Hóa đơn chuyển khoản giả: NCT cảnh giác chiêu lừa đánh vào sự chủ quan

Chỉ bằng một hình ảnh chuyển khoản được làm giả tinh vi, nhiều cửa hàng đã mất hàng hóa, nhiều người bán bị chiếm đoạt tài sản vì tin rằng tiền đã vào tài khoản. Điều đáng lo ngại là tội phạm không tấn công vào hệ thống ngân hàng mà lợi dụng chính sự chủ quan, mất cảnh giác của con người.

Những “giao dịch thành công” chỉ có trên màn hình

Bà Lê Thị Thủy, chủ một quán ăn trên phố Tạ Hiện (Hà Nội) vẫn chưa quên lần bị hai cô gái mặc đồng phục nhân viên văn phòng gọi món rồi thanh toán bằng chuyển khoản. Sau vài thao tác trên điện thoại, họ đưa bà xem màn hình hiển thị giao dịch thành công. Tin tưởng, bà để khách rời đi mà không kiểm tra biến động số dư. Chỉ đến khi đối chiếu với ngân hàng, bà mới biết 600.000 đồng chưa từng được chuyển.

Không chỉ quán ăn, nhiều cửa hàng thời trang, điện thoại, cơ sở kinh doanh trực tuyến cũng liên tiếp trở thành mục tiêu của thủ đoạn này. Một chủ shop quần áo bị mất hơn 2 triệu đồng vì nhân viên chỉ nhìn hình ảnh chuyển khoản rồi giao hàng. Nhiều người bán hàng online còn rơi vào “kịch bản” tinh vi hơn khi kẻ gian giả làm khách ở nước ngoài, gửi hóa đơn chuyển tiền, sau đó kết nối với người tự xưng là nhân viên ngân hàng để hướng dẫn “xác nhận giao dịch”, yêu cầu chia sẻ màn hình hoặc đăng nhập ứng dụng ngân hàng. Chỉ một thao tác làm theo hướng dẫn, nạn nhân có thể bị chiếm quyền kiểm soát tài khoản. Những vụ việc trên không phải hiện tượng cá biệt mà phản ánh một phương thức lừa đảo đang lan rộng, với thủ đoạn ngày càng tinh vi và được chuẩn bị kỹ lưỡng.

Người dân cần cẩn trọng trong các giao dịch khi những đối tượng lừa đảo có thể mua hóa đơn chuyển khoản giả của rất nhiều ngân hàng thông qua website fakebillsx.com.

Quá trình điều tra sau đó xác định Nguyễn Tài Khương (SN 2001) và Trần Mỹ Kỳ Duyên (SN 2007) là hai đối tượng đứng sau chuỗi vụ lừa đảo bằng hóa đơn chuyển khoản giả. Chỉ trong vài tháng, cặp vợ chồng này đã thực hiện 9 vụ, chiếm đoạt gần 80 triệu đồng trước khi bị khởi tố về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Các đối tượng giả làm khách mua hàng, sử dụng hóa đơn chuyển khoản giả để tạo lòng tin, lợi dụng sự chủ quan của người bán không kiểm tra tài khoản trước khi giao hàng.

Tại Đồng Tháp, một đối tượng sử dụng tài khoản Facebook giả đặt mua chiếc iPhone 16 Pro Max trị giá gần 35 triệu đồng rồi gửi hóa đơn chuyển khoản giả để nhận hàng. Quá trình điều tra xác định người này còn dùng thủ đoạn tương tự để chiếm đoạt một chiếc iPhone khác và lừa thêm 160 triệu đồng trong vụ chơi hụi trực tuyến. Ở Lào Cai, chỉ với 70.000 đồng thuê làm một hóa đơn giả trên mạng, một đối tượng đã liên tiếp lừa nhiều cửa hàng quần áo, quán ăn và cửa hàng phụ kiện trên địa bàn xã Vĩnh Tường, tỉnh Phú Thọ. Những vụ việc này cho thấy việc tạo chứng từ thanh toán giả hiện nay không còn khó khăn. Điều đáng ngại là nhiều người vẫn tin vào hình ảnh chuyển khoản mà không kiểm tra số dư thực tế.

Theo các chuyên gia an ninh mạng, hóa đơn chuyển khoản, tin nhắn báo biến động số dư hay ảnh chụp màn hình đều có thể bị chỉnh sửa hoặc tạo giả bằng nhiều công cụ sẵn có trên internet. Vì vậy, tội phạm không cần xâm nhập hệ thống ngân hàng mà chỉ cần tạo cho nạn nhân cảm giác việc thanh toán đã hoàn tất.

Đáng chú ý, nhiều NCT vẫn kinh doanh tạp hóa, nông sản, quán ăn hoặc bán hàng qua mạng xã hội nhưng chưa thành thạo các ứng dụng ngân hàng điện tử. Vì vậy, nhiều người vẫn tin vào hình ảnh chuyển khoản hoặc làm theo hướng dẫn của người tự xưng là nhân viên ngân hàng. Trong khi đó, nguyên tắc an toàn quan trọng nhất là chỉ giao hàng khi tài khoản đã thực sự báo “Có”.

Hành vi sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Người cao tuổi, Luật sư Phạm Văn Tuấn, Trưởng Chi nhánh Công ty Luật Hà Chi (Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho rằng, NCT là một trong những nhóm dễ trở thành mục tiêu của tội phạm công nghệ cao do còn tâm lý cả tin, ngại va chạm và muốn giao dịch nhanh. Đây là những sơ hở để các đối tượng lợi dụng chiếm đoạt tài sản.

Theo luật sư, hành vi sử dụng hóa đơn chuyển khoản giả, chỉnh sửa chứng từ thanh toán hoặc giả danh khách hàng để người bán giao tài sản có dấu hiệu của Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung các năm 2017 và 2025). Tùy tính chất, mức độ vi phạm và giá trị tài sản chiếm đoạt, người thực hiện sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Luật sư khuyến cáo NCT chỉ giao hàng hoặc tài sản khi tài khoản của mình đã báo “Có”; không tin vào ảnh chụp màn hình, hóa đơn chuyển khoản hay tin nhắn do người mua cung cấp; đồng thời tuyệt đối không chia sẻ mã OTP, Smart OTP, mật khẩu ngân hàng hoặc màn hình điện thoại cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là nhân viên ngân hàng hay cơ quan nhà nước.

Nếu phát hiện bị lừa, NCT hoặc người thân cần nhanh chóng lưu giữ tin nhắn, số điện thoại, tài khoản ngân hàng và các chứng cứ liên quan, đồng thời trình báo ngay cơ quan Công an để kịp thời ngăn chặn dòng tiền, truy tìm đối tượng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Trong bối cảnh thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến, chỉ một thao tác kiểm tra số dư trước khi giao hàng cũng có thể ngăn chặn một vụ lừa đảo. Hóa đơn chuyển khoản có thể bị làm giả, nhưng số tiền vào tài khoản thì không. Vì vậy, sự cẩn trọng và thói quen xác minh trước mỗi giao dịch vẫn là “lá chắn” hiệu quả giúp người dân, đặc biệt là NCT tự bảo vệ mình trước các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi.