Kinh tế bạc cần được xác định là trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững (*)

“Thay mặt Ban Tổ chức Hội thảo, tôi trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, các vị khách quý, các nhà khoa học, các quý vị đại biểu đã có mặt trong Hội thảo ngày hôm nay.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh chưa từng có trong lịch sử phát triển. Năm 2025, số người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên) chiếm trên 14% dân số; dự báo trong vòng một thập niên nữa (đến 2036), Việt Nam chính thức trở thành quốc gia có dân số già. Đây là xu thế khó tránh khỏi, như trong nhiều tham luận của các nhà khoa học đã nhấn mạnh “là xu thế không thể ngược”, đặt ra nhiều vấn đề mới và phức tạp trong định hướng phát triển, cách thức tổ chức quản lý, xác định các mô hình phát triển kinh tế - xã hội ở tầm chính sách và chiến lược quốc gia.

Đồng chí Hoàng Trung Dũng phát biểu đề dẫn Hội thảo

Quá trình già hóa nhanh, tuổi thọ trung bình trên 73 tuổi, nhưng số năm khỏe mạnh của con người Việt Nam chỉ đến 64 tuổi(1); trong khi thu nhập bình quân đầu người còn thấp, tạo nguy cơ “già hóa trước khi giàu”. Trước bối cảnh chung, tư duy về phát triển “kinh tế bạc” (Silver Economy) được đặt ra như một hướng tiếp cận mang tính đột phá, là lời giải cho bài toán già hóa dân số nhanh đối với nước ta.

Kinh tế bạc đã hình thành và phát triển, là giải pháp giúp nhiều quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức, Pháp ứng phó, thích ứng chủ động với quá trình già hóa dân số. Theo báo cáo của Liên minh châu Âu (EU), kinh tế bạc chiếm khoảng 25% chi tiêu tiêu dùng toàn khối, tương đương hơn 3.700 tỷ euro mỗi năm. Nghiên cứu của Tổ chức tư vấn kinh tế độc lập hàng đầu thế giới (Oxford Economics) ước tính, vào năm 2050, giá trị toàn cầu của kinh tế bạc có thể đạt hơn 15.000 tỷ USD, bao gồm nhiều lĩnh vực, như y tế, dược phẩm, bảo hiểm, tài chính, du lịch, công nghệ số, thiết bị hỗ trợ và dịch vụ cộng đồng. Những số này cho thấy, bên cạnh xác định người cao tuổi là nhóm dân số thụ hưởng, xã hội cần nhìn nhận họ như một thị trường, nguồn lực, động lực tăng trưởng mới, nơi người cao tuổi vừa là thị trường tiềm năng, vừa là chủ thể tạo ra giá trị kinh tế và xã hội thông qua lao động, kinh nghiệm, tri thức và tiêu dùng thông minh.

Quang cảnh Hội thảo

Ở Việt Nam, khái niệm về kinh tế bạc còn khá mới mẻ. Hệ thống chính sách hiện hành về người cao tuổi mới chủ yếu tập trung vào an sinh và chăm sóc, tiềm năng kinh tế của nhóm dân số cao tuổi hiện vẫn chưa được khai thác tương xứng. Trong bối cảnh đất nước ta đẩy mạnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế tri thức, kinh tế xanh và xã hội số, thì việc nghiên cứu và hoạch định chính sách phát triển kinh tế bạc càng có ý nghĩa góp phần bảo đảm an sinh xã hội, thúc đẩy tăng trưởng bền vững và nâng cao vị thế quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Hội thảo hôm nay được tổ chức với mục tiêu làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực tiễn và đề xuất giải pháp, gợi mở mô hình, kiến nghị chính sách phát triển kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới, với mong muốn góp phần mở ra một hướng tư duy mới cho quá trình hoạch định chính sách và chiến lược phát triển kinh tế bạc ở tầm quốc gia, Hội thảo kỳ vọng sẽ làm rõ các nội dung sau:

Thứ nhất, các đại biểu chuyên gia, nhà khoa học cần luận giải rõ về kinh tế bạc gắn với bối cảnh Việt Nam tiếp cận từ phương diện lý luận. Từ khái niệm, đặc trưng, phạm vi cho đến mối quan hệ giữa kinh tế bạc với tăng trưởng bền vững, an sinh xã hội và phát triển con người, các mối quan hệ cần giải quyết. Đây là nền tảng để Việt Nam hình thành một khung tư duy mới, chuyển từ cách tiếp cận “già hóa dân số là thách thức” sang già hóa là cơ hội, là giai đoạn phát triển tất yếu của tiến trình văn minh, trong đó người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng phúc lợi, mà còn là nguồn lực kinh tế - xã hội đặc biệt. Kinh tế bạc không chỉ bao hàm các sản phẩm và dịch vụ dành riêng cho người cao tuổi như chăm sóc y tế, phục hồi chức năng, du lịch nghỉ dưỡng, nhà ở thông minh, thiết bị hỗ trợ..., mà mở rộng ra toàn bộ hệ sinh thái kinh tế - xã hội nơi người cao tuổi vừa là người tiêu dùng, người lao động, sáng tạo giá trị và trao truyền tri thức, nơi tạo ra chuỗi giá trị mới trong nền kinh tế tri thức và xã hội số.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Từ góc nhìn kinh tế học hiện đại, phát triển kinh tế bạc cần được xác định là trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững, là cách thức chuyển dịch cơ cấu kinh tế, là nơi giải quyết mối quan hệ giữa Nhà nước - thị trường - xã hội (trong đó có người cao tuổi), là “tăng trưởng bền vững” trên cơ sở gắn với phát triển con người toàn diện và công bằng về mọi mặt, từ công bằng trong thụ hưởng chính sách an sinh đến công bằng trong cơ hội đóng góp cho sự phát triển của đất nước.

Thứ hai, Hội thảo mong muốn các đại biểu phân tích, đánh giá thực tiễn, từ hiện trạng thể chế, chính sách, mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp, xã hội và nhà nước,… trong tham gia kinh tế bạc; đánh giá thực trạng, từ quy mô dân số cao tuổi, cơ cấu tiêu dùng, sức tiêu dùng nhóm dân số cao tuổi,…; đánh giá tiềm năng phát triển kinh tế bạc tại Việt Nam, cơ hội thị trường, từ thị trường sản phẩm, thị trường vốn, thị trường lao động,… để chỉ rõ những vấn đề đặt ra cần giải quyết thấu đáo, nhanh chóng và hiệu quả góp phần phát triển kinh tế ở Việt Nam.

Hiện nay, hệ thống chính sách của Việt Nam đang chủ yếu tập trung vào an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ người cao tuổi, trong khi chưa tập trung khai thác trí tuệ, kinh nghiệm và tiềm năng kinh tế của nhóm dân số tiềm năng này. Đề nghị các đại biểu làm rõ hơn khung pháp lý và chính sách tổng thể về phát triển kinh tế bạc; khung pháp lý và chính sách, các điều kiện bảo đảm hình thành thị trường chuyên biệt cho sản phẩm, dịch vụ hướng đến người cao tuổi; khung pháp lý và chính sách, các điều kiện bảo đảm phát huy nguồn nhân lực cho kinh tế bạc; khung pháp lý và chính sách, các điều kiện bảo đảm đầu tư, phát triển hạ tầng và công nghệ số phục vụ xã hội.

Cần chuyển từ tư duy ứng phó sang tư duy thích ứng chủ động, từ chính sách “hỗ trợ” sang “phát huy, phát triển” đối với lực lượng người cao tuổi, tạo động lực khơi dậy nguồn lực tăng trưởng theo hướng kết hợp giữa an sinh xã hội, đổi mới sáng tạo, đầu tư công nghệ và phát triển thị trường sản phẩm và dịch vụ phục vụ người cao tuổi, do người cao tuổi và vì người cao tuổi.

Thứ ba, từ kinh nghiệm quốc tế, Ban Tổ chức Hội thảo mong muốn các đại biểu, các nhà khoa học, nhất là các đại biểu đến từ các tổ chức quốc tế làm rõ hơn các bài học thành công và cả những thách thức, hạn chế của các quốc gia trong thích ứng với già hóa dân số; trong khai thác tiềm năng của dân số già, để đưa ra các đề xuất phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh, bối cảnh của Việt Nam hiện nay.

Các đại biểu trao đổi bên lề Hội thảo

Thứ tư, Hội thảo đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học, các đại biểu cho ý kiến rõ hơn vào một số vấn đề như: (1): Cải cách hệ thống an sinh và hưu trí theo hướng linh hoạt, bền vững; (2): Hoàn thiện chính sách việc làm, đào tạo để khuyến khích lao động cao tuổi; (3): Tập trung phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ phục vụ người cao tuổi liên quan tới y tế, chăm sóc dài hạn, công nghệ hỗ trợ, du lịch nghỉ dưỡng, nhà ở thông minh, văn hóa tinh thần,...; (4): Tháo gỡ các “điểm nghẽn” để hỗ trợ doanh nghiệp, thúc đẩy đầu tư và khởi nghiệp trong lĩnh vực kinh tế bạc, nhất là đối với doanh nghiệp do người cao tuổi làm chủ và sử dụng số đông lao động người cao tuổi; (5): Xây dựng hạ tầng, đô thị và công nghệ thân thiện với người cao tuổi; (6): Xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về kinh tế bạc gắn với người cao tuổi; tăng cường quản trị dữ liệu theo hướng liên thông, liên kết; (7): Xây dựng môi trường pháp lý; ban hành Chiến lược quốc gia về phát triển kinh tế bạc giai đoạn 2025 - 2045 của Chính phủ, huy động sự tham gia của các bộ, ngành, doanh nghiệp và cộng đồng;…

Kết quả của Hội thảo không chỉ dừng lại ở mặt học thuật, mà là cơ sở quan trọng để Ban Chỉ đạo Hội thảo, Hội Người cao tuổi Việt Nam định hướng xây dựng Báo cáo kiến nghị trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ và Quốc hội xem xét các vấn đề tổng thể, qua đó, góp phần đưa “kinh tế bạc” trở thành một trong các trụ cột trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Chúng ta đang sống trong thời đại mà giá trị của phát triển không chỉ được đo bằng tăng trưởng, năng suất, lợi nhuận, mà quan trọng hơn, giá trị của cuộc sống được đo bằng mức độ nhân văn và tính bền vững trong phát triển. Phát triển kinh tế bạc là biểu hiện cụ thể cho tầm nhìn đó - nơi “già hóa” không đồng nghĩa với “ngừng đóng góp”, mà là cơ hội để phát huy tri thức, kinh nghiệm và sức mạnh cả cộng đồng cho tương lai quốc gia - dân tộc.

Ban Tổ chức Hội thảo tin tưởng, Hội thảo là dịp để chúng ta cùng nhìn nhận sâu sắc, thảo luận cởi mở, chia sẻ stri thức, trao đổi kinh nghiệm với tầm nhìn mới về một nền kinh tế thích ứng với già hóa dân số nhanh - một nền kinh tế phát huy được tiềm năng của mọi thế hệ”.

----------

(*) Đầu đề do Toà soạn đặt.

(1) Theo Bộ Y tế, gần 70% người cao tuổi Việt Nam có tình trạng sức khỏe yếu và rất yếu. Đáng chú ý, mỗi người cao tuổi Việt mắc ít nhất 3 bệnh, đặc biệt là bệnh mạn tính, https://tienphong.vn/nghich-li-tuoi-tho-tang-cao-nhung-so-nam-song-khoe-manh-lai-thap-post1460748.tpo