Nghệ An lần đầu trưng bày chuyên biệt bảo vật quốc gia hộp đựng xá lị Tháp Nhạn

Họp báo về chương trình Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc năm 2026 và trưng bày xá lị Tháp Nhạn

Chỉ còn ít ngày nữa, Nghệ An sẽ lần đầu tổ chức không gian trưng bày chuyên biệt bảo vật quốc gia Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn. Đây là một trong những điểm nhấn đáng chú ý của Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026. Theo kế hoạch, tối 18/11, Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ Tĩnh sẽ khai trương phòng trưng bày, cùng với triển lãm “Đất và Người Nghệ An” và chuyên đề “Phật giáo xứ Nghệ qua cổ vật”.

Thông tin về hoạt động này được đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An công bố tại cuộc họp báo giao ban báo chí định kỳ tháng 11, chiều 5/11. Việc dành một không gian trưng bày riêng cho bảo vật không chỉ tạo điều kiện để công chúng tiếp cận một hiện vật quý mà còn góp phần giới thiệu những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc được phát hiện và lưu giữ trên quê hương Nghệ An.

Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn được phát hiện trong cuộc khai quật di chỉ Tháp Nhạn, thuộc xã Hồng Long, huyện Nam Đàn cũ, do Viện Khảo cổ học phối hợp với Bảo tàng Nghệ Tĩnh thực hiện trong giai đoạn 1985-1986. Ngay từ khi được phát hiện, hiện vật đã thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu bởi hình thức chế tác khác biệt và những dấu tích đặc biệt bên trong. Tháng 12/2017, chiếc hộp được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia.

Theo hồ sơ khảo cổ, hiện vật có niên đại khoảng thế kỷ VII-VIII, được chế tác bằng kim loại màu vàng, hình chữ nhật, dài 8cm, rộng 5cm, cao 5,5cm, gồm hai phần nắp và thân. Dù kích thước khá nhỏ, chiếc hộp vẫn thể hiện sự tinh xảo trong kỹ thuật chế tác và trang trí của người thợ kim hoàn thời xưa.

Phần nắp hộp có dáng tựa mái nhà, trên đỉnh trang trí hoa cúc sáu cánh. Quanh thân hộp là những dải hoa sen cách điệu được bố trí cân đối, tạo thành những đường nét trang trí liên hoàn. Các họa tiết không chỉ đem lại giá trị thẩm mỹ mà còn gợi mở những liên hệ với biểu tượng văn hóa, tín ngưỡng Phật giáo trong lịch sử.

Điều đặc biệt của bảo vật nằm ở cả cấu tạo và cách thức mai táng. Theo tài liệu khai quật, chiếc hộp được đặt bên trong một thân cây khoét rỗng, chôn theo chiều thẳng đứng. Khi được phát hiện, bên trong thân cây có than tro lẫn đất. Riêng trong lòng hộp có lớp than tro cùng hai mảnh vật chất màu trắng đục, mỏng, được xác định là xá lị xương.

Khác với những hộp đựng xá lị thường có hình dáng mô phỏng bảo tháp, Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn mang hình chữ nhật khá đặc biệt. Sự khác biệt về kiểu dáng, kỹ thuật chế tác và cách thức lưu giữ khiến hiện vật trở thành nguồn tư liệu quý đối với các nhà khảo cổ trong quá trình nghiên cứu lịch sử Phật giáo ở Việt Nam.

Lần đầu tiên, Nghệ An tổ chức không gian trưng bày chuyên biệt bảo vật quốc gia Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn

Từ phát hiện tại di chỉ Tháp Nhạn, các nhà nghiên cứu có thêm cứ liệu quan trọng để tìm hiểu sự hiện diện và quá trình phát triển của Phật giáo trên vùng đất Nghệ An từ rất sớm. Những dấu tích còn lưu lại không chỉ phản ánh đời sống tín ngưỡng, tinh thần của cư dân xưa mà còn góp phần làm sáng tỏ những mối giao lưu văn hóa, tôn giáo trong khu vực. Đây cũng là một phương diện có ý nghĩa trong việc nghiên cứu lịch sử vùng đất Nghệ An qua các thời kỳ.

Việc tổ chức phòng trưng bày chuyên biệt lần này vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một hoạt động giới thiệu cổ vật. Công chúng sẽ có cơ hội tiếp cận trực tiếp với một bảo vật quốc gia có giá trị đặc biệt, từ đó hiểu hơn về lịch sử, văn hóa và những lớp trầm tích di sản được gìn giữ qua nhiều thế kỷ. Đồng thời, đây cũng là dịp để nâng cao nhận thức cộng đồng về trách nhiệm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa.

Phòng trưng bày được tổ chức trong khuôn khổ Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026, diễn ra từ ngày 17 đến 24/11 với chủ đề “Mạch nguồn văn hóa - Sức mạnh đoàn kết”. Chuỗi hoạt động còn có lễ khai mạc tại Quảng trường Hồ Chí Minh, ra mắt tour trải nghiệm “Dòng Lam ngân Ví”, trình diễn dân ca Ví, Giặm, giới thiệu văn hóa, ẩm thực và sản vật địa phương.

Trong dòng chảy của các hoạt động văn hóa ấy, Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn mang đến một điểm nhấn riêng, kết nối hiện tại với những dấu tích lịch sử đã tồn tại hơn 1.300 năm. Từ một hiện vật nhỏ bé được tìm thấy trong lòng đất, câu chuyện về Phật giáo xứ Nghệ có thêm cơ hội được kể lại một cách trực quan, sinh động, góp phần làm giàu thêm niềm tự hào về bề dày văn hóa của quê hương.