Thư viện di động diệu kì

Ông Lâm năm nay đã ngoài 70. Thời gian dường như đã kịp để lại dấu ấn trên cái lưng hơi còng và mái tóc bạc. Trước khi về hưu, ông đã dành trọn 40 năm thanh xuân để làm “người lái đò” thầm lặng ở trường làng. Kể từ ngày bà nhà mất, ông chọn cho mình sống bình lặng trong căn nhà nhỏ cuối xóm. Gia tài quý giá nhất của ông là chiếc xe đạp cũ kĩ - người bạn đồng hành cùng đi qua bao mùa nắng mưa.

Chiếc xe đã bong tróc lớp sơn, ghi - đông hơi lệch và yên xe được vá víu bằng một miếng da nâu bạc phếch. Nhưng tâm điểm của sự chú ý lại nằm ở chiếc thùng gỗ nhỏ buộc chắc chắn phía sau, nơi chứa đựng cả một “kho tàng” tri thức. Trong đó là những chồng sách được xếp đặt ngay ngắn: Có cuốn mới tinh, có cuốn cũ mèm xin từ bạn bè và cả những cuốn giáo án ông gìn giữ từ thời còn đứng lớp. Có những trang giấy đã ố vàng, những gáy sách long ra được ông tỉ mẩn dán lại bằng băng keo như băng bó một vết thương. Tất cả đều được bọc lót cẩn thận trong lớp báo cũ, nâng niu như những báu vật đời người. Mỗi buổi chiều, ông Lâm lại lỉnh kỉnh buộc thùng sách sau xe, chậm rãi đạp qua từng con ngõ nhỏ. Rồi ông dừng chân, dựng xe dưới một bóng mát quen thuộc, mở nắp thùng và khẽ rung chuông.

Quán nước của bà Năm liêu xiêu dưới mái tôn thấp, chỉ vỏn vẹn mấy chiếc ghế gỗ cũ kĩ vây quanh cái bàn nhỏ nứt nẻ. Đó là nơi người làng dừng chân sau buổi làm đồng. Ngày đầu tiên ông Lâm lỉnh kỉnh chở thùng sách đến, bà Năm bật cười:

- Định buôn bán gì đấy ông giáo?

- Tôi không bán. Chỉ cho mượn thôi.

- Cho mượn rồi người ta “mượn luôn” không trả thì sao? Thế này thì lỗ vốn quá!

Ông Lâm nhìn những chồng sách được bọc cẩn thận, khẽ bảo:

- Sách nằm im trên kệ mới là lỗ, còn có người đọc, ấy là tôi đã có lời bà Năm ạ!

Thế là từ đó, chiếc xe đạp cũ trở thành một phần quen thuộc của quán nước. Ông thong thả bày vài cuốn lên bàn, nhưng chẳng mấy ai ngó ngàng. Lũ trẻ làng Tân Lập vốn chuộng những trò đuổi bắt ngoài đồng hơn là việc ngồi yên với những con chữ. Mãi cho đến một buổi chiều mưa dăng mờ mịt, có một dáng nhỏ liêu xiêu đứng nhìn từ phía xa. Đó là Hạnh, cô bé bán vé số với xấp giấy trên tay và đôi mắt buồn sâu thẳm.

Hạnh 12 tuổi, nhưng cái dáng nhỏ thó, gầy gò của em khiến người ta cứ ngỡ chỉ mới lên chín, lên mười. Chiếc áo sơ mi trắng em mặc đã sờn vai, màu vải bạc phếch đi vì nắng gió, còn mái tóc xơ xác được búi vội bằng một sợi dây thun đã dão. Đôi chân nhỏ bé đã đi mòn bao con đường làng, từ những sạp hàng xôn xao ngoài chợ đến những hẻm nhỏ vắng người. Thế nhưng chiều nay, tiếng chuông xe đạp của ông Lâm đã mang đến một điều khác lạ. Trong giây phút ấy, thế giới của Hạnh như bừng sáng bởi những bìa sách đủ sắc màu hiện ra. Em không dám bước tới, chỉ đứng từ xa, lặng lẽ dõi theo.

Những buổi chiều tiếp nối, đám trẻ con bắt đầu bủa vây chiếc xe đạp, đứa thì lật dở những trang tranh vẽ sặc sỡ, đứa lại sà xuống mặt đất say sưa với những dòng chữ đầu tiên. Cho đến một ngày, ánh mắt hiền từ của ông Lâm chạm phải gương mặt lấm lem của Hạnh. Ông vẫy tay:

- Lại đây nào, cháu gái.

Hạnh bước tới, đôi bàn chân trần ngập ngừng trên đất, hai tay vẫn ghì chặt xấp vé số. Khi ông hỏi về việc mượn sách, em khẽ cúi đầu, giọng lí nhí:

- Cháu... cháu đọc chậm lắm ông ạ.

- Đọc chậm cũng chẳng sao. Sách là để đợi người đọc, nó không chạy mất đâu mà sợ.

Ông tỉ mẩn chọn trong thùng một cuốn sách mỏng, bìa đã sờn nhưng tinh tươm.

- Cháu... cháu được mượn thật sao ông? Không mất tiền ạ?

- Ừ, không mất tiền. Chỉ cần cháu chăm đọc là được.

- Cháu sẽ giữ gìn nó thật cẩn thận!

Đêm ấy, trong căn nhà nhỏ, Hạnh đọc thật chậm, có những chữ phải dừng lại đánh vần, có những dòng phải đọc đi đọc lại đến lần thứ ba mới thấm thía. Khi trang cuối cùng khép lại, em nâng niu cuốn sách cũ, thật khẽ, thật nhẹ, như sợ làm hư kho báu quý giá mà em vừa may mắn có được.

Từ hôm ấy, Hạnh trở thành người đọc sách đều đặn nhất của “Thư viện di động”. Cứ vài ngày cô bé lại đổi một cuốn. Lúc đầu là truyện thiếu nhi, sau đó là truyện dài hơn, rồi đến những cuốn sách nói về thế giới bên ngoài. Khi ông Lâm hỏi về cuốn sách em yêu nhất, Hạnh ngẫm nghĩ hồi lâu rồi khẽ đáp: “Cháu thích cuốn nói về bầu trời ạ!”.

Câu trả lời ấy làm ông Lâm sững người. Trong một khoảnh khắc, ông nhớ về cậu học trò cũ của mấy chục năm về trước. Cậu bé ấy thông minh vô cùng, vì cái nghèo mà đã phải bỏ lại lớp học. Có lẽ vì thế mà chiếc xe đạp cũ kĩ của ông cứ lầm lũi đi khắp các nẻo đường làng, để không một đứa trẻ nào phải bỏ lỡ giấc mơ về “bầu trời” thêm một lần nữa.

Có một vị khách đặc biệt của thư viện di động, đó là một thằng bé chăn trâu có nước da rám nắng mà lũ trẻ trong xóm vẫn gọi là Tuấn “Trâu”. Lúc đầu, nó chỉ tò mò ghé mắt nhìn mấy bức tranh màu sặc sỡ, nhưng rồi chẳng biết từ khi nào, những chuyến phiêu lưu trong trang sách đã níu chân nó lại. Kể từ hôm ấy, trên bãi đồng xa, người ta thấy một con trâu già lững thững gặm cỏ, còn trên lưng nó, thằng Tuấn nằm dài, mải miết thả hồn vào những dòng chữ. Quán nước ven đường vốn tĩnh lặng nay bỗng rộn ràng tiếng cười nói. Lũ trẻ tụ năm tụ ba quanh chiếc xe đạp, tranh nhau từng cuốn truyện, chí choé cãi nhau xem ai được đọc trước. Giữa những âm thanh trong trẻo của tuổi thơ ấy, tiếng chuông xe của ông Lâm vẫn vang lên đều đặn mỗi ngày.

Leng keng... Tiếng chuông như chở cả một bầu trời mơ ước đi xa.

Vài tháng sau, ông Lâm đổ bệnh. Chiếc xe đạp từng chở cả bầu trời ước mơ giờ nằm im lìm trong góc sân. Thùng sách vẫn ở đó, nhưng chiếc nắp gỗ đã khép chặt. Một tuần, rồi hai tuần trôi qua... mỗi chiều đi học về, lũ trẻ đi ngang qua quán nước vẫn bất giác dừng lại, đưa mắt đau đáu nhìn về phía đầu xóm như đợi chờ bóng hình quen thuộc. Nhưng chỉ có bụi đường lơ lửng trong nắng chiều.

Một buổi chiều, Hạnh đứng trước ngôi nhà nhỏ của ông Lâm. Không gian tĩnh mịch đến nao lòng. Cô bé rón rén bước vào sân, nơi chiếc xe đạp cũ vẫn tựa mình bên vách tường bám rêu. Hạnh run rẩy mở nắp thùng sách. Em đứng lặng hồi lâu, như thể đang hít hà mùi giấy cũ và cả hơi ấm của ông Lâm còn sót lại. Rồi, cô bé gồng mình dắt chiếc xe ra cổng. Chiếc xe chở đầy sách dường như quá nặng so với đôi vai gầy của đứa trẻ, nhưng Hạnh vẫn kiên trì đẩy đi.

Ra đến đầu làng, cô bé dừng lại, hít một hơi thật sâu rồi đưa tay rung chuông. Leng keng...

Thanh âm ấy vang lên, xé toạc sự im lìm bấy lâu. Lũ trẻ trong làng đồng loạt quay đầu lại, ngơ ngác. Tuấn là đứa lao tới đầu tiên, hơi thở hổn hển:

- Ông Lâm đâu Hạnh?

- Ông đang nằm trong nhà, đang mệt lắm.

Nói rồi, cô bé mở toang nắp thùng sách, để lộ ra những kho báu tri thức đang tỏa sáng dưới nắng chiều:

- Có ai muốn mượn sách không?...

Nhiều năm sau, giữa lòng thành phố xô bồ và bụi bặm, nơi những dãy nhà trọ công nhân san sát nhau, cứ mỗi buổi chiều tà, người ta lại thấy bóng dáng một chiếc xe đạp cũ dừng lại dưới gốc cây bàng già. Phía sau xe vẫn là chiếc thùng gỗ nhỏ quen thuộc. Người dắt xe giờ đây là một cô gái trẻ với đôi mắt sáng và nụ cười hiền hậu. Cô dừng xe, nhẹ nhàng mở nắp thùng, rồi đưa tay rung chuông. Leng keng... Thanh âm ấy trong trẻo, xuyên qua những tiếng ồn ào của phố thị. Một đám trẻ con lem luốc từ các gian phòng trọ ùa ra, đôi mắt lấp lánh niềm vui:

- Chị Hạnh ơi, hôm nay có truyện mới không chị?

Cô gái mỉm cười, giọng ấm áp:

- Có chứ. Rất nhiều là đằng khác.

Trong khoảnh khắc ấy, giữa tiếng lá xào xạc và tiếng cười ríu rít của trẻ thơ, tiếng chuông xe lại vang lên lần nữa Nhẹ thôi nhưng đủ để nhắc rằng có những điều rất nhỏ bé, rất bình dị, lại có thể đi rất xa. Xa hơn cả một con đường làng. Xa đến tận những giấc mơ…