Từ những trận lũ lịch sử ở Việt Nam đến kinh nghiệm chống ngập của Hà Lan

Đặc điểm này đã nhiều lần khiến Hà Lan trải qua những thảm hoạ kinh hoàng. Theo tư liệu: đỉnh điểm nhất là vào đêm 31/1 đến rạng sáng 1/2/1953, một cơn bão mạnh kết hợp với triều cường đã khiến mực nước dâng cao hơn 5,6m so với mức trung bình, dẫn đến việc phá vỡ hơn 400 điểm đê tại các tỉnh Zeeland, South Holland và North Brabant.

Hậu quả vô cùng nặng nề: 1.836 người thiệt mạng, 72.000 người phải sơ tán khẩn cấp, 200.000ha đất nông nghiệp chiếm tới 9% tổng diện tích nông nghiệp quốc gia này đã bị ngập trong nước mặn, và thiệt hại kinh tế ước tính lên đến 1,5 tỷ Guilder (tương đương khoảng 5 tỷ USD theo thời giá hiện nay)

Cũng từ thảm hoạ này đã lộ ra điểm yếu lớn nhất trong hệ thống các công trình phòng vệ chống nước biển của Hà Lan. Chính vì vậy, Chính phủ Hà Lan đã ngay lập tức thành lập Uỷ ban Châu thổ nhằm sửa chữa, thi công các công trình phòng vệ chống ngập do nước biển dâng

Tác giả trong chuyến du lịch tại Hà Lan

Sau một thời gian nghiên cứu thực địa, Ủy ban Châu thổ nước này đã cho ra đời một kế hoạch xây dựng các công trình với tầm vóc và quy mô vĩ đại. Đó là hệ thống các công trình đê biển, kè biển, cửa cống và cửa chắn lụt ở khu vực Tây Nam. Tổng cộng có 65 đê chắn sóng đúc bê tông khổng lồ cùng 62 cửa van bằng thép di động treo giữa các đê chắn với tổng chiều dài 6,8km.

Trong những năm gần đây, Việt Nam và nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á cũng như các nước trên thế giới bị tác động rất lớn do biến đổi khí hậu như triều cường, xâm nhập mặn. Hầu như năm nào cũng bị bão lũ gây ảnh hưởng dẫn đến tình trạng úng ngập tại các đô thị. Các tỉnh Nam Trung bộ, Đồng bằng sông Cửu Long... chịu nhiều thiệt hại bởi thiên tai, xâm ngập mặn, nước biển dâng.

Thực trạng thoát nước đô thị ở Việt Nam

Có thể thấy, ngập lụt đô thị đang trở thành vấn đề nhức nhối tại nhiều thành phố lớn của Việt Nam. Hệ thống thoát nước hiện nay ở các đô thị từ loại IV trở lên chủ yếu là hệ thống cống chung, gồm ống bê tông đúc sẵn, mương gạch có đậy nắp đan bê tông, mương đất hở, cùng các kênh rạch và hệ thống ao hồ điều hòa.

Tuy nhiên, hệ thống này được xây dựng thiếu đồng bộ, nhiều nơi phát triển tự phát, không theo quy hoạch tổng thể đô thị. Không ít đoạn cống có tiết diện nhỏ hơn yêu cầu kỹ thuật, lại thiếu bảo trì thường xuyên, khiến khả năng thoát nước kém, cần được thay thế hoặc nâng cấp. Bên cạnh đó, phần lớn các tuyến cống và mương không đảm bảo độ dốc tự làm sạch, đồng thời thiếu thiết bị chống phát tán mùi trong điều kiện thời tiết khô nóng.

Mức độ bao phủ dịch vụ thoát nước hiện chưa được khảo sát đầy đủ, nhưng theo ước tính của các chuyên gia thuộc Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng) và Hội Cấp thoát nước Việt Nam, tỷ lệ này còn thấp hơn so với dịch vụ cấp nước, chỉ đạt khoảng 30–40%.

Thực tế cho thấy, dù một số dự án như dự án do JICA hỗ trợ đã góp phần cải thiện khả năng tiêu thoát nước khu vực lõi nội đô, nhưng nếu mực nước triều đạt đỉnh khoảng 1,58m như dự báo, hệ thống vẫn đứng trước nhiều thách thức lớn.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng ngày càng rõ rệt, tình trạng xâm nhập mặn, thiếu nước ngọt, cùng với úng ngập, thoát lũ tại Đồng Tháp Mười và TP. Hồ Chí Minh hay một số tỉnh, thành phố khác có xu hướng gia tăng cả về mức độ lẫn tần suất.

Cánh đồng hoa ở Hà Lan

Kinh nghiệm thoát nước từ Hà Lan

Hiện các chuyên gia Hà Lan đang nghiên cứu và triển khai những dự án xây dựng hệ thống "đê chắn sóng thông minh" bằng cách tích hợp công nghệ cảm ứng để giám sát những con đê, đập nhằm đưa ra những cảnh báo sớm về nguy cơ bị nước biển tàn phá do biến đổi khí hậu. Các chuyên gia và các nhà khoa học thủy lợi Hà Lan đang thử nghiệm gắn các chip vào thân đê, đập nhằm mục đích phát hiện sớm và cảnh báo các trận sóng thần và nước biển dâng.

Ngày 23/11/2025, trong khuôn khổ tham dự Hội nghị Thượng đỉnh G20, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã có cuộc gặp Thủ tướng Hà Lan Dick Schoof. Hai Thủ tướng đã đi sâu vào các vấn đề thực tiễn liên quan đến ứng phó biến đổi khí hậu... Thủ tướng Hà Lan gửi lời thăm hỏi, chia sẻ với Việt Nam trước những tổn thất nặng nề của các đợt bão lũ, khẳng định cùng là quốc gia ven biển, Hà Lan chia sẻ sâu sắc những ảnh hưởng ngày càng phức tạp, nghiêm trọng của biến đổi khí hậu và sẵn sàng phối hợp, hỗ trợ Việt Nam trong ứng phó biến đổi khí hậu, làm sâu sắc hơn nữa hai khuôn khổ Đối tác chiến lược ngành về ứng phó với biến đổi khí hậu thông qua các chương trình, dự án hợp tác tại những vùng dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu ở Việt Nam.

Trận lũ lụt tháng 11/2025 một lần nữa cho thấy những rủi ro ngày càng gia tăng do biến đổi khí hậu cực đoan đối với Việt Nam. Trong bối cảnh đó, kinh nghiệm của Hà Lan, từ lịch sử đối phó với những thảm họa ngập lụt đến việc phát triển các giải pháp công nghệ và quản trị hiện đại, đang trở thành nguồn tham khảo quan trọng cho Việt Nam trong chiến lược quản lý rủi ro dài hạn.

Từ những cuộc trao đổi cấp cao và kinh nghiệm thực tiễn của Hà Lan trong kiểm soát lũ, chống ngập, có thể thấy đây không chỉ là sự hợp tác mang tính kỹ thuật, mà còn là định hướng chiến lược dài hạn trong ứng phó biến đổi khí hậu. Việc chủ động tiếp thu, chọn lọc và ứng dụng các giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam sẽ góp phần nâng cao năng lực chống chịu của hệ thống đô thị, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, đồng thời hướng tới phát triển bền vững trong bối cảnh nước biển dâng và thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng.