Cần chính sách đột phá về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi trong bối cảnh "già hoá" dân số nhanh

Tốc độ “già hóa” ngày càng tăng nhanh

Dự báo trong vòng hai thập kỷ tới, Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn "già hóa" dân số với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất châu Á. Điều đáng lo ngại là Việt Nam có nguy cơ “già hóa" trước khi "giàu hóa”, khi mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045 đang tiến triển song song với tốc độ "già hóa" ngày càng tăng.

Già hóa dân số sẽ tạo áp lực rất lớn đối với cả ngân sách Nhà nước cũng như nguồn lực xã hội cho các vấn đề chăm sóc y tế, bảo đảm an sinh, chuẩn bị hạ tầng xã hội phù hợp với người cao tuổi, đặc biệt là với việc phát triển các cơ sở dưỡng lão, chăm sóc người cao tuổi chuyên nghiệp.

Quốc hội họp phiên toàn thể tại hội trường sáng ngày 2/12.

Góp ý kiến về vấn đề này, đại biểu Quốc hội Trần Thị Hiền (đoàn Ninh Bình) cho rằng, đây là thách thức rất lớn với xã hội, vì nguồn lực dành cho vấn đề này sẽ còn hạn chế, do đó cần đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút nguồn lực tư nhân phát triển dịch vụ chăm sóc người cao tuổi là yêu cầu khách quan, cấp thiết và mang tính chiến lược.

Theo đại biểu Trần Thị Hiền, cả nước hiện nay chỉ có 46 cơ sở chăm sóc người cao tuổi trên tổng số 425 cơ sở bảo trợ xã hội, chỉ tương đương khoảng 11%, nhiều địa phương thậm chí không có bất kỳ cơ sở nào chuyên biệt chăm sóc người cao tuổi. Thực trạng này khiến mục tiêu bảo đảm dịch vụ chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng và hỗ trợ đời sống cho người cao tuổi trở nên xa vời nếu không có giải pháp mang tính đột phá.

Ngay cả Chương trình mục tiêu quốc gia về y tế - dân số cũng đặt mục tiêu quá thấp khi đưa ra các con số: Giai đoạn 2026–2030 chỉ đầu tư xây mới 15 cơ sở dưỡng lão và giai đoạn 2031–2035 thêm 10 cơ sở. Như vậy đến 2035 tổng cộng chỉ có khoảng 70 cơ sở, trong khi theo Quy hoạch mạng lưới cơ sở trợ giúp xã hội thời kỳ 2026–2030, Việt Nam phải có tối thiểu 90 cơ sở chăm sóc người cao tuổi ngay trong năm 2030. Điều này cho thấy cần phát triển thêm ít nhất 30 cơ sở trong 5 năm tới, và ngân sách nhà nước chắc chắn không thể đáp ứng nếu không có sự tham gia mạnh mẽ của khu vực tư nhân.

Bên cạnh đó, các cơ sở dưỡng lão hiện nay lại chưa được coi là cơ sở y tế dù thực tế thực hiện các nhiệm vụ khám bệnh, điều trị, phục hồi chức năng và chăm sóc dài hạn. Việc không được xếp vào nhóm cơ sở y tế khiến các cơ sở dưỡng lão không được hưởng ưu đãi về đất đai, tín dụng, thuế và các chính sách tài chính khác. Đây chính là “điểm nghẽn" lớn nhất khiến các nhà đầu tư tư nhân không mặn mà tham gia lĩnh vực có vốn đầu tư lớn, thu hồi chậm nhưng lợi ích xã hội cao.

Từ thực tế nêu trên, đại biểu Trần Thị Hiền đề nghị bổ sung vào Điều 5 cơ sở dưỡng lão thực hiện dịch vụ khám, chữa bệnh, phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn đối với người cao tuổi được hưởng các chính sách về đất đai, thuế, tài chính như đối với cơ sở y tế theo quy định tại điều này. Và bổ sung vào Tiểu dự án 3, Dự án 4 về thích ứng với già hóa dân số và dân số già.

“Đây sẽ là giải pháp đột phá để cụ thể hóa chủ trương kết hợp hiệu quả giữa các cơ sở y tế và cơ sở chăm sóc người cao tuổi mà Nghị quyết 72 đề ra”, đại biểu Trần Thị Hiền nhấn mạnh.

Huy động xã hội hóa xây dựng cơ sở y tế về lão khoa

Thống nhất rất cao với quy định về các chính sách nâng, hưởng 100% chi phí khám, chữa bệnh cho người tham gia bảo hiểm y tế là đối tượng thuộc gia đình hộ cận nghèo, đối tượng người cao tuổi từ 75 tuổi trở lên đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội quy định tại điểm a khoản 1 Điều 2, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) đề nghị, tập trung vào yếu tố thể chế an sinh, đặc biệt là Bảo hiểm y tế, mở rộng dần sang nhóm người cao tuổi từ đủ 70 tuổi trở lên để phù hợp với thực tiễn tuổi già.

Đại biểu Dương Khắc Mai phát biểu ý kiến sáng ngày 2/12.

Đại biểu Mai cho rằng, hiện nay, theo báo cáo người dân Việt Nam chỉ sống khỏe mạnh ở độ tuổi trung bình là 68 năm. Đồng thời có cơ chế kiểm soát chi phí hợp lý để tránh gia tăng, lạm dụng quỹ. Việc chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi không chỉ là một chính sách an sinh xã hội mà còn là đầu tư ổn định cho xã hội và phát triển bền vững, vì người già, người cao tuổi đã dành cả một cuộc đời mình cống hiến cho gia đình và xã hội, góp phần vào xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Góp ý vào Khoản 1 và khoản 2 quy định về lộ trình tăng mức hưởng tiến tới miễn viện phí, đại biểu Dương Khắc Mai kiến nghị, cần cụ thể hóa rõ hơn về lộ trình thực hiện trong từng giai đoạn từ 3 - 5 năm, gắn với các chỉ tiêu về cân đối quỹ bảo hiểm y tế và ngân sách nhà nước.

Vì thực tiễn cho thấy nhu cầu khám, chữa bệnh tăng rất nhanh theo tốc độ già hóa dân số và tăng bệnh không lây nhiễm. Nếu chúng ta không thiết kế lộ trình đủ chặt chẽ có thể dẫn đến nguy cơ mất cân đối quỹ bảo hiểm y tế trong trung và dài hạn. Việc chăm sóc sức khỏe cho Nhân dân chỉ thực sự bền vững khi quỹ bảo hiểm y tế được vận hành an toàn, ổn định và minh bạch, đại biểu Mai nêu quan điểm.

Về thí điểm đa dạng hóa các gói bảo hiểm y tế và bảo hiểm y tế bổ sung quy định tại Khoản 3 Điều 2, đại biểu Dương Khắc Mai đề xuất cần bổ sung quy định nguyên tắc xuyên suốt là mọi người dân được bảo đảm chăm sóc sức khỏe y tế cơ bản tối đa từ bảo hiểm y tế bắt buộc, bảo hiểm y tế bổ sung chỉ mang tính nâng cao, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng phân tầng dịch vụ y tế theo khả năng chi trả làm ảnh hưởng đến công bằng và chăm sóc sức khỏe.

Cho ý kiến vào nội dung ứng phó với già hóa dân số, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (đoàn Phú Thọ) đề cập đến Nghị quyết 72 đã xác định những nhiệm vụ, giải pháp cụ thể đối với vấn đề mức sinh, nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với già hóa dân số, trong đó có giải pháp thích ứng với già hóa dân số thông qua việc đầu tư phát triển bệnh viện lão khoa hoặc bệnh viện đa khoa có chuyên khoa lão khoa, với yêu cầu mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có ít nhất là một bệnh viện đạt cấp chuyên sâu, một bệnh viện lão khoa hoặc là bệnh viện đa khoa có chuyên khoa lão khoa để nhằm chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi được tốt hơn.

Tuy nhiên, nội dung đầu tư xây dựng bệnh viện lão khoa hoặc bệnh viện đa khoa có chuyên khoa lão khoa và phát triển các cơ sở chăm sóc người cao tuổi chưa được Bộ Y tế cụ thể hóa trong Chương trình mục tiêu quốc gia chăm sóc sức khỏe nhân dân, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.

Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh đề nghị, Chính phủ cần cân đối các nguồn vốn đầu tư phát triển đã bố trí trong chương trình cho tiểu dự án, nâng cao chất lượng dân số và tiểu dự án thích ứng với già hóa dân số, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Đồng thời cần bổ sung mục tiêu, giải pháp để huy động nguồn lực xã hội hóa để đầu tư xây dựng và phát triển hệ thống y tế nói chung và các cơ sở y tế về lão khoa nói riêng.