Nhạc ngũ âm của người Khmer

Dàn nhạc ngũ âm của người Khmer Bảy Núi, tỉnh An Giang thường được sử dụng vào các ngày lễ lớn, như: Chol Chnam Thmay, Sen Dolta… và được xem là “linh hồn” trong đời sống văn hóa độc đáo không thể thiếu của người Khmer…

Nhạc ngũ âm là loại hình nghệ thuật truyền thống, mang tính chất tiêu biểu, thường xuất hiện vào các dịp lễ hội lớn ở chùa và gia đình người Khmer trong các phum, sóc khi có đám tiệc. Dàn nhạc ngũ âm được tổng hợp từ 5 loại chất liệu, gồm: Đồng, sắt, gỗ, da và hơi tạo ra 5 âm sắc khác nhau; cấu tạo thành 9 loại nhạc khí, như: Đàn thuyền (Rô-Niết-ek, Rô-Niết-thung), bộ trống (Khaso-somphô, Sakho-thôm), đàn cò và bộ trống Sa dăm, bộ cồng lớn và nhỏ (Pét-kuong-thôn, Ro-niết-đek), đàn Tà-khê, đàn Khưm, kèn Srô-lây (2 loại Srô-lây-tôck (kèn nhỏ) và Srô-lây-thung (khèn lớn). Từ âm bổng của nhạc khí làm từ đồng, sắt đến âm trầm làm từ gỗ và tre, khi trỗi lên tạo thành một bản nhạc giao hòa vô cùng độc đáo.

Toàn vùng Bảy Núi có khoảng 60 ngôi chùa Khmer, xưa kia mỗi chùa đều có một dàn nhạc ngũ âm, thậm chí có chùa trang bị cả hai dàn. Song, với nhiều lí do khách quan, số chùa còn giữ được dàn nhạc ngũ âm khá khiêm tốn, nghệ nhân tham gia ngày càng thưa dần. Hòa thượng Chau Ty sãi cả chùa Soài So, xã Núi Tô, huyện Tri Tôn cho hay, nguyên nhân chính là khó đào tạo được lớp trẻ kế thừa, còn nghệ nhân lớn tuổi phải lo chuyện làm ăn, có người rời địa phương đi rất lâu.

Lớp trẻ đang say mê học nhạc truyền thống
Lớp trẻ đang say mê học nhạc truyền thống

Theo các vị sư sãi, à cha và đồng bào Khmer, nhạc ngũ âm ở Bảy Núi nguy cơ mai một do nhạc cụ sử dụng quá cũ nên hư hỏng, muốn thay thế phải tốn nhiều chi phí. Còn việc học, đòi hỏi thời gian dài mới có thể chơi được hết các loại nhạc cụ. “Phong trào tân nhạc nở rộ, gia đình ít ai để ý nhạc ngũ âm, mà chỉ có nhà chùa mới tổ chức”, Hòa thượng Chau Sơn Hy, sãi cả chùa Sà Lôn ấp Sà Lôn, xã Lương Phi, huyện Tri Tôn cho biết. Tuổi trẻ trong phum, sóc bây giờ ít biết tuồng tích, thích tân nhạc nhiều hơn; không như những người cao niên, có chút am hiểu cội nguồn.

Trên địa bàn huyện Tri Tôn, có chùa Thnôt Chrôm ở ấp Phước Long, xã Ô Lâm còn giữ dàn nhạc ngũ âm lâu đời, với những nghệ nhân đều là nhà nông. Các vị sư sãi và à cha tại đây chịu khó chăm lo, gây dựng phong trào, góp phần giữ gìn và phát huy loại hình nghệ thuật truyền thống độc đáo này.

Tuy nhiên, hoạt động của đội chỉ khi có lễ hội lớn là chính. Sau nhiều nỗ lực, nhà chùa tập hợp các em học sinh, huấn luyện thêm một đội trẻ chơi rất bài bản, có thể sánh vai với nghệ nhân. Nhận thấy việc giữ gìn nhạc ngũ âm là việc làm cần thiết, một số trường học kết hợp với nhà chùa đã tổ chức huấn luyện, chủ yếu dạy trong dịp hè cho trẻ em bản địa. Nhiều địa phương ở huyện Tri Tôn và Tịnh Biên còn xây dựng đội văn nghệ Khmer để những giá trị này không bị thời gian cuốn đi.

Được sự hỗ trợ của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch An Giang, chùa Tà Ngáo ở ấp Phú Tâm, xã An Phú, huyện Tịnh Biên được trang bị dàn nhạc ngũ âm và đích thân thượng tọa Chau Siêng dốc sức chăm lo hoạt động, phục hồi loại hình nghệ thuật truyền thống trước nguy cơ mai một. Bên cạnh đó, với sự phát tâm cúng dường của phật tử, chùa Thnok ở xã An Cư, huyện Tịnh Biên và chùa Thom Mít xã Vĩnh Trung, huyện Tịnh Biên đã hình thành đội nhạc ngũ âm và hoạt động đều đặn. Tại Chùa Kal Pu Ruk ở thị trấn Óc Eo, huyện Thoại Sơn cũng có dàn nhạc ngũ âm, được biểu diễn phục vụ cho các đoàn tham quan, nghiên cứu.

Được thiết kế tinh xảo bởi nguyên liệu từ các loại cây có sẵn trong phum, sóc, như: Thốt nốt, tre, các loại cây quý; từ kim loại như: Đồng, sắt; từ da các loại động vật… nhạc ngũ âm ví như sản phẩm tổng hòa của tự nhiên, sinh ra những âm thanh của trời đất. Tiếng trống bập bùng trỗi lên, âm vang chủ đạo làm thay đổi hẳn không khí lễ hội, cuốn hút mọi lứa tuổi. Độc đáo hơn, trong những dịp lễ hội hay mừng năm mới, nhạc ngũ âm biểu diễn đi kèm với loại hình dì kê, dù kê và các điệu múa dân gian Khmer. Sự kết hợp giữa màu sắc, âm thanh, điệu múa tạo nên không gian nghệ thuật đặc sắc.

Trải qua những thăng trầm, cho đến ngày nay, từ những lễ hội quan trọng trong Phật giáo Nam tông cho đến các lễ hội quan trọng gắn liền với đời sống, dàn nhạc ngũ âm vẫn là “linh hồn” thể hiện những khát khao trong đời sống tinh thần của người Khmer ở vùng Bảy Núi, An Giang.

Bài và ảnh Trần Trọng Triết

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Quốc hội trao quyền chủ động, mạnh mẽ hơn cho Chính phủ để phòng, chống dịch Covid-19

Quốc hội trao quyền chủ động, mạnh mẽ hơn cho Chính phủ để phòng, chống dịch Covid-19

Đại dịch Covid-19 ở nước ta hiện diễn biến hết sức phức tạp, khó lường đang là nguy cơ đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng của Nhân dân và gây tổn hại lớn cho nền kinh tế. Trước tình hình đó, Kì họp thứ Nhất Quốc hội khóa XV đặc biệt quan trọng đã phải rút ngắn 8 ngày so với dự kiến.
Xây dựng tổ chức và đội ngũ cán bộ Hội NCT phù hợp thực tiễn

Xây dựng tổ chức và đội ngũ cán bộ Hội NCT phù hợp thực tiễn

Bác Hồ từng dạy: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”. Đối với Hội NCT - một tổ chức xã hội hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, vấn đề cán bộ cũng hết sức quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả thực hiện các nhiệm vụ của Hội…
Nhìn trong lịch sử thế giới về khái niệm “xã hội dân sự”

Nhìn trong lịch sử thế giới về khái niệm “xã hội dân sự”

Lâu nay đôi khi được nghe cụm từ mà những thế lực bất mãn, chống đối, không thiện cảm với nhà nước ta thích nêu lên, đó là “xã hội dân sự”.
Nhìn nhận và lựa chọn sự kiện tuyên truyền

Nhìn nhận và lựa chọn sự kiện tuyên truyền

Mỗi quốc gia, dân tộc đều có lịch sử, truyền thống thể hiện bằng chuỗi các sự việc, sự kiện, tấm gương tiêu biểu ghi dấu trong chặng đường phát triển, đi lên.

Tin khác

Vai trò của già làng, trưởng bản ở vùng cao Quảng Trị

Vai trò của già làng, trưởng bản ở vùng cao Quảng Trị
Những năm qua, vai trò và vị thế của già làng, trưởng bản ở vùng cao tỉnh Quảng Trị được phát huy, là cầu nối chuyển tải các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với đồng bào dân tộc thiểu số.

Người cao tuổi góp phần phát triển văn hóa bền vững n

Người cao tuổi góp phần  phát triển văn hóa bền vững n
Ngày 2/6/2021, làm việc với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu: “Phải dựa trên nền tảng văn hóa, truyền thống của chính chúng ta thì mới có thể phát triển bền vững, lâu dài”. Đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành văn hóa mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó có NCT...

Thực hiện các chuẩn mực văn hóa gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh

Thực hiện các chuẩn mực văn hóa gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh
Gia đình là tế bào, là nền tảng của xã hội được chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh khẳng định khi bàn về vai trò của gia đình đối với sự phát triển của xã hội.

Cầu nối đến những giá trị truyền thống

Cầu nối đến những giá trị truyền thống
Trong hành trình mưu sinh đầy gian khó trên núi rừng hùng vĩ, đồng bào Thái ở vùng cao Tây Bắc đã sáng tạo ra những câu hát ru mang đậm tính nhân văn. Mỗi lời ru đều chất chứa và gửi gắm trong đó triết lí giáo dục...

Ngày ấy, Người ra đi

Ngày ấy, Người ra đi
Nhà thơ Chế Lan Viên đã khơi dậy những giây phút thiêng liêng khi chàng trai xứ Nghệ rời bến Nhà Rồng cho đến lúc Người trở về với Tổ quốc thân yêu, trong những vần thơ, mà mỗi chúng ta không khỏi bồi hồi xúc động mỗi khi đọc lại.

Những lưu ý với "bàn chân" của xe ôtô trong những ngày nắng nóng

Những lưu ý với "bàn chân" của xe ôtô trong những ngày nắng nóng
Nhiệt độ có ảnh hưởng rất lớn đến lốp xe, khi nhiệt độ tăng, đồng nghĩa với áp suất không khí trong lốp xe cũng tăng.
Xem thêm
Phiên bản di động