Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng - Người cao tuổi không ngoài cuộc

Trong bối cảnh thông tin trên không gian mạng ngày càng đa dạng, thật - giả đan xen, người cao tuổi không chỉ cần biết sử dụng công nghệ để phục vụ cuộc sống mà còn phải có kỹ năng nhận diện, kiểm chứng thông tin, cảnh giác trước những thủ đoạn lừa đảo, xuyên tạc.

Từ các lớp “Bình dân học vụ số” đến những buổi sinh hoạt tại chi hội, câu lạc bộ, việc trang bị kiến thức số đang mở thêm cơ hội để người cao tuổi tự bảo vệ mình, hướng dẫn người thân và góp phần lan tỏa thông tin chính thống, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ cơ sở.

Học công nghệ để không bị động trước thông tin trên mạng

Chuyển đổi số mở ra nhiều tiện ích cho người cao tuổi: Kết nối với gia đình, bạn bè; tiếp cận thông tin; sử dụng dịch vụ công trực tuyến; tham gia các hoạt động xã hội. Nhưng cùng với đó là những nguy cơ từ tài khoản giả mạo, đường link không rõ nguồn gốc, thông tin sai sự thật và nội dung xuyên tạc được phát tán có chủ đích. Nếu thiếu kỹ năng kiểm chứng, người dùng có thể vô tình tiếp tay lan truyền thông tin chưa được xác thực.

Lớp học chuyển đối số dành cho người cao tuổi của Bí thư Chi bộ Đinh Ngọc Sơn tại phường Cầu Giấy, TP Hà Nội.

Bởi vậy, “Bình dân học vụ số” đối với người cao tuổi không chỉ là hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh hay các ứng dụng thiết yếu. Quan trọng hơn, đó còn là quá trình hình thành thói quen tiếp nhận thông tin có chọn lọc, biết kiểm tra nguồn tin, thận trọng trước những nội dung gây hoang mang và không chia sẻ thông tin khi chưa rõ đúng, sai.

Thực tiễn cho thấy, việc học công nghệ sẽ thiết thực hơn khi bắt đầu từ nhu cầu hằng ngày, gắn với những tình huống người cao tuổi thường gặp. Từ cách sử dụng tài khoản cá nhân, nhận biết đường link đáng ngờ đến tìm kiếm thông tin trên các kênh chính thức, mỗi kỹ năng được trang bị đều giúp người cao tuổi chủ động hơn trong môi trường số.

Đây cũng là một nội dung cần được chú trọng khi triển khai Đề án “Người cao tuổi tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 379/QĐ-TTg ngày 20/2/2025. Phát huy vai trò người cao tuổi trong chuyển đổi số cần gắn với nâng cao năng lực sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm; qua đó tạo điều kiện để họ tham gia tích cực hơn vào đời sống gia đình và cộng đồng.

Những lớp học số từ tâm huyết của người cao tuổi

Một trong những tấm gương được biết đến trong hoạt động phổ cập kỹ năng số cho người cao tuổi là TS Phan Văn Hùng, khi còn đảm nhiệm cương vị Phó Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam cũng như khi đã nghỉ công tác. Hưởng ứng phong trào “bình dân học vụ số” do Chính phủ phát động, ông chủ động học hỏi, sử dụng máy vi tính, máy tính bảng, điện thoại thông minh và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công việc. Từ quá trình tự học, ông thành lập nhóm “Lớp bình dân học vụ số Online”, tổ chức các lớp hướng dẫn miễn phí, chia sẻ kiến thức công nghệ cho người cao tuổi và những người quan tâm.

Thông qua các lớp học, ông Hùng đã hướng dẫn hàng chục người cao tuổi, gần 200 hội viên tại nơi cư trú và gần 100 đảng viên trong chi bộ nơi ông sinh hoạt. Ông cũng chia sẻ tài liệu phục vụ tập huấn cho Hội Người cao tuổi ở một số địa phương như Hà Nội, Đà Nẵng, Đồng Nai; phối hợp với Viện Nghiên cứu Người cao tuổi Việt Nam xây dựng chương trình tập huấn trực tuyến về chăm sóc, bảo vệ người cao tuổi.

Những hoạt động này cho thấy tinh thần tự học, học tập suốt đời và ý thức chia sẻ tri thức của người cao tuổi. Từ người học, họ có thể trở thành người hướng dẫn, hỗ trợ những người cùng tuổi tiếp cận công nghệ, thu hẹp khoảng cách số ngay trong cộng đồng.

Không chỉ rèn kỹ năng sử dụng điện thoại thông minh, người cao tuổi còn chia sẻ cách lựa chọn thông tin chính thống trên không gian mạng.

Tuy nhiên, để việc phổ cập kỹ năng số gắn trực tiếp hơn với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, nội dung tập huấn cần chú trọng thêm kỹ năng nhận diện thông tin xấu độc, kiểm chứng nguồn tin và ứng xử có trách nhiệm trên mạng. Người học cần biết phân biệt thông tin chưa được xác thực với thông tin đã được cơ quan có thẩm quyền kiểm chứng; không vội chia sẻ nội dung chỉ vì gây xúc động, bức xúc hoặc được nhiều người truyền tay.

Một mô hình khác tại Hà Nội là lớp học công nghệ do ông Đinh Ngọc Sơn, Bí thư Chi bộ Khu dân cư số 9, phường Cầu Giấy, TP Hà Nội tổ chức tại nhà riêng trong ngõ 68 Xuân Thủy. Tại đây, nhiều người cao tuổi và trung niên được hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, tiếp cận công cụ AI, mở tài khoản ngân hàng số và làm quen với các ứng dụng phục vụ đời sống. Sau một thời gian tổ chức, mô hình đã thu hút nhiều học viên, giúp người tham gia từng bước vượt qua tâm lý e ngại công nghệ, tiếp cận các ứng dụng như VNeID, SmartBanking. Điểm đáng chú ý là cách hướng dẫn trực tiếp, gần gũi, phù hợp với nhu cầu của người học.

Từ những lớp học như vậy, có thể thấy vai trò của người cao tuổi trong chuyển đổi số không chỉ nằm ở việc tiếp nhận kiến thức, mà còn ở khả năng hỗ trợ, chia sẻ và lan tỏa kiến thức trong cộng đồng. Khi được trang bị thêm kỹ năng kiểm chứng thông tin, những người đã thành thạo công nghệ có thể trở thành hạt nhân hướng dẫn hội viên cách tìm nguồn tin chính thống, nhận diện tài khoản giả mạo và cảnh giác trước những nội dung có dấu hiệu xuyên tạc.

Từ cảnh giác cá nhân đến trách nhiệm với cộng đồng

Ở xã Cốc San, tỉnh Lào Cai, bà Nguyễn Thị Kim Dung, 65 tuổi, từng là Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã Đồng Tuyển trước khi sáp nhập, đã sử dụng Facebook, Zalo từ khoảng năm 2013-2014. Qua quá trình sử dụng mạng xã hội, bà nhận thấy những nguy cơ từ trang web giả mạo, đường link lạ và lời mời nhận quà không rõ nguồn gốc. Bà chia sẻ: “Tôi luôn giữ sự thận trọng, không bao giờ bấm vào những đường link lạ và thường xuyên nhắc nhở bạn bè cùng độ tuổi cảnh giác, tránh trở thành nạn nhân của chiêu trò tinh vi”.

Sự cảnh giác của bà Dung bắt đầu từ những thao tác giản dị: Không tùy tiện truy cập đường link đáng ngờ, không dễ dàng tin vào những lời mời bất thường và nhắc nhở người thân, bạn bè cùng đề phòng. Những việc làm ấy góp phần hạn chế nguy cơ lừa đảo, đồng thời hình thành thói quen sử dụng mạng có trách nhiệm.

Tại xã Hà Long, tỉnh Thanh Hóa, bà Nguyễn Thị Lãm, 83 tuổi, sử dụng mạng xã hội để giao lưu với bạn bè trong các nhóm hưu trí, Hội Người cao tuổi và bạn học; chia sẻ bài tập thể dục, dân vũ cùng thông tin hữu ích về sức khỏe. Bà cho biết, qua tuyên truyền của công an và chính quyền địa phương về các thủ đoạn lừa đảo trên mạng, bản thân và những người xung quanh nâng cao cảnh giác, thận trọng hơn trước những đường link không rõ nguồn gốc.

Trong khi đó, bà Trần Thị Huề, 63 tuổi, ở TP Hồ Chí Minh, tiếp tục sử dụng mạng xã hội sau khi nghỉ hưu để kết nối bạn bè, chia sẻ cuộc sống và tiếp cận thông tin. Với sự hỗ trợ của con cháu và quá trình tự học hỏi, bà từng bước làm quen với môi trường số, đồng thời cân nhắc trước khi chia sẻ những nội dung chưa được xác thực.

Những trường hợp này cho thấy, khi được trang bị kiến thức và kỹ năng phù hợp, người cao tuổi có thể chủ động hơn trong việc bảo vệ mình và hỗ trợ những người xung quanh. Tuy nhiên, cảnh giác trước lừa đảo và nhận diện thông tin xấu độc là những kỹ năng có liên quan nhưng không hoàn toàn đồng nhất. Muốn tham gia hiệu quả vào việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, người cao tuổi cần được hướng dẫn cách xác định nguồn phát, đối chiếu thông tin với cơ quan báo chí và cơ quan chức năng có thẩm quyền, nhận biết nội dung bị cắt ghép hoặc đặt sai bối cảnh.

Khi chưa đủ căn cứ xác minh, không nên khẳng định thông tin là đúng hay sai, càng không nên phát tán lại nội dung đáng ngờ. Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật, cần thông báo cho cơ quan chức năng phù hợp thay vì tự suy đoán, quy kết hoặc đối đầu thiếu an toàn trên mạng.

Đưa kỹ năng nhận diện thông tin vào sinh hoạt Hội

Không chỉ trong các lớp học công nghệ, việc nâng cao năng lực số cho người cao tuổi còn có thể triển khai thông qua sinh hoạt chi hội, câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau và các nhóm cộng đồng. Đây là những không gian gần gũi, thuận lợi để trao đổi kinh nghiệm, hướng dẫn kỹ năng và nhắc nhở nhau trước những thủ đoạn mới.

Ngày 24/4/2026, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Tân Thạnh, tỉnh Tây Ninh phối hợp với các đơn vị liên quan ra mắt mô hình “Người cao tuổi đồng hành chuyển đổi số” tại ấp 4. Mô hình hướng đến hỗ trợ người dân sử dụng điện thoại thông minh, dịch vụ công trực tuyến, VNeID, thanh toán không dùng tiền mặt, đồng thời nâng cao kỹ năng nhận diện, phòng tránh thông tin xấu độc trên không gian mạng.

Đây là hướng triển khai có thể nghiên cứu, phát huy nếu được duy trì thường xuyên, có tài liệu hướng dẫn và sự phối hợp với cơ quan chuyên môn. Để đánh giá hiệu quả, cần làm rõ số người được hỗ trợ, nội dung tập huấn, khả năng vận dụng kiến thức và những thay đổi trong hành vi tiếp nhận, chia sẻ thông tin sau khi tham gia.

Cùng với đó, Hội Người cao tuổi các cấp cần tăng cường phối hợp với chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, công an và cơ quan báo chí chính thống cung cấp nguồn tin đáng tin cậy, cập nhật những thủ đoạn giả mạo, hướng dẫn cách kiểm chứng và giải đáp các vấn đề người dân quan tâm. Nội dung tuyên truyền cần cụ thể, dễ hiểu, sát thực tế, tránh chỉ dừng ở những khuyến cáo chung chung.

Đặc biệt, cần giúp người cao tuổi nhận thức rõ rằng không phải mọi ý kiến khác biệt đều là thông tin xấu độc hoặc quan điểm sai trái, thù địch. Những phản ánh chính đáng của người dân cần được tôn trọng, tiếp nhận và giải quyết theo quy định. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng phải gắn với tôn trọng sự thật, cung cấp thông tin chính xác và củng cố niềm tin bằng hiệu quả giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Lan tỏa thông tin chính thống, xây dựng môi trường mạng lành mạnh

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng không chỉ là đấu tranh phản bác những luận điệu sai trái, thù địch, mà còn là chủ động cung cấp, chia sẻ thông tin chính xác, lan tỏa những giá trị tích cực và xây dựng văn hóa ứng xử có trách nhiệm.

Với kinh nghiệm sống, uy tín trong gia đình và cộng đồng, người cao tuổi có thể góp phần vào quá trình ấy bằng những việc làm phù hợp: Tìm đọc thông tin từ nguồn chính thống; trao đổi với con cháu khi gặp nội dung chưa rõ; nhắc nhở người thân không chia sẻ tin chưa kiểm chứng; hướng dẫn hội viên cùng sử dụng công nghệ an toàn. Khi gặp vấn đề phức tạp vượt quá hiểu biết, việc tìm đến cơ quan có thẩm quyền là cách ứng xử cần thiết, thay vì tự suy đoán hoặc tranh luận thiếu căn cứ.

Muốn phát huy vai trò đó, các lớp “Bình dân học vụ số” cần từng bước gắn kỹ năng sử dụng thiết bị với kỹ năng kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và nhận diện thủ đoạn giả mạo. Hội Người cao tuổi cần phát huy những hội viên có khả năng sử dụng công nghệ làm lực lượng hỗ trợ tại cơ sở; đồng thời phối hợp với gia đình, chính quyền, công an và cơ quan báo chí chính thống để bảo đảm người học có nguồn thông tin đáng tin cậy khi cần tra cứu.

Điều quan trọng không phải là người cao tuổi tham gia bao nhiêu cuộc tranh luận trên mạng, mà là họ có biết lựa chọn nguồn tin đúng, kiểm chứng trước khi chia sẻ, bảo vệ mình và hỗ trợ cộng đồng hay không. Khi những kỹ năng ấy trở thành thói quen, mỗi người cao tuổi có thể góp phần hạn chế sự lan truyền của thông tin sai lệch, củng cố sự đồng thuận và xây dựng môi trường thông tin lành mạnh từ gia đình đến khu dân cư. (Còn tiếp)