Pháp luật 28/03/2026 12:00
Về quan hệ gia đình, cụ Nguyễn Thanh Tùng là con của cụ Nguyễn Kim Tích; cụ Nguyễn Kim Tích và cụ Nguyễn Kim Phảng đều là con của cụ Nguyễn Kim Tung. Bà Nguyễn Thị Mơ (bị đơn) là con của cụ Nguyễn Kim Liêu, cháu nội cụ Nguyễn Kim Phảng.
Năm 1987, trong quá trình kê khai để cấp giấy chứng nhận ruộng đất, cụ Nguyễn Thanh Tùng được cấp Giấy chứng nhận ruộng (GCNR) số 1366/GCN/RĐ, tờ bản đồ số 10, thửa 163, diện tích 360m², loại đất thổ cư.
Theo trình bày, bà Nguyễn Thị Mơ đi lấy chồng ở nơi khác. Tuy nhiên, do vợ chồng không hòa thuận, bà Nguyễn Thị Mơ đưa theo con trai về sinh sống trên thửa đất, cụ Tùng đồng ý cho sử dụng cùng. Sổ mục kê năm 1987 thể hiện diện tích được phân chia: cụ Nguyễn Thanh Tùng 180m², bà Nguyễn Thị Mơ 180m²; đồng thời GCNR được ghi bổ sung tên “Nguyễn Thanh Tùng + Nguyễn Thị Mơ”. Giấy chứng nhận này do bà Mơ giữ.
 |
| Giấy chứng nhận ruộng số: 1366/GCN/RĐ do UBND TP Hà Nội cấp cho cụ Nguyễn Thanh Tùng. |
Tại phiên hòa giải ngày 3/8/2023, UBND xã Phương Đình xác nhận sổ mục kê, sổ địa chính lưu giữ tại địa phương thể hiện phần diện tích sử dụng của cụ Tùng là 180m², bà Mơ 180m². Hiện nay, bà Mơ đang sinh sống ở ngôi nhà tổ tiên do chính cụ Tùng gìn giữ, trông nom và sửa chữa.
Liên quan đến lối đi, theo phản ánh, thửa đất có lối đi từ ngoài đường vào giáp nhà ông Nguyễn Kim Hoành (phía Tây từ ngoài đường vào). Tuy nhiên, sau đó lối đi bị xây tường, trở thành phần đất sử dụng riêng của hộ ông Nguyễn Kim Hoàng (con trai cụ Hoành).
Ngày 29/7/2024, người đại diện ủy quyền của ông Hùng đã nộp đơn yêu cầu khởi kiện ra TAND huyện Đan Phượng (nay là TAND Khu vực 8 - Hà Nội) với nội dung mở lối đi vào thửa đất 163, tờ bản đồ số 10 là lối đi chung của gia đình và gia đình ông Nguyễn Kim Hoàng. Ngày 16/5/2025, ông Hùng tiếp tục có đơn sửa đổi, bổ sung yêu cầu khởi kiện về việc rút đơn yêu cầu mở lối đi chung với gia đình ông Hoàng, sửa đổi, bổ sung yêu cầu về phần ngõ đi: Mở lối đi vào thửa đất 163, tờ bản đồ số 10 hiện trạng thực tế gia đình bà Mơ đang sử dụng thửa đất 523, tờ bản đồ số 35 đứng tên chị Trần Thu Hương.
Ngày 20/9/2025, TAND Khu vực 8 - Hà Nội ra Bản án số: 224/2025/DS-ST Quyết định chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Văn Hùng với bà Nguyễn Thị Mơ về việc tranh chấp quyền sử dụng đất, buộc bà Hương phải chuyển đổi quyền sử dụng đất làm lối đi chung cho các hộ bà Nguyễn Thị Mơ và ông Nguyễn Văn Hùng…
Đến ngày 11/2/2026, TAND TP Hà Nội ra Bản án số: 158/2026/DS-PT Quyết định chấp nhận yêu cầu kháng cáo của bà Nguyễn Thị Mơ, sửa Bản án sơ thẩm số: 224/2025/DS-ST ngày 20/9/2025 của TAND Khu vực 8: Không chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện tranh chấp quyền sử dụng đất và mở lối đi chung của ông Nguyễn Văn Hùng với bà Nguyễn Thị Mơ; Xác định GCNR số: 1366/GCN/RĐ tờ bản đồ số 10, số thửa 163, diện tích 360m2, loại đất thổ cư không có hiệu lực; Công nhận bà Nguyễn Thị Mơ được quyền sử dụng đất diện tích 360m2 đất tại thửa số: 163, tờ bản đồ số 10 thôn La Thạch, xã Phương Đình, huyện Đan Phượng; bà Nguyễn Thị Mơ có quyền, nghĩa vụ kê khai, đăng ký, cấp GCNQSDĐ đối với thửa đất trên.
Liên quan đến sự việc, luật sư Bùi Thị Kim Liên, Đoàn luật sư TP Hà Nội cho biết: Kết luận trong Bản án dân sự phúc thẩm số: 158/2026/DSPT của TAND TP Hà Nội có nhiều tình tiết chưa khách quan, gây ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của gia đình ông Hùng và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Luật sư nhận định:
Thứ nhất, Tòa án cấp phúc thẩm xem xét chưa đầy đủ công sức đóng góp của gia đình ông Hùng, khi nhận định cụ Tùng chưa thực hiện đúng “điều kiện” để được xác lập quyền sở hữu với thửa đất là tài sản tặng cho là không phù hợp với những tình tiết khách quan của vụ án.
Kết quả tranh tụng tại cấp sơ thẩm đã làm rõ việc cụ Còm giao cho cụ Tùng, cụ đã “đóng họ đầu đình” dưới danh nghĩa để thực hiện các hoạt động liên quan đến dòng họ, coi cụ Tùng là con trai trong nhà để trông nom đất tổ tiên, thờ cúng.
Ngoài ra khi cụ Còm và cụ Út chết, cụ Tùng đứng ra làm ma chay, sửa và trông nom nhà cửa. Việc cụ Tùng là cháu trai được thừa tự quyền sử dụng đất của cụ Hoan, cụ Còm đã được những người trong dòng họ thừa nhận theo nhận định của Tòa án cấp sơ thẩm. Thực tế, cụ Tùng đã thực hiện các nghĩa vụ như đóng thuế đất liên tục cho đến năm 1999, do điều kiện thực tế nên cụ Tùng thoát ly khỏi địa phương và để bà Mơ sử dụng đất này. Việc nhận định của Tòa án cấp phúc thẩm phủ nhận các tình tiết này chỉ dựa vào lời nói của một số nhân chứng địa phương theo Vi bằng số: 224/2025/VB-TPLHK (không biết mặt cụ Tùng) là chưa khách quan. Vi bằng chỉ là nguồn của chứng cứ, để sử dụng chứng cứ cần thỏa mãn quy định tại Điều 93 BLTTDS năm 2025.
Thứ hai, Tòa án cấp phúc thẩm phủ nhận giá trị pháp lý của các tài liệu quản lý đất đai của Nhà nước, đánh giá chứng cứ phiến diện, chưa phù hợp với quy định của BLTTDS.
Theo GCNR số: 1366/GCN/RĐ của tờ bản đồ số 10, số thửa 163 do UBND TP Hà Nội cấp cho cụ Tùng ngày 10/12/1987. Và trong Sổ mục kê năm 1987 có ghi thửa 163a Nguyễn Thị Mơ 180m2, 163b Nguyễn Thanh Tùng 180m2. Bà Mơ là người trực tiếp nắm giữ GCNR từ năm 1987 mà không có ý kiến, tranh chấp gì với gia đình cụ Tùng; cũng không yêu cầu cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giải quyết nếu giấy tờ ghi không đúng chủ sử dụng đất. Bà Mơ và con trai cũng thừa nhận từng thương lượng, tự nguyện trả lại 100m2 đất hoặc thanh toán bằng tiền cho gia đình ông Hùng.
Bên cạnh đó, việc Tòa án cấp phúc thẩm nhận định GCNR do UBND TP Hà Nội cấp không có hiệu lực dựa trên lời khai của một cựu cán bộ địa chính (ông Nguyễn Thanh Hải) cho rằng việc ghi tên là do “nhờ vả cá nhân” là không phù hợp quy định pháp luật.
Thứ ba, Tòa án sơ thẩm nhận định thửa đất của chị Hương là lối đi duy nhất hiện tại của gia đình bà Mơ (nguồn gốc là đất ao) là gia đình bà Mơ lấn chiếm để làm lối đi, đã được chính quyền địa phương hợp thức cho gia đình anh Long. Do đó, Bản án sơ thẩm đã áp dụng quy định của BLDS giữ nguyên mục đích sử dụng là lối đi cũ khi gia đình bà Mơ lấn chiếm làm ngõ đi; buộc các bên trích phần diện tích đất tương ứng để đổi lấy diện tích đất của chị Hương nhằm mở ngõ đi chung.
Tuy nhiên, Tòa phúc thẩm bác bỏ toàn bộ yêu cầu mở lối đi chung là chưa phù hợp quy định tại Điều 254 BLDS năm 2015. Quyết định này đẩy phần đất hợp pháp của gia đình ông Hùng vào tình trạng không có lối vào, làm mất hoàn toàn giá trị sử dụng đất.
Từ các phân tích trên, luật sư cho rằng cần xem xét lại việc đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật trong bản án phúc thẩm, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
