Thuốc lá thế hệ mới: Lời cảnh tỉnh từ một người trẻ

Làn khói ảo – Cái giá thật

“Ban đầu tôi chỉ nghĩ là thử cho biết, nhưng không ngờ nó khiến tôi lệ thuộc như thế này”, Nguyễn Đức Long (23 tuổi, sinh viên năm cuối Trường Đại học Thương mại, Hà Nội) trầm giọng khi kể về quãng thời gian bị cuốn vào làn khói của thuốc lá điện tử – thứ mà anh gọi là “cơn nghiện hiện đại”.

Long vốn là một sinh viên năng động, thích công nghệ và khá cởi mở trong giao tiếp. Anh bắt đầu biết đến thuốc lá thế hệ mới (thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng) từ năm thứ hai đại học. Thời điểm đó, trên mạng xã hội tràn ngập hình ảnh các loại pod, vape, thuốc lá “sành điệu” với đủ mùi vị: bạc hà, dưa hấu, dâu tây… cùng lời quảng cáo “an toàn, không gây hại như thuốc lá truyền thống”.

Thuốc lá điện tử thế hệ mới. Ảnh tư liệu

“Bạn bè tôi ai cũng có một cây vape, trông rất ngầu, rất sành điệu. Tôi không hút thuốc lá thường, nên nghĩ dùng thuốc lá điện tử chắc chẳng sao”, Long kể. “Thế rồi mỗi ngày một chút, lúc căng thẳng thì hút, lúc học nhóm cũng hút, dần dần tôi nghiện lúc nào không hay”, Long nhớ lại.

Cơn nghiện tinh vi dưới lớp vỏ “công nghệ”

Khác với thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử không có khói, không mùi hôi và thiết kế nhỏ gọn, bắt mắt. Chính điều đó khiến nhiều bạn trẻ lầm tưởng rằng nó vô hại.

Thực tế, các nghiên cứu y học đã chỉ ra: Hầu hết các loại tinh dầu thuốc lá điện tử đều chứa nicotin – chất gây nghiện mạnh tương tự heroin. Khói aerosol của thuốc lá điện tử có kim loại nặng, formaldehyde, acrolein – các chất độc gây tổn thương phổi, tim mạch và hệ thần kinh. Nhiều loại thuốc lá “mini”, “dùng một lần” bán tràn lan trên mạng còn chứa chất cấm và tinh dầu tổng hợp có khả năng gây viêm phổi cấp tính.

Long cho biết, chỉ sau vài tháng sử dụng, anh bắt đầu thấy khó thở, ho khan, tức ngực khi vận động mạnh. “Ban đầu tôi nghĩ do thời tiết hay viêm họng. Nhưng khi đi khám, bác sĩ nói phổi tôi có dấu hiệu viêm, chức năng hô hấp giảm, và hỏi ngay: ‘Có hút thuốc lá điện tử không?’ – lúc đó tôi mới giật mình”.

Cái giá của sự chủ quan

Bác sĩ Trần Thanh Hà, chuyên khoa Hô hấp – Bệnh viện Bạch Mai, cho biết: “Nhiều bạn trẻ nhập viện trong tình trạng viêm phổi nặng, khó thở, thậm chí suy hô hấp, nguyên nhân đều liên quan đến thuốc lá điện tử. Họ nghĩ rằng vape chỉ là hơi nước, nhưng thực chất là khói chứa hàng trăm hóa chất độc hại”.

Trường hợp của Long là một ví dụ điển hình. Sau đợt điều trị, anh phải bỏ học gần 2 tháng, giảm hẳn hoạt động thể thao và luôn trong trạng thái lo lắng, mệt mỏi.

“Tôi nhận ra mình lệ thuộc nặng nề. Mỗi khi căng thẳng là chỉ muốn rít một hơi. Thứ ‘đồ chơi công nghệ’ tôi từng nghĩ vô hại lại khiến tôi mất ngủ, ho dai dẳng, người suy nhược. Thậm chí tôi từng bị tăng nhịp tim đến 120 lần/phút chỉ vì hút quá nhiều”.

Không chỉ sức khỏe, Long còn mất đi nhiều mối quan hệ. Gia đình buồn, bạn bè xa lánh, còn bản thân thì chìm trong mặc cảm. “Tôi từng là người vận động các bạn sống lành mạnh, giờ chính mình lại sa vào thứ độc hại ấy. May mà tôi đã quyết tâm cai”, Long cho biết.

Hành trình cai nghiện và lời cảnh tỉnh

Sau khi được bác sĩ tư vấn, Long tham gia Chương trình tư vấn cai thuốc lá điện tử do Đoàn Thanh niên Hà Nội phối hợp với Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) tổ chức.

Anh kể: “Lúc đầu rất khó. Cảm giác thèm nicotine khiến tôi bồn chồn, mất ngủ, cáu gắt. Nhưng được các anh chị trong chương trình động viên, tôi dần thay thế thói quen hút bằng việc tập thể dục, uống nước, thiền, đọc sách và tự nhủ không được nghĩ về nó nữa”.

Đến nay, sau gần một năm, Long đã hoàn toàn từ bỏ thuốc lá điện tử. Sức khỏe cải thiện rõ rệt, da dẻ hồng hào, tinh thần ổn định, học tập tốt hơn. Anh còn tình nguyện tham gia các buổi tuyên truyền chống thuốc lá thế hệ mới tại các trường đại học, chia sẻ chính câu chuyện của mình.

“Tôi từng là người bị lừa bởi quảng cáo ‘thuốc lá sạch’, ‘không độc’. Nhưng không có loại thuốc lá nào là an toàn cả. Dù là truyền thống hay điện tử, tất cả đều có nicotin và đều gây nghiện. Tôi mong các bạn trẻ hãy tỉnh táo, đừng để sự tò mò khiến mình đánh đổi sức khỏe và tương lai”, Long nhắn gửi.

Cảnh báo từ chuyên gia

Theo PGS.TS Nguyễn Huy Nga, nguyên Cục trưởng Cục Y tế Dự phòng (Bộ Y tế): “Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng là hình thức mới của nghiện nicotin. Nhiều hãng sản xuất đang cố tình đánh vào tâm lý giới trẻ, quảng cáo như một xu hướng thời thượng để mở rộng thị trường. Nhưng thực chất, đây là mối nguy hiểm âm thầm đe dọa sức khỏe cộng đồng”.

Hiện nay, nhiều quốc gia – trong đó có Việt Nam – đang siết chặt quản lý thuốc lá thế hệ mới, đặc biệt là việc buôn bán, quảng cáo và sử dụng trong học đường.

Bộ Y tế khuyến cáo: Không sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, shisha dưới mọi hình thức.

Cha mẹ, thầy cô và đoàn thể thanh niên cần tăng cường giáo dục, tuyên truyền về tác hại của thuốc lá thế hệ mới.

Thông điệp cuối

Câu chuyện của Nguyễn Đức Long không phải cá biệt – mà là hình ảnh của hàng nghìn bạn trẻ đang tò mò thử và rồi bị cuốn vào vòng xoáy nghiện nicotine.

Thuốc lá thế hệ mới không tạo khói đặc, không ám mùi, nhưng hậu quả lại âm thầm và tàn phá không kém gì thuốc lá truyền thống.

Long nói trong buổi chia sẻ của chương trình cai thuốc lá: “Nếu được quay lại, tôi ước mình chưa bao giờ chạm vào điếu thuốc đầu tiên. Các bạn trẻ, đừng để hơi khói ảo cướp đi sức khỏe thật của mình”.