực lượng tham gia trực tiếp vào các quá trình phát triển. Lời hiệu triệu năm 1941 đã đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của hệ thống tổ chức NCT ngày nay, tạo nên sự liên tục từ truyền thống đến hiện đại, từ vận động cách mạng đến xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Ngày truyền thống NCT Việt Nam (6/6) hằng năm không chỉ là dấu mốc kỷ niệm, mà còn là sự khẳng định vai trò lịch sử và hiện tại của NCT. Từ một lời hiệu triệu trong hoàn cảnh đất nước bị áp bức, tư tưởng phát huy vai trò NCT đã trở thành quan điểm xuyên suốt, được cụ thể hóa thành chính sách, pháp luật trong thời kỳ đổi mới.
Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, việc nhìn lại lời hiệu triệu năm 1941 không chỉ mang ý nghĩa tri ân lịch sử. Đó còn là cơ sở để nhận diện rõ hơn yêu cầu tiếp tục phát huy NCT như một nguồn lực xã hội đặc biệt trong phát triển bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình, phát triển hùng cường và thịnh vượng của dân tộc.
Bởi lẽ, từ tư tưởng Hồ Chí Minh về NCT năm xưa, một chân lý đã được kiểm chứng qua thời gian: NCT - với uy tín, kinh nghiệm và trách nhiệm công dân, không bao giờ đứng ngoài những bước ngoặt của đất nước. Và chính dòng chảy tinh thần được khơi nguồn từ năm 1941 ấy sẽ tiếp tục là động lực để các thế hệ NCT hôm nay và mai sau góp phần viết tiếp hành trình dựng xây Tổ quốc. (Mời xem tiếp kỳ sau)
