Nhạc ngũ âm của người Khmer

Dàn nhạc ngũ âm của người Khmer Bảy Núi, tỉnh An Giang thường được sử dụng vào các ngày lễ lớn, như: Chol Chnam Thmay, Sen Dolta… và được xem là “linh hồn” trong đời sống văn hóa độc đáo không thể thiếu của người Khmer…

Nhạc ngũ âm là loại hình nghệ thuật truyền thống, mang tính chất tiêu biểu, thường xuất hiện vào các dịp lễ hội lớn ở chùa và gia đình người Khmer trong các phum, sóc khi có đám tiệc. Dàn nhạc ngũ âm được tổng hợp từ 5 loại chất liệu, gồm: Đồng, sắt, gỗ, da và hơi tạo ra 5 âm sắc khác nhau; cấu tạo thành 9 loại nhạc khí, như: Đàn thuyền (Rô-Niết-ek, Rô-Niết-thung), bộ trống (Khaso-somphô, Sakho-thôm), đàn cò và bộ trống Sa dăm, bộ cồng lớn và nhỏ (Pét-kuong-thôn, Ro-niết-đek), đàn Tà-khê, đàn Khưm, kèn Srô-lây (2 loại Srô-lây-tôck (kèn nhỏ) và Srô-lây-thung (khèn lớn). Từ âm bổng của nhạc khí làm từ đồng, sắt đến âm trầm làm từ gỗ và tre, khi trỗi lên tạo thành một bản nhạc giao hòa vô cùng độc đáo.

Toàn vùng Bảy Núi có khoảng 60 ngôi chùa Khmer, xưa kia mỗi chùa đều có một dàn nhạc ngũ âm, thậm chí có chùa trang bị cả hai dàn. Song, với nhiều lí do khách quan, số chùa còn giữ được dàn nhạc ngũ âm khá khiêm tốn, nghệ nhân tham gia ngày càng thưa dần. Hòa thượng Chau Ty sãi cả chùa Soài So, xã Núi Tô, huyện Tri Tôn cho hay, nguyên nhân chính là khó đào tạo được lớp trẻ kế thừa, còn nghệ nhân lớn tuổi phải lo chuyện làm ăn, có người rời địa phương đi rất lâu.

Lớp trẻ đang say mê học nhạc truyền thống
Lớp trẻ đang say mê học nhạc truyền thống

Theo các vị sư sãi, à cha và đồng bào Khmer, nhạc ngũ âm ở Bảy Núi nguy cơ mai một do nhạc cụ sử dụng quá cũ nên hư hỏng, muốn thay thế phải tốn nhiều chi phí. Còn việc học, đòi hỏi thời gian dài mới có thể chơi được hết các loại nhạc cụ. “Phong trào tân nhạc nở rộ, gia đình ít ai để ý nhạc ngũ âm, mà chỉ có nhà chùa mới tổ chức”, Hòa thượng Chau Sơn Hy, sãi cả chùa Sà Lôn ấp Sà Lôn, xã Lương Phi, huyện Tri Tôn cho biết. Tuổi trẻ trong phum, sóc bây giờ ít biết tuồng tích, thích tân nhạc nhiều hơn; không như những người cao niên, có chút am hiểu cội nguồn.

Trên địa bàn huyện Tri Tôn, có chùa Thnôt Chrôm ở ấp Phước Long, xã Ô Lâm còn giữ dàn nhạc ngũ âm lâu đời, với những nghệ nhân đều là nhà nông. Các vị sư sãi và à cha tại đây chịu khó chăm lo, gây dựng phong trào, góp phần giữ gìn và phát huy loại hình nghệ thuật truyền thống độc đáo này.

Tuy nhiên, hoạt động của đội chỉ khi có lễ hội lớn là chính. Sau nhiều nỗ lực, nhà chùa tập hợp các em học sinh, huấn luyện thêm một đội trẻ chơi rất bài bản, có thể sánh vai với nghệ nhân. Nhận thấy việc giữ gìn nhạc ngũ âm là việc làm cần thiết, một số trường học kết hợp với nhà chùa đã tổ chức huấn luyện, chủ yếu dạy trong dịp hè cho trẻ em bản địa. Nhiều địa phương ở huyện Tri Tôn và Tịnh Biên còn xây dựng đội văn nghệ Khmer để những giá trị này không bị thời gian cuốn đi.

Được sự hỗ trợ của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch An Giang, chùa Tà Ngáo ở ấp Phú Tâm, xã An Phú, huyện Tịnh Biên được trang bị dàn nhạc ngũ âm và đích thân thượng tọa Chau Siêng dốc sức chăm lo hoạt động, phục hồi loại hình nghệ thuật truyền thống trước nguy cơ mai một. Bên cạnh đó, với sự phát tâm cúng dường của phật tử, chùa Thnok ở xã An Cư, huyện Tịnh Biên và chùa Thom Mít xã Vĩnh Trung, huyện Tịnh Biên đã hình thành đội nhạc ngũ âm và hoạt động đều đặn. Tại Chùa Kal Pu Ruk ở thị trấn Óc Eo, huyện Thoại Sơn cũng có dàn nhạc ngũ âm, được biểu diễn phục vụ cho các đoàn tham quan, nghiên cứu.

Được thiết kế tinh xảo bởi nguyên liệu từ các loại cây có sẵn trong phum, sóc, như: Thốt nốt, tre, các loại cây quý; từ kim loại như: Đồng, sắt; từ da các loại động vật… nhạc ngũ âm ví như sản phẩm tổng hòa của tự nhiên, sinh ra những âm thanh của trời đất. Tiếng trống bập bùng trỗi lên, âm vang chủ đạo làm thay đổi hẳn không khí lễ hội, cuốn hút mọi lứa tuổi. Độc đáo hơn, trong những dịp lễ hội hay mừng năm mới, nhạc ngũ âm biểu diễn đi kèm với loại hình dì kê, dù kê và các điệu múa dân gian Khmer. Sự kết hợp giữa màu sắc, âm thanh, điệu múa tạo nên không gian nghệ thuật đặc sắc.

Trải qua những thăng trầm, cho đến ngày nay, từ những lễ hội quan trọng trong Phật giáo Nam tông cho đến các lễ hội quan trọng gắn liền với đời sống, dàn nhạc ngũ âm vẫn là “linh hồn” thể hiện những khát khao trong đời sống tinh thần của người Khmer ở vùng Bảy Núi, An Giang.

Bài và ảnh Trần Trọng Triết

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Dân vận và “quan vận”

Dân vận và “quan vận”

Công tác “quan vận” là cách nói nôm na, dân dã về công tác giáo dục, rèn luyện, quản lí của Đảng đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên để họ thực sự là “công bộc của dân”.
Công tác cán bộ phải từ nội lực

Công tác cán bộ phải từ nội lực

Từ xưa trong dân gian đã có thành ngữ “Đẻ non, chín ép” để nói về những hiện tượng gượng ép, không thuận theo quy luật tự nhiên và cũng được dùng để phê phán tình trạng đề bạt, bổ nhiệm cán bộ bất chấp người đó có đủ năng lực, trình độ, đức tài hay không đã xảy ra ở một số địa phương... mà Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chỉ rõ hiện tượng cán bộ “chín ép”, “thăng tiến thần tốc”, “đỏ vỏ xanh lòng” không phải là hiếm gặp, gây nhiều bức xúc trong dư luận.
Nâng cao sức khỏe tâm thần cho người cao tuổi

Nâng cao sức khỏe tâm thần cho người cao tuổi

Hiện nay quá trình già hóa trên toàn cầu đang diễn ra nhanh chóng. Sự phát triển của khoa học kĩ thuật công nghệ, đặc biệt là trong lĩnh vực y khoa, đã giúp con người có cuộc sống tốt hơn và kéo dài tuổi thọ. Để có tuổi già khỏe mạnh, bên cạnh việc đảm bảo sức khỏe về thể chất, chăm lo cho sức khỏe tinh thần cũng vô cùng quan trọng.
Phát triển kĩ năng mềm cho học sinh, sinh viên khi học online

Phát triển kĩ năng mềm cho học sinh, sinh viên khi học online

Kĩ năng mềm là kĩ năng cần thiết đối với học sinh, sinh viên trong quá trình rèn luyện và học tập, nó giữ vai trò quan trọng trong việc tạo nên sự thành công của người học online.
Tập đoàn Vingroup có trục lợi như dư luận xôn xao?

Tập đoàn Vingroup có trục lợi như dư luận xôn xao?

Những ngày qua, dư luận xã hội nóng lên về thông tin Bộ Y tế và Tập đoàn Vingroup liên kết với nhau mua hàng chục triệu bộ kit xét nghiệm Covid-19 với giá cao để trục lợi. Thậm chí có những ý kiến cho rằng các bộ kit test của nước ngoài giá chỉ 1-1,5 USD/bộ thì Vingroup có thể kiếm lãi gấp 10 lần…

Tin khác

Nghỉ hưu ở tuổi 30 - tại sao không?

Nghỉ hưu ở tuổi 30 - tại sao không?
Quyết tâm làm việc cật lực trong vài năm, tích lũy được một khoản tiền rồi "nghỉ hưu non" để tận hưởng cuộc sống dường như đang trở thành một xu hướng mới trong một bộ phận giới trẻ. Thoát khỏi môi trường công sở với đầy rẫy áp lực, ràng buộc để sống một cuộc sống tự do, tự tại đang là mơ ước của nhiều người trẻ.

Bốn cuộc cải cách vẫn ì ạch chưa xong sách giáo khoa

Bốn cuộc cải cách vẫn ì ạch chưa xong sách giáo khoa
Kì cuối: Vẫn chưa đến... hồi kết!

Bốn cuộc cải cách vẫn ì ạch chưa xong sách giáo khoa

Bốn cuộc cải cách vẫn ì ạch chưa xong sách giáo khoa
Nền giáo dục ở bất cứ quốc gia nào cũng phải xây dựng chương trình tiên tiến, bộ sách giáo khoa (SGK) chuẩn. Nước ta từ sau Cách mạng tháng Tám (1945) đến nay đã trải qua 4 cuộc cải cách giáo dục, 4 lần thay đổi Chương trình - Sách giáo khoa (CT-SGK)…

Để người cao tuổi luôn sống vui vẻ và tích cực

Để người cao tuổi luôn sống vui vẻ và tích cực
Hiện nay, rất nhiều gia đình sống chung với NCT thường than phiền rằng, những quan điểm của ông bà, bố mẹ ngày càng không còn phù hợp với lối sống hiện đại khiến cuộc sống trong gia đình hay xảy ra bất hòa.

“Chiến lược vaccine” và “Ngoại giao vaccine”!

“Chiến lược vaccine” và “Ngoại giao vaccine”!
Đại dịch Covid-19 bùng phát từ cuối năm 2019, lây lan khắp toàn cầu là thảm họa của thế kỉ XXI, đe dọa sức khỏe, tính mạng nhân loại bởi đã hơn 200 triệu người mắc, hàng triệu ca tử vong, làm đảo lộn mọi hoạt động trên hành tinh, gây khủng hoảng kinh tế trầm trọng cho hơn 200 quốc gia, vùng lãnh thổ. Vì thế, chiến lược vaccine được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đặt ra từ năm 2020 khi đại dịch bùng phát khắp năm châu.

Cần hiểu và thực hiện đúng câu “Con hơn cha...”

Cần hiểu và thực hiện đúng câu “Con hơn cha...”
Trong cuộc sống hiện nay, hầu hết các bậc cha mẹ đều cho rằng, con cái của họ sướng hơn họ thời bằng chúng bây giờ. Và nhiều ông bố bà mẹ đã làm mọi cách để con được “sướng” hơn, nhưng họ không nghĩ vì cái mục đích “sướng” ấy mà họ đã làm khổ con.
Xem thêm
Phiên bản di động