Tăng trưởng kinh tế sẽ mang ý nghĩa toàn diện nếu người cao tuổi được hưởng thành quả xứng đáng (*)

“Hôm nay, tôi rất vinh dự khi tham gia Hội thảo khoa học cấp quốc gia, chủ đề “Kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới” do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Hội người cao tuổi Việt Nam; Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Tạp chí Cộng sản và Hội đồng Lý luận Trung ương tổ chức. Tôi xin được gửi tới các đồng chí, người cao tuổi trên khắp mọi miền Tổ quốc lời chúc mừng nồng nhiệt cùng lời thăm hỏi ân cần, tri ân sâu sắc nhất. Kính chúc quý vị đại biểu, các đồng chí lãnh đạo, cán bộ Hội cùng toàn thể người cao tuổi luôn sống vui, sống khỏe, sống hạnh phúc, tiếp tục phát huy vai trò của người cao tuổi trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Đồng chí Nguyễn Xuân Thắng phát biểu chỉ đạo Hội thảo

Trong lịch sử truyền thống đầy tự hào của nước ta, chúng ta đều thấy những đóng góp to lớn của phụ lão nước nhà. Người cao tuổi Việt Nam luôn xứng danh là rường cột nước nhà ở trong nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau; có tinh thần xả thân vì đất nước, là tấm gương sáng cho tinh thần tự chủ, tự lực, tự cường; góp phần quan trọng vào sự trường tồn của dân tộc. Có được cơ đồ vẻ vang, vị thế và uy tín cao trên trường quốc tế như hiện nay, không thể không thấy được sự đóng góp to lớn của người cao tuổi Việt Nam. Trong bối cảnh tình hình thế giới bất ổn định và khó lường như hiện nay, người cao tuổi nước ta tiếp tục là chỗ dựa vững chắc cho sự nghiệp phát triển mới của đất nước; đóng góp tích cực cho sự ổn định, hòa bình để phát triển của nước ta và tiến cùng thời đại. Hơn nữa, người cao tuổi hiện đang nắm giữ hồn cốt lịch sử, tinh thần bất khuất, sẵn sàng xả thân để hiện thực hóa khát vọng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

Lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại đã từng nêu rõ: “Trách nhiệm của các cụ phụ lão chúng ta đối với nhiệm vụ đất nước thật là trọng đại. Đất nước hưng thịnh do phụ lão gây dựng, đất nước tồn tại do phụ lão giúp sức. Đất nước bị mất, phụ lão cứu. Đất nước suy sụp phụ lão chủ trì. Nước nhà hưng, suy, tồn, vong, phụ lão đều gánh trách nhiệm nặng nề” (1). Lời dạy của Người là một tuyên ngôn triết lý, khẳng định vị thế bất diệt của người cao tuổi trong không chỉ dòng chảy lịch sử dân tộc mà còn vận mệnh của nước nhà. Điều đó thể hiện một chân lý trường tồn của nước ta: Con người luôn là trung tâm và mọi thế hệ đều góp phần vào sự hưng thịnh, độc lập, tự do, hạnh phúc của đất nước và người dân.

Đại biểu tham dự Hội thảo

Việt Nam đang trải qua “cơn bão” già hóa dân số mạnh mẽ nhất châu Á và thuộc nhóm nhanh nhất trên thế giới. Theo ước tính, đến cuối năm 2025, số người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên) đạt khoảng 16 triệu người, chiếm hơn 16% tổng dân số nước ta - tăng đáng kể so với tỷ trọng 11,9% năm 2019. Với tốc độ tăng trưởng dân số như hiện nay, đến năm 2030 chúng ta sẽ có 18 triệu người cao tuổi, chiếm tỷ trọng xấp xỉ 20% dân số. Đây không chỉ là thách thức đối với hệ thống chăm sóc sức khỏe người dân, an sinh xã hội mà còn là cơ hội để khai thông “nguồn lực nội sinh”, khai thác “sức mạnh nội tại” của thế hệ đi trước, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu chiến lược của đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới. Theo đó, người cao tuổi không phải là “gánh nặng” mà là nguồn lực chiến lược. Họ mang trong mình kho tàng kinh nghiệm công tác, văn hóa, đạo đức và các phẩm hạnh khác để giúp vượt qua khỏi các biến động toàn cầu, suy thoái kinh tế hậu đại dịch để vững bước đi vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

Chủ đề của Hội thảo hôm nay: “Kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, đặt ra những câu hỏi rất đúng thời điểm và có ý nghĩa đối với sự phát triển bứt phá của đất nước lúc này: Làm thế nào để phát huy vai trò của người cao tuổi trong kỷ nguyên mới? Chúng ta phải cần làm gì để tạo cơ hội cho người cao tuổi tiếp tục làm việc, tham gia tích cực vào tiến trình phát triển của đất nước? Câu trả lời cho các câu hỏi đó sẽ mang tính định hướng chiến lược để người cao tuổi thực sự trở thành một nguồn lực xã hội quan trọng để quyết định tương lai của đất nước.

Quang cảnh Hội thảo

Với chúng ta, kính trọng người cao tuổi, biết ơn công lao dưỡng dục của cha mẹ luôn là cốt lõi của đạo lý làm người. Điều đó không chỉ được thể hiện đậm nét trong truyền thống văn hóa ngàn đời của người Việt Nam, mà còn là những định hướng đối với nhiều chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước. Trong những giai đoạn khó khăn nhất của đất nước, Đảng và Nhà nước vẫn luôn dành sự quan tâm sâu sắc đối với người có công, lão thành cách mạng, người cao tuổi có đời sống khó khăn. Gần đây, trong Hội nghị quán triệt nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh “thiếu nhi rất quan trọng nhưng người cao tuổi cũng không kém phần đó”; và đã gợi ý về mô hình “chống cô đơn cho người già, người có tuổi”. Đây là một định hướng chiến lược quan trọng cần được thảo luận, làm rõ, và cụ thể hóa bằng những biện pháp, chính sách thiết thực.

Kỷ nguyên mới là một kỷ nguyên mà phát triển nhanh và bền vững tồn tại thống nhất trong cùng một thực thể. Tăng trưởng kinh tế sẽ mang ý nghĩa toàn diện nếu người cao tuổi được hưởng thành quả xứng đáng với những nỗ lực, đóng góp đã bỏ ra trong suốt cuộc đời; chất lượng sống của người cao tuổi không ngừng được tăng lên; tạo ra không gian và cơ hội mới để phát huy nguồn lực của người cao tuổi.

Do đó, kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới phải chăng sẽ dựa trên những trụ cột sau đây:

Thứ nhất, cần đổi mới tư duy, nhận thức về vai trò của người cao tuổi để không lãng phí nguồn lực trong phát triển kinh tế nhanh và bền vững của đất nước. Người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng thành quả của phát triển kinh tế; họ còn mang đến những động lực mới thúc đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ hơn. Chăm sóc người cao tuổi sẽ là động lực để thúc đẩy hình thành những ngành sản xuất, dịch vụ mới để phục vụ nhu cầu của họ. Mặt khác, người cao tuổi là một lực lượng khách hàng tiềm năng tiêu dùng hàng hóa và dịch vụ trong xã hội; và thông qua tiêu dùng của họ, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Thứ hai, đổi mới phương thức chăm sóc người cao tuổi theo hướng toàn diện, không ngừng nâng cao chất lượng sống cho người già, người có tuổi bằng hệ thống các dịch vụ cần thiết. Người cao tuổi hiện nay không chỉ cần có ăn, mặc, ở, đi lại mà còn có nhu cầu chăm sóc toàn diện cả vật chất lẫn tinh thần. Điều đó hàm ý cung cấp dịch vụ giáo dục, y tế, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và văn hóa hướng tới đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi là những yếu tố căn cốt, nguồn lực trực tiếp cho phát triển nền kinh tế bạc ở nước ta. Theo kinh nghiệm quốc tế, các loại hình dịch vụ như chăm sóc sức khỏe, nhà ở thông minh, du lịch, giáo dục suốt đời, dược phẩm, thực phẩm dinh dưỡng và các sản phẩm dịch vụ dành riêng cho người cao tuổi là những ngành, lĩnh vực cần có sự khuyến khích phát triển bằng các chính sách về thuế, tín dụng và tài chính.

Thứ ba, cần có một định nghĩa mới về “lực lượng lao động cao tuổi tài năng” trong phát triển nhanh và bền vững đất nước. Ở đây, chúng ta cần làm rõ trong nền kinh tế bạc, người cao tuổi cũng có thể coi là một phần của lực lượng lao động. Theo đó, cần phân biệt thời điểm nào một cá nhân được coi là cao tuổi – được quyết định theo tuổi sinh học, tuổi về hưu theo luật pháp của nhà nước hay cần có một cách định nghĩa mới bao hàm phạm vi rộng hơn. “Tài năng” của người cao tuổi được thể hiện ở việc sở hữu tri thức kinh nghiệm, kỹ năng làm việc được tích lũy và phát triển trong nhiều năm, các khả năng vượt trội so với người trẻ khác; sự tích lũy, trải nghiệm ở những vị trí trọng yếu của một tổ chức. Theo nhận thức thông thường, lực lượng lao động không bao gồm những người nghỉ hưu – người cao tuổi, nhưng trong nền kinh tế bạc nhiều người nghỉ hưu vẫn còn mong muốn làm việc và thực sự họ có tài năng để thực hiện một công việc nào đó; như vậy, sẽ lãng phí nguồn lực khi nền kinh tế không tạo ra những cơ hội cho lực lượng đó tiếp tục đóng góp tài năng. Hơn nữa, người cao tuổi, bằng tri thức tích lũy trong suốt cuộc đời, và “tài năng” của mình, đóng góp gián tiếp thông qua các góp ý, đề xuất, kiến nghị cơ chế, chính sách thúc đẩy tăng trưởng, phát triển kinh tế.

Tôi cũng muốn nhấn mạnh thêm rằng: Kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới không chỉ là vấn đề của người cao tuổi; đó còn là vấn đề văn hóa, xã hội, con người và đạo lý. Những giá trị văn hóa phương Đông nói chung, truyền thống của Việt Nam nói riêng sẽ thôi thúc, nuôi dưỡng cho sự phát triển của nền kinh tế bạc một cách bền vững và đầy đủ; trong đó, người cao tuổi sẽ đóng vai trò trung tâm, không chỉ là người thụ hưởng kết quả mà còn là động lực mới cho quá trình phát triển kinh tế nhanh và bền vững.

Phát triển kinh tế bạc không chỉ là chăm sóc người cao tuổi — mà kiến tạo một mô hình xã hội nhân văn, văn minh, biến thách thức nhân khẩu học thành động lực phát triển mới. Các chính sách được xây dựng cần phải dựa trên khuyến khích, tôn trọng tự do lựa chọn và phát huy trí tuệ – kinh nghiệm của người cao tuổi. Do vậy, tôi gợi mở một số câu hỏi với mong muốn Hội thảo cần tập trung thảo luận để tìm câu trả lời:

1) Làm thế nào để biến kinh tế bạc thành động lực tăng trưởng quốc gia?

Phải chăng, để kinh tế bạc trở thành nguồn tăng trưởng mới, cần chuyển từ tư duy an sinh – chi phí sang tư duy đầu tư – tạo giá trị – thị trường. Trên cơ sở đó, xác lập khung thể chế quốc gia về kinh tế bạc, tương tự kinh tế số, kinh tế xanh; biến nhu cầu của người cao tuổi thành thị trường dịch vụ mới: y tế, phục hồi, chăm sóc tại nhà, du lịch sức khỏe, giáo dục suốt đời, công nghệ trợ giúp; thúc đẩy doanh nghiệp tư nhân, khởi nghiệp, đầu tư mạo hiểm trong lĩnh vực công nghệ phục vụ người cao tuổi (AgeTech), công nghệ y tế phục vụ người già (MedTech); gắn kinh tế bạc với đổi mới sáng tạo và công nghệ: trí tuệ nhân tạo chăm sóc, robot, cảm biến y tế, dữ liệu sức khỏe…

2) Cơ chế nào để người cao tuổi tiếp tục đóng góp “tự nguyện – hiệu quả – bền vững”?

Nên chăng, việc người cao tuổi tiếp tục lao động phải theo nguyên tắc: Tự nguyện; Phù hợp sức khỏe; dựa trên năng lực, tri thức, kinh nghiệm. Chính vì vậy, cần có cơ chế việc làm linh hoạt: bán thời gian, theo dự án, cố vấn. Ưu đãi thuế, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế để doanh nghiệp sử dụng lao động cao tuổi; cần có hệ thống đánh giá năng lực và tình trạng sức khỏe theo ngành nghề, không cào bằng. Tinh thần là không quản lý người già — mà phát huy nguồn lực trí tuệ của người đi trước.

3) Việt Nam nên ưu tiên phát triển những phân khúc thị trường nào phục vụ người cao tuổi?

Nên chăng cần chọn các lĩnh vực có lợi thế, cầu lớn, tác động nhanh như chăm sóc tại nhà; phục hồi chức năng; dưỡng lão chất lượng cao; ứng dụng công nghệ cao trong chăm sóc người cao tuổi: Trí tuệ nhân tạo chăm sóc sức khỏe, robot hỗ trợ, thiết bị y tế cá nhân, khám chữa bệnh từ xa; thực phẩm chức năng, dịch vụ cộng đồng cao tuổi, du lịch sức khỏe; quỹ hưu trí bổ sung, bảo hiểm sức khỏe, sản phẩm tài chính tuổi già. Tinh thần là không chỉ chăm sóc người cao tuổi - mà tạo ra nền kinh tế phục vụ tuổi cao.

4) Làm sao kết hợp giá trị gia đình Việt Nam với mô hình chăm sóc người cao tuổi hiện đại?

Việt Nam có truyền thống hiếu nghĩa, gia đình đa thế hệ - nhưng chăm sóc hiện đại đòi hỏi chuyên môn. Gia đình là hạt nhân chăm sóc - nhưng dịch vụ chuyên nghiệp là cánh tay nối dài của gia đình. Nên chăng, Nhà nước phát triển dịch vụ hỗ trợ gia đình: Chăm sóc bán thời gian, chăm sóc tại nhà, phục hồi sau bệnh. Mô hình cộng đồng - trung tâm chăm sóc ban ngày; hỗ trợ thông qua thuế, thời gian làm việc linh hoạt, bảo hiểm chăm sóc dài hạn; đào tạo người chăm sóc có chứng chỉ nghề, tăng chuẩn hóa chất lượng dịch vụ.

5) Cần cơ chế nào để huy động khu vực tư nhân - doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo - đầu tư trực tiếp nước ngoài nhằm phát triển kinh tế bạc?

Với nguyên tắc Nhà nước kiến tạo - tư nhân dẫn dắt - xã hội đồng hành - công nghệ tạo đột phá. Nên chăng cần khuyến khích đầu tư tư nhân vào dịch vụ dưỡng lão, y tế phục hồi, phát triển các công nghệ ứng dụng trong chăm sóc người cao tuổi; khuyến khích mô hình đối tác công tư trong đầu tư xây dựng hạ tầng chăm sóc và bệnh viện - nghỉ dưỡng; tạo dựng quỹ đầu tư và ưu tiên tín dụng cho doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ phục vụ người cao tuổi; thu hút đầu tư Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore trong dịch vụ tuổi già; phát triển “thử nghiệm chính sách” pháp lý cho mô hình mới: Chăm sóc tại nhà, y học từ xa (telemedicine), robot y tế.

6) Cần có giải pháp gì về nhân lực, hạ tầng, dữ liệu sức khỏe và công nghệ để phát triển kinh tế bạc?

Nên chăng, cần xây dựng hệ sinh thái số chăm sóc tuổi già, hướng tới quản trị sức khỏe chủ động - phòng bệnh hơn chữa bệnh; đào tạo chuyên khoa lão khoa, điều dưỡng lão khoa, công nghệ y tế; xây dựng hệ thống bác sĩ - điều dưỡng gia đình; hạ tầng y tế - phục hồi - dưỡng lão đạt chuẩn quốc tế tại các trung tâm kinh tế; dữ liệu sức khỏe thống nhất, hồ sơ sức khỏe số toàn dân, trí tuệ nhân tạo phân tích sớm bệnh mạn tính; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, cảm biến chăm sóc và robot hỗ trợ vận động, trí nhớ.

Tôi đánh giá rất cao việc Hội thảo khoa học không chỉ thảo luận về những vấn đề cơ bản của kinh tế bạc ở nước ta mà còn đề xuất, kiến nghị với các cơ quan lãnh đạo của đất nước những chủ trương, quyết sách mới về một lĩnh vực còn khá mới mẻ, chưa đạt được sự toàn diện, đầy đủ về cách hiểu, cách làm giữa những người làm lý luận và quyết sách trong thực tiễn. Nói cách khác, Hội thảo hôm nay không chỉ nghiên cứu, thảo luận kinh tế bạc từ phía cung và cầu; mà còn góp phần trả lời cho câu hỏi “Việt Nam sẽ làm gì để có được nền kinh tế bạc của riêng mình”. Đây là những đóng góp vừa mang giá trị lý luận sâu sắc, vừa mang giá trị chiến lược trong xác lập mô hình tăng trưởng mới trong tương lai.

Đại biểu tham dự Hội thảo

Tôi trân trọng cảm ơn các nhà khoa học, các học giả, các chuyên gia, nhà lãnh đạo, quản lý đã dành nhiều tâm huyết, những nỗ lực nghiên cứu không ngừng nghỉ để làm rõ vấn đề kinh tế bạc trong bối cảnh của nước ta. Các công trình của quý vị sẽ giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về nội hàm của kinh tế bạc, phương thức phát triển kinh tế bạc; hơn nữa, còn giúp cho việc chỉ đạo, lãnh đạo của Đảng ta đối với thực hiện các quyết sách chiến lược của đất nước ta được toàn diện hơn, theo đúng tinh thần nhất quán xuyên suốt là bao trùm, không bỏ lại ai ở phía sau. Những nghiên cứu giàu giá trị, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý luận và thực tiễn, với tầm nhìn dài hạn sẽ là những nguồn tri thức quý báu cho việc xây dựng chiến lược phát triển nước ta trong kỷ nguyên mới.

Tôi mong rằng, sau hội thảo hôm nay, những khám phá mới, những đề xuất chính sách thiết thực của quý vị về kinh tế bạc, đặc biệt về đổi mới nhận thức, phương thức phát triển, và những phân tích, giải thích các thuật ngữ, lĩnh vực mới xoay quanh vai trò toàn diện của người cao tuổi trong kỷ nguyên mới của đất nước ta sẽ tiếp tục được chia sẻ, được thảo luận sâu sắc hơn nữa trong giới khoa học, giữa các chuyên gia và với các cơ quan hữu quan.

Một lần nữa, xin cảm ơn tất cả các quý vị đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học, nhà lãnh đạo, quản lý đã dành tâm huyết cho Hội thảo hôm nay. Tôi mong muốn các nghiên cứu về kinh tế bạc sẽ tiếp tục góp phần giúp Việt Nam vượt qua được thách thức về già hóa dân số, góp phần thúc đẩy và phát triển các hoạt động chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội toàn diện cho người dân. Đồng thời, gợi mở các hướng đi mới để các thành tựu mới nhất của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo sẽ vừa phục vụ cho quá trình chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho người cao tuổi, vừa tạo ra những cơ hội mới để người cao tuổi trở thành nguồn lực, động lực mới cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Xin chúc các quý vị sức khỏe, hạnh phúc và tiếp tục có nhiều cảm hứng thực hiện nghiên cứu mới về người cao tuổi, về kinh tế bạc trong kỷ nguyên mới của đất nước; vì một Việt Nam độc lập, tự cường.

Xin trân trọng cảm ơn!”.

(¹) Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 3 (1930 – 1945), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội 2011, trang 232.

(*) Đầu đề do Toà soạn đặt

[TRỰC TIẾP] Hội thảo Kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới Sáng nay 15/11/2025, Hội thảo khoa học “Kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới” chính thức diễn ra tại Trung tâm Hội ...

Lan tỏa góc nhìn mới về vai trò của người cao tuổi trong phát triển bền vững Sáng 15/11, tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế (Hà Nội), Hội Người cao tuổi Việt Nam phối hợp Ban Chính sách, Chiến lược Trung ...