Vụ tranh chấp đất ở xã Nhựt Tảo, Tây Ninh: Xác định thời hiệu khởi kiện nhìn từ góc độ pháp lý

Hợp đồng tặng cho hợp pháp, hoàn tất từ năm 2011

Theo hồ sơ vụ việc, ngày 28/7/2011, cụ Nguyễn Văn Nghĩa, ở xã Nhựt Tảo, tỉnh Tây Ninh (trước đây là xã Tân Bình, huyện Tân Trụ, Long An cũ), lập Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất (QSDĐ) các thửa số: 327, 343, 354, 501, 572, cùng thuộc tờ bản đồ số 2, cho con gái là bà Nguyễn Thị Thu Sơn. Hợp đồng được công chứng hợp pháp, UBND huyện Tân Trụ cấp Giấy chứng nhận QSDĐ cho bà Sơn.

Theo Điều 70 và 71 Nghị định 43/2014/NĐ-CP, hồ sơ cấp Giấy chứng nhận QSDĐ được niêm yết công khai tại UBND xã và huyện, bảo đảm tính minh bạch, công khai của quy trình.

Tuy nhiên, đến năm 2022, tức hơn 10 năm sau, cụ Nguyễn Văn Nghĩa nộp đơn khởi kiện UBND huyện Tân Trụ, cho rằng chỉ “mới biết” việc cấp Giấy chứng nhận QSDĐ cho bà Sơn và cho rằng quyết định cấp Giấy chứng nhận QSDĐ là trái pháp luật.

Tháng 3/2022, Vợ chồng bà Nguyễn Thị Thu Sơn, ông Huỳnh Công Thành bị khóa cổng không được vào nhà ở trên đất đang thuộc chủ quyền sử dụng hợp pháp của mình

Thời hiệu khởi kiện trong vụ án hành chính

Điều 116 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 quy định: “Thời hiệu khởi kiện vụ án hành chính là 1 năm, kể từ ngày người khởi kiện nhận được hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính”.

Bên cạnh đó, Điều 167 và Điều 188 Luật Đất đai năm 2013 quy định: Giao dịch tặng cho quyền sử dụng đất chỉ có hiệu lực khi được công chứng và sang tên theo đúng trình tự pháp luật. Một khi các thủ tục đã hoàn tất và được niêm yết công khai, người tặng cho được xem là đã biết hoặc buộc phải biết.

Theo giới chuyên môn, việc khởi kiện sau hơn 10 năm có dấu hiệu vượt quá thời hiệu khởi kiện theo quy định.

Giấy chứng nhận đứng tên chủ quyền sử dụng hợp pháp cùng được Chủ tịch UBND huyện Tân Trụ (cũ) kí cấp.

Thực tiễn hoạt động xét xử cho thấy, trong nhiều vụ việc tương tự, Tòa án các cấp đều có quan điểm thống nhất trong việc xác định thời hiệu. Có thể kể đến một số quyết định của Tòa án các cấp:

- Bản án số 24/2019/HC-PT (TAND Cấp cao tại Hà Nội): Nguyên đơn đã kí hợp đồng tặng cho, hồ sơ niêm yết công khai - được xem là “đã biết việc cấp sổ đỏ”. Kết luận: Quá thời hiệu 1 năm, bác đơn khởi kiện.

- Bản án số 14/2021/HC-PT (TAND Cấp cao TP Hồ Chí Minh): Nguyên đơn cho rằng “mới biết” việc sang tên. Tòa xác định: “Việc cấp Giấy chứng nhận QSDĐ là hệ quả pháp lí tất yếu của hợp đồng tặng cho”. Kết luận: Thời hiệu đã hết, bác yêu cầu.

-Bản án số: 36/2020/HC-ST (TAND tỉnh Bình Dương cũ): Nguyên đơn cư trú tại địa phương, hồ sơ được niêm yết công khai - phải biết. Kết luận: Quá thời hiệu, không chấp nhận khởi kiện.

Các bản án trên thể hiện nguyên tắc bảo đảm sự ổn định của các quan hệ pháp lí đã hoàn tất và không kéo dài tranh chấp vượt quá thời hiệu.

Tiếng nói của người trong cuộc

Bà Nguyễn Thị Thu Sơn, 70 tuổi, người được tặng cho quyền sử dụng đất, chia sẻ:

Suốt hơn 10 năm sau khi được cấp Giấy chứng nhận QSDĐ, gia đình bà đã đầu tư hàng tỉ đồng để xây dựng nhà ở, cải tạo đất và ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, từ khi vụ việc phát sinh vào tháng 3/2022, cuộc sống của gia đình bị đảo lộn nghiêm trọng. Hiện nay, vợ chồng tôi phải ở trọ cùng công nhân, làm thuê kiếm sống qua ngày”.

Bà Sơn cho biết, điều khiến bà đặc biệt lo lắng là cách xác định thời điểm “biết” quyết định hành chính trong vụ việc. “Người tặng cho kí giấy cho tôi và sống cùng chúng tôi hơn 10 năm, sao có thể nói là “không biết” việc đất đã sang tên? Hơn nữa, căn cứ Điều 2 của hợp đồng tặng cho bên A (ông Nghĩa) phải giao giấy tờ về quyền sử dụng đất cho bên B (bà Sơn) và bên B có nghĩa vụ đăng kí quyền sử dụng đất, sao nói là không biết?”, bà Sơn bày tỏ.

"Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất”, được Chủ tịch UBND xã Mỹ Bình, huyện Tân Trụ, tỉnh Long An (cũ) xác nhận.

Theo bà Sơn, nếu việc xác định thời hiệu khởi kiện không được xem xét một cách chặt chẽ, khách quan, thì những giao dịch dân sự, hành chính đã được thực hiện đúng pháp luật và ổn định trong thời gian dài có thể đứng trước nguy cơ bị khơi lại, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Cần bảo đảm sự ổn định của các quan hệ pháp lý

Luật sư Nguyễn Trọng Phước, Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh, cho rằng: “Việc ông Nguyễn Văn Nghĩa kí hợp đồng tặng cho có công chứng và hồ sơ được niêm yết công khai đồng nghĩa ông đã biết hoặc buộc phải biết việc cấp Giấy chứng nhận QSDĐ. Thời hiệu khởi kiện 1 năm cần được tính từ thời điểm đó. Khởi kiện sau hơn 10 năm là đã hết thời hiệu, Tòa án có thể áp dụng Điều 116 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 để đình chỉ vụ án”.

Luật sư Nguyễn Trọng Phước nhấn mạnh: “Thời hiệu không chỉ nhằm bảo đảm quyền khởi kiện mà còn để duy trì sự ổn định của các quan hệ pháp lí. Nếu ai cũng có thể vin vào lí do “mới biết” để khởi kiện lại các giao dịch cũ, hệ thống pháp luật sẽ mất tính chắc chắn, dẫn đến hỗn loạn và thiệt hại cho những người tuân thủ đúng luật”.

Vụ việc tại xã Nhựt Tảo, tỉnh Tây Ninh cho thấy sự cần thiết của việc xác định chính xác thời hiệu khởi kiện trong các vụ án hành chính. Việc xem xét thận trọng, khách quan thời hiệu khởi kiện sẽ góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và củng cố niềm tin vào pháp luật.