Người giải mã văn hóa truyền thống người Giáy (Kì 3)

Kì cuối: Những suy tư bên bãi đá cổ
Người giải mã văn hóa truyền thống người Giáy (Kì 2) Người giải mã văn hóa truyền thống người Giáy

Với ông Sần Cháng, việc lưu truyền phong tục, tập quán văn hóa truyền thống của cha ông luôn là niềm đam mê và là tình cảm thiêng liêng ông dành cho quê hương suốt cả cuộc đời. Vì thế, dù đã 77 tuổi, bước chân của ông vẫn chưa chịu dừng nghỉ…

Lịch sử cần được giải mã

Sinh ra và lớn lên trên vùng đất có tới 159 hòn đá cổ với những nét vẽ huyền bí mà kể từ khi nhà nghiên cứu người Pháp gốc Nga Victor Goloubev phát hiện năm 1925 đến nay chưa giải mã được, ông Sần Cháng cũng đau đáu với câu chuyện này.

Ông kể, ông từng được dự nhiều cuộc hội thảo về bãi đá cổ Tả Van. Nhìn chung, các luận điểm giải mã các hình vẽ trên đá cổ vẫn chỉ là giả thiết. Nếu nói đó là chữ cổ thì các kí tự phải lặp lại theo một quy luật nào đó, nhưng ở đây các nét khắc không có tính chất này. Còn nói đó là hình vẽ lưu lại thông điệp của người xưa thì phải giải thích được ai vẽ, vẽ bao giờ và vẽ cái gì. Điều này không đơn giản, bởi trên mỗi tảng đá đến nay đã được phủ lên nhiều dấu ấn của thời gian. Có những nét vẽ cổ, nhưng cũng có những nét vẽ mới được các thế hệ cư dân sau này khắc thêm. Bản thân ông, ngày bé đi chăn trâu, cũng từng cùng chúng bạn dùng đinh sắt khắc lên đá những hình người, hình vật… và sau này có ai đó còn khắc cả hình máy bay và các kí tự latinh… Cứ thế, lớp sau đè lên lớp trước, khiến cho việc giải mã càng thêm khó khăn.

nguoi giai ma van hoa truyen thong nguoi giay ki 3
Những hình vẽ trên đá cổ ở Tả Van

Thực tế đến nay việc giải thích các hình vẽ trên đá cổ vẫn mang dấu ấn chủ quan của người nghiên cứu. Người có tư duy về nền văn hóa lúa nước thì cho rằng, đó là các mỏ nước, mương máng, các thửa ruộng bậc thang… Người có tư duy quân sự thì cho rằng đó là sơ đồ hầm hào phòng ngự, mô tả những trận chiến giữ nước…

Theo ông Sần Cháng, có một hướng nghiên cứu đáng chú ý được ông Viện trưởng Viện Đông Nam Á nêu ra là, muốn giải mã các hình vẽ trên những hòn đá cổ ở Tả Van thì cần nghiên cứu sâu về lịch sử cư dân ở vùng đất này. Nghĩa là phải bắt đầu từ gốc. Tuy nhiên, để làm được việc đó cần phải có sự đầu tư với các dự án khảo cổ, điền dã dài hơi để tìm kiếm các cứ liệu văn hóa vật thể và phi vật thể có liên quan. Ông cũng mong việc nghiên cứu này cần được đặc biệt quan tâm, bởi hình vẽ trên đá cổ ở Tả Van đã và đang bị nắng mưa và con người xâm hại hằng ngày.

Văn hóa tộc người cũng cần giải mã

Đó là sự liên hệ của tôi khi so sánh sự kì bí của những nét vẽ trên đá cổ Tả Van với kho tàng văn hóa truyền thống của người Giáy mà ông Sần Cháng đã và đang sưu tầm, giới thiệu. Nói cách khác, ông là người đang làm công việc giải mã văn hóa truyền thống của người Giáy và sự nghiệp ấy của ông thật đáng trân trọng và nể phục.

nguoi giai ma van hoa truyen thong nguoi giay ki 3
Ông Sần Cháng và tác giả bài viết

Khi còn công tác, do bận rộn việc quản lí, nên chủ yếu ông sáng tác thơ, đặt lời mới cho các làn điệu dân ca Giáy, để cùng ngành văn hóa tỉnh đưa đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến với đồng bào. Từ ngày nghỉ hưu đến nay, ông sưu tầm được hàng trăm bài dân ca, câu đố, tục ngữ; hệ thống, khái quát về tên gọi, địa danh, lễ tết, làm nhà, cưới xin, sinh đẻ, tang ma và các phong tục thờ cúng tổ tiên, cúng thần… của dân tộc Giáy. Nhiều tác phẩm của ông được đánh giá cao như “Văn hóa dân gian dân tộc Giáy”, “Người Giáy ở Lào Cai”, “Một số phong tục, tập quán người Giáy”; “Mo tang lễ”; “Đám cưới dân tộc Giáy”; “Tục ngữ, thành ngữ người Giáy”… Một số tác phẩm được trao giải thưởng như: "Hát trong đám cưới", "Hai bài hát trong đêm", "Vươn chăng hằm" (dân ca Giáy); tập sách "Giới thiệu tranh thờ người Giáy"…

Với đóng góp của mình, ông được trao tặng Huy chương Vì sự nghiệp Văn hóa nghệ thuật Việt Nam và nhiều Bằng khen do Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, Hội Văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam. Đặc biệt, năm 2015, ông vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân Ưu tú” loại hình Tập quán xã hội và tín ngưỡng, nghệ thuật trình diễn dân gian…

Sau buổi sáng nói chuyện với ông Sần Cháng, được ông bà mời ăn bữa trưa với món “tầu xì” bằng đậu tương ủ chua, tôi xin phép đi chiêm ngưỡng bãi đá cổ. Nắng Tả Van vàng óng như mật rót xuống những cánh ruộng bậc thang lúa lên xanh nõn. Đứng bên những hòn đá cổ vẫn lặng lẽ chờ được giải mã, bất chợt tôi lại nhớ đến lời ông Sần Cháng: “Làm văn hóa phải bắt đầu từ gốc, đừng chỉ hớt cái ngọn”. Có lẽ, đó chính là phương châm mà ông mãi đeo đuổi trên con đường giải mã văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

Người giải mã văn hóa truyền thống người Giáy (Kì 2) Người giải mã văn hóa truyền thống người Giáy (Kì 2)

Vai trò của NCT trong cộng đồng người Giáy

Người giải mã văn hóa truyền thống người Giáy Người giải mã văn hóa truyền thống người Giáy

Kì 1: Người Giáy ở Tả Van

Bài và ảnh Văn Minh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

bai 3 hanh trinh tim mo ba chua tho nom duoi song nuoc tay ho

Bài 3: Hành trình tìm mộ "bà Chúa thơ Nôm" dưới sóng nước Tây hồ

Hậu duệ họ Hồ đã đi tìm mộ nữ sĩ Hồ Xuân Hương cách đây 17 năm (2003), nhưng chưa tới đích, có thể do chưa có“thiên thời địa lợi”...
bai 2 tu hanh trinh tim mo liet si den uoc vong tim mo ba chua tho nom

Bài 2: Từ hành trình tìm mộ liệt sĩ đến ước vọng tìm mộ Bà chúa thơ Nôm

Việc tìm mộ nữ sĩ Hồ Xuân Hương mất cách đây gần 200 năm, không thể không tìm đến những người có khả năng đặc biệt thấu thính và thấu thị, để có được chiếc chìa khóa tìm ra những thông tin về phần mộ.
tim mo ba chua tho nom nhu mo kim day bien

Tìm mộ "Bà Chúa thơ Nôm" như “mò kim đáy biển”

 Nhân dịp kỷ niệm 250 năm ngày sinh của nữ sĩ Hồ Xuân Hương (1772-2022),  đại tộc họ Hồ đang gấp rút hoàn thành hồ sơ đề nghị  UNESCO vinh danh" Danh nhân văn hóa " cho nữ sĩ, nhưng còn 2 khó khăn lớn nhất chưa được làm sáng tỏ về thân thế (phần mộ nữ sĩ) và sự nghiệp là bản gốc tập Lưu Hương kí của nữ sĩ.
lai chuyen tuong dat nung

Lại chuyện tượng đất nung

Vừa qua rộ lên câu chuyện Tập đoàn Liên Minh Group xây mô hình giống Vạn Lý Trường thành và đưa tượng đất nung giống tượng “binh mã dõng” thời Tần Thủy hoàng bên Trung Quốc về đặt ở Lâm Đồng khiến dư luận xôn xao. Thế nhưng việc đặt tượng đất nung không rõ nguồn gốc ở nước ta không phải bây giờ mới có… 
can co thai do dung muc voi mo hinh duong lao

Cần có thái độ đúng mực với mô hình dưỡng lão

Đa phần NCT ở nước ta sống chung với con cháu theo kiểu gia đình truyền thống "tam, tứ đại đồng đường" và được người thân chăm sóc.

Tin khác

Đổi mới hơn nữa việc tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội

doi moi hon nua viec tiep xuc cu tri cua dai bieu quoc hoi
Tiếp xúc cử tri (TXCT) là một trong những nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng trong hoạt động của đại biểu Quốc hội (ĐBQH). Việc TXCT luôn được các ĐBQH, các Đoàn ĐBQH và cử tri quan tâm.

Sống ở chung cư cần thể hiện văn hóa, văn minh

song o chung cu can the hien van hoa van minh
Trong hơn 1 thập kỉ trở lại đây, văn hóa sống ở chung cư đang trở thành điều quan tâm của cư dân đô thị nước ta - nơi có mật độ xây dựng nhà chung cư cao tầng ngày một nhiều.

Phải nghiêm trị vấn nạn tham ô - lãng phí tài sản công

phai nghiem tri van nan tham o lang phi tai san cong
Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh thời thường xuyên căn dặn, nhắc nhở: “Tham nhũng, lãng phí và tệ quan liêu là kẻ thù của Nhân dân, nó là kẻ thù rất nguy hiểm vì nó không mang gươm mang súng, mà nó nằm trong các tổ chức của ta, để làm hỏng công việc của ta...”.

Triết lí nhân sinh trong “Truyện Kiều”

triet li nhan sinh trong truyen kieu
Đọc “Kim Vân Kiều truyện” của Thanh Tâm Tài Nhân, ngay từ những dòng đầu tiên cho đến những dòng cuối cùng, tôi đã cảm nhận sự khác biệt rất rõ với “Truyện Kiều” của Nguyễn Du, đặc biệt là triết lí nhân sinh thấm đẫm trong từng trang thơ và thuyết Tài - Mệnh cũng như quan niệm về chữ Tâm của Nguyễn Du. Trong phạm vi bài viết, tôi chỉ đề cập đến điều này trong đoạn mở đầu và đoạn kết của “Truyện Kiều”.

Cần thống nhất nhận thức và hành động về đấu tranh phòng, chống tham nhũng

can thong nhat nhan thuc va hanh dong ve dau tranh phong chong tham nhung
Từ Đại hội lần thứ XII của Đảng tới nay, công cuộc phòng, chống tham nhũng (PCTN) ở nước ta không hề ngơi nghỉ, ngày càng quyết liệt hơn, với tinh thần không có vùng cấm, bất kể đối tượng vi phạm là ai.

“Chạy điểm” trước đại hội đảng - có hay không?

chay diem truoc dai hoi dang co hay khong
Chỉ thị số 35-CT/TW ngày 30/5/2019 của Bộ Chính trị về Đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, đã đặt ra 6 yêu cầu cần phải đạt được và xác định rất rõ các nội dung quan trọng cần phải thực hiện tốt như sau:
Xem thêm
Phiên bản di động