Đoàn kết và văn hóa - mạch nguồn bền vững của sức mạnh dân tộc

Trong các ngày 5 và 7/11, bà con cùng gặp gỡ, thăm hỏi, chia sẻ niềm vui, với sự tham dự của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Việc lãnh đạo chủ chốt trực tiếp về dự Ngày hội ngay tại ấp, thôn, khu dân cư không chỉ thể hiện sự quan tâm sâu sắc đối với đời sống tinh thần của Nhân dân, mà còn khẳng định một nhận thức nhất quán: sức mạnh của dân tộc bắt nguồn từ cơ sở, từ tình làng nghĩa xóm, từ những giá trị văn hóa được vun đắp qua nhiều thế hệ.

Có thể nói, việc gắn Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc với Ngày Văn hóa Việt Nam là một lựa chọn giàu ý nghĩa. Đại đoàn kết là truyền thống quý báu, là nguồn sức mạnh đã đưa dân tộc ta vượt qua mọi thử thách trong lịch sử. Văn hóa là nền tảng tinh thần, là hồn cốt làm nên bản sắc và sức sống của dân tộc. Hai giá trị ấy vốn không tách rời: đoàn kết được nuôi dưỡng bằng văn hóa, và văn hóa được bảo tồn, phát huy nhờ đoàn kết.

Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 sẽ được kết nối thành chuỗi hoạt động tuần văn hóa đại đoàn kết dân tộc trên phạm vi cả nước.

Phát biểu tại Ngày hội ở ấp Đa Lộc, xã Châu Thành, tỉnh Vĩnh Long, sáng 5/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhắc lại rằng cách đây tròn 80 năm, tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Lời dạy ấy đặt ra trách nhiệm lâu dài: lấy những giá trị tốt đẹp của dân tộc để bồi dưỡng con người, định hướng lối sống, cách ứng xử và con đường đi tới của đất nước. Trong các giá trị ấy, đoàn kết giữ vị trí đặc biệt: đoàn kết giúp dân tộc vượt qua thử thách, còn văn hóa nuôi dưỡng lòng yêu nước, nghĩa tình và ý thức trách nhiệm để sự đoàn kết ngày càng bền vững. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước coi Ngày hội là dịp để mỗi người hiểu thêm về cội nguồn, trân trọng di sản của dân tộc mình, hiểu và quý hơn văn hóa của đồng bào mình, cùng vun đắp những giá trị chung trong từng gia đình, từng cộng đồng dân cư, từng cá nhân.

Ấp Đa Lộc là một bức tranh sinh động cho tinh thần ấy. Trên diện tích hơn một ki-lô-mét vuông, 709 hộ với 3.066 nhân khẩu người Kinh, Khmer và Hoa cùng sinh sống đoàn kết, gắn bó. Đời sống tinh thần ở đây được vun đắp bằng sự giao thoa, hòa quyện giá trị văn hóa của ba dân tộc, thể hiện qua nghệ thuật Đờn ca tài tử, múa Chhay-dăm, đua ghe Ngo cùng nhiều lễ hội truyền thống. Báo cáo của địa phương cho biết 653 hộ, tức 92%, đạt danh hiệu Gia đình văn hóa; 100% trẻ em trong độ tuổi được vận động đến trường; 100% người dân được khám sức khỏe, sàng lọc và tham gia bảo hiểm y tế. Những con số ấy cho thấy văn hóa và đoàn kết không phải khái niệm xa vời, mà hiện diện trong từng mái nhà, từng lớp học, từng sinh hoạt cộng đồng. Sự đa dạng, khi được trân trọng, sẽ trở thành nguồn lực gắn kết, để người dân ở bất cứ địa bàn nào cũng cảm nhận rõ mình là một phần của quê hương chung.

Từ thực tiễn ấy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị chăm lo bảo tồn di sản, trước hết bằng việc chăm lo những người đang nắm giữ, thực hành di sản; hỗ trợ nghệ nhân truyền dạy, tạo điều kiện cho thanh thiếu niên học và thực hành. Văn hóa phải được xây dựng từ nếp sống hằng ngày: gia đình là nơi nuôi dưỡng lòng nhân ái, trung thực, biết ơn; xóm ấp là nơi mọi người tôn trọng, nhường nhịn, giúp đỡ nhau; văn hóa ứng xử cũng phải hiện diện trên không gian mạng; cán bộ, đảng viên phải nêu gương từ thái độ tiếp dân đến việc giữ lời hứa với dân. Đáng chú ý, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu quan tâm hơn đến trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, các gia đình khó khăn và bà con ở địa bàn xa trung tâm, để mọi người dân đều được tham gia, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Để tinh thần Ngày hội được tiếp nối suốt cả năm, mỗi khu dân cư nên cùng chọn những việc thiết thực: chăm lo một gia đình neo đơn, giúp một em nhỏ có nguy cơ bỏ học, duy trì một lớp truyền dạy văn hóa, gìn giữ một di tích hay một không gian sinh hoạt chung, rồi công khai kết quả để bà con cùng biết, cùng tham gia. Ngay tại Ngày hội, 15 căn nhà Đại đoàn kết được trao cho các gia đình khó khăn của xã Châu Thành và Lễ khởi công Nhà Văn hóa ấp Bàu Sơn được tổ chức, cho thấy lời nói luôn đi cùng việc làm.

Còn tại ấp 15, xã Bình Lợi, Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 7/11, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Ngày hội Đại đoàn kết hằng năm đã thực sự trở thành ngày vui, ngày hội tụ để chia sẻ, thăm hỏi, gắn bó, đoàn kết tại các khu phố, khu dân cư. Từ chỗ là một hoạt động mang tính truyền thống, Ngày hội đã đi vào đời sống như một nhu cầu tự nhiên của cộng đồng. Chủ tịch Quốc hội đề nghị người dân tiếp tục giữ gìn tình đoàn kết từ mỗi gia đình, mỗi xóm ngõ, hỗ trợ nhau trong lao động sản xuất, giảm nghèo bền vững, không để ai bị bỏ lại phía sau. Đoàn kết không dừng ở cái bắt tay trong ngày hội, mà phải được thể hiện bằng hành động cụ thể: người có điều kiện giúp người khó khăn, láng giềng sẻ chia lúc hoạn nạn, cộng đồng cùng nhau tìm cách thoát nghèo bền vững.

Trước đó, sáng 5/11, tại thôn Bồ Bản, xã Hòa Vang, Đà Nẵng, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú khái quát bằng một nhận định giản dị mà thấm thía: “Đoàn kết và văn hóa luôn đi cùng nhau, có văn hóa thì tình làng nghĩa xóm, thôn bản, láng giềng mới được bền chặt, có đoàn kết, tình nghĩa làng, hồn quê mới được giữ gìn lâu dài”. Trong dòng chảy hiện đại hóa, đô thị hóa nhanh chóng, khi nhịp sống thay đổi và quan hệ giữa người với người dễ trở nên lỏng lẻo hơn, việc gìn giữ “hồn quê”, giữ tình nghĩa láng giềng càng có ý nghĩa thiết thực. Ngày hội ở khu dân cư vì thế không chỉ là một sinh hoạt cộng đồng, mà còn là cách để mỗi nơi cư trú trở thành một “mái nhà chung” đúng nghĩa.

Nhìn một cách tổng thể, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam tại các địa phương là dịp củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy tinh thần tương thân tương ái, tăng cường sự gắn bó trong cộng đồng dân cư; đồng thời nâng cao ý thức bảo tồn, trao truyền và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Qua đó, góp phần xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, tạo nền tảng để mỗi khu dân cư trở thành nơi hội tụ, lan tỏa tinh thần đoàn kết, trách nhiệm và tình nghĩa cộng đồng. Một khu dân cư đoàn kết, có đời sống văn hóa lành mạnh sẽ là nơi người dân yên tâm lao động, sản xuất, nuôi dạy con cháu, an tâm phụng dưỡng cha mẹ, ông bà.

Trong tiến trình ấy, người cao tuổi giữ một vị trí đặc biệt. Ngày hội, xét đến cùng, là dịp để các thế hệ cùng ngồi lại bên nhau, và người cao tuổi chính là chiếc cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, giữa truyền thống với tương lai. Mỗi cụ ông, cụ bà là một “kho tàng sống” của ký ức làng xóm, của phong tục, tập quán, của những câu chuyện cội nguồn mà sách vở nhiều khi chưa ghi chép hết. Ở ấp Đa Lộc, đó là những nghệ nhân dìu dắt lớp trẻ, những người truyền dạy chữ Khmer, những gia đình giúp đỡ hàng xóm. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong muốn mỗi người cao tuổi yên lòng vì những điều quý báu đã có người tiếp nối; mỗi em nhỏ lớn lên được nghe và hiểu tiếng nói của dân tộc mình, biết trân trọng văn hóa của đồng bào mình; mỗi gia đình lúc khó khăn luôn tìm thấy sự sẻ chia của cộng đồng. Đó cũng là điều mà người cao tuổi ở mọi miền đất nước hằng mong đợi.

Với con cháu, cách thiết thực nhất để “hiểu thêm về cội nguồn” là lắng nghe ông bà, cha mẹ kể chuyện: câu chuyện về ngôi làng, về dòng họ, về một món ăn, một làn điệu dân ca, một tập tục ngày Tết, một nghề truyền thống đang dần mai một. Mỗi lần như vậy, di sản văn hóa không còn nằm yên trong bảo tàng hay trang sách, mà được trao truyền sống động từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ngược lại, người cao tuổi cũng cần tiếp tục chủ động tham gia các hoạt động của khu dân cư, của Hội Người cao tuổi, của câu lạc bộ, tổ chức cộng đồng; phát huy vai trò “tuổi cao, gương sáng”, góp tiếng nói xây dựng nếp sống văn hóa, giữ gìn kỷ cương, thuần phong mỹ tục, tham gia hòa giải ở cơ sở, động viên con cháu học tập, lao động, sống có trách nhiệm với gia đình và xã hội.

Để Ngày hội đi vào chiều sâu, trở thành một phần bền vững trong đời sống tinh thần của nhân dân, cần tiếp tục đổi mới nội dung và cách thức tổ chức theo hướng thiết thực, gần gũi, trang trọng, đầm ấm, tiết kiệm, phát huy sự tham gia tự nguyện của người dân. Mỗi khu dân cư có thể có cách làm riêng, phù hợp bản sắc từng vùng miền, miễn là mọi người đều có chỗ để tham gia, từ em nhỏ đến cụ già, từ người lao động trẻ đến người nghỉ hưu; Ngày hội cần dành thời gian để bà con gặp gỡ, trò chuyện, giới thiệu nét đẹp văn hóa và bày tỏ nguyện vọng. Cần chú trọng để Ngày hội tạo ra những giá trị cụ thể: quan hệ láng giềng thân thiết hơn, việc làm nghĩa tình nhiều hơn, những người neo đơn, hoàn cảnh khó khăn, trong đó không ít người cao tuổi sống một mình, người già yếu, người có công, được quan tâm, sẻ chia nhiều hơn. Quan tâm đến người cao tuổi, vì thế, cũng chính là cách thể hiện rõ nhất tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 đã khép lại ở nhiều khu dân cư, nhưng tinh thần của Ngày hội cần được tiếp nối trong cuộc sống thường nhật: tiếng chào hỏi thân tình giữa những người hàng xóm; sự chung tay giúp nhau lúc khó khăn, hoạn nạn; những buổi sinh hoạt cộng đồng ấm áp nghĩa tình; những câu chuyện cội nguồn được ông bà kể cho con cháu nghe; sự trân trọng đối với giá trị văn hóa của cộng đồng mình và cộng đồng bạn. Đoàn kết và văn hóa là mạch nguồn nuôi dưỡng sức mạnh dân tộc Việt Nam qua bao thế hệ. Mỗi người cao tuổi, bằng kinh nghiệm sống, bằng nhân cách, bằng tấm gương của chính mình, hãy tiếp tục là hạt nhân của sự đoàn kết trong gia đình, dòng họ, xóm làng; là người trao truyền ngọn lửa văn hóa cho các thế hệ mai sau. Khi mọi người dân cùng ý thức và hành động như vậy, khối đại đoàn kết toàn dân tộc sẽ ngày càng được củng cố, đời sống văn hóa ở cơ sở ngày càng phong phú, góp phần xây dựng một đất nước hùng cường, một cộng đồng nghĩa tình, nơi mọi người dân, nhất là người cao tuổi, đều được sống trong sự quan tâm, yêu thương và kính trọng.