Hơn 6.000 tỷ đồng “bốc hơi” vì lừa đảo: Người cao tuổi cần cảnh giác với “chiêu trò” lừa đảo qua mạng

Những cuộc gọi gieo rắc nỗi sợ hãi

Thời gian gần đây, nhiều người dân, đặc biệt là NCT liên tiếp trở thành nạn nhân của các cuộc gọi giả danh cán bộ của cơ quan công an, viện kiểm sát hoặc tòa án với kịch bản ngày càng tinh vi.

Những kẻ lừa đảo thường gọi điện thông báo nạn nhân liên quan đến các vụ án ma túy, rửa tiền hoặc lừa đảo tài chính…, sau đó yêu cầu “hợp tác điều tra”. Để tạo lòng tin, chúng đọc chính xác thông tin cá nhân như họ tên, địa chỉ, số căn cước công dân, thậm chí thực hiện cuộc gọi video với hình ảnh dùng công nghệ AI mặc sắc phục công an, viện kiểm sát hoặc dựng bối cảnh giống cơ quan điều tra, viện kiểm sát.

Nhiều người dân khi nghe đến các cụm từ như “khởi tố”, “bắt giam”, “phong tỏa tài khoản” đã hoang mang, mất bình tĩnh. Không ít NCT vì quá lo lắng đã làm theo mọi yêu cầu của nhóm lừa đảo như giữ bí mật với gia đình, ở một mình để “làm việc online” hoặc chuyển tiền vào “tài khoản phục vụ xác minh”. Chỉ đến khi mất liên lạc với nhóm đối tượng, nạn nhân mới biết mình bị chiếm đoạt tài sản.

Các cấp Hội NCT đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn hội viên nhận diện và phòng tránh các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng.

Theo thống kê mới nhất của Bộ Công an, trong 11 tháng năm 2025, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam ước tính vượt 6.000 tỷ đồng. Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho biết, cứ khoảng 555 người dùng Internet thì có 1 người trở thành nạn nhân của lừa đảo trực tuyến. Tuy nhiên, chỉ khoảng 32,12% nạn nhân trình báo với cơ quan Công an.

Ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng ban Công nghệ Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) cho biết, lừa đảo trực tuyến vẫn diễn biến rất phức tạp, người dùng cần tiếp tục nâng cao cảnh giác. Theo ông Sơn, các đối tượng sẽ liên tục tìm cách ứng dụng công nghệ mới, thử nghiệm thủ đoạn mới nhằm qua mặt các biện pháp phòng chống, khiến nguy cơ mất an toàn trên không gian mạng luôn thường trực đối với người dân, nhất là đối với NCT.

Không ít nạn nhân sau khi bị lừa đã âm thầm chịu đựng vì xấu hổ, lo bị chê trách nhẹ dạ hoặc cho rằng cơ hội lấy lại tài sản là rất mong manh. Chính tâm lý này khiến nhiều vụ việc không được trình báo kịp thời, gây khó khăn cho công tác điều tra, xử lý.

Theo cơ quan chức năng, giả danh công an, viện kiểm sát hoặc tòa án hiện là một trong những thủ đoạn lừa đảo phổ biến và nguy hiểm nhất. Các đối tượng thường lợi dụng tâm lý lo lắng khi người dân nhận thông tin liên quan pháp luật để gây áp lực, buộc nạn nhân làm theo hướng dẫn.

NCT là nhóm dễ bị tổn thương trước các chiêu trò này do hạn chế về kỹ năng số, ít cập nhật thủ đoạn lừa đảo mới và có tâm lý tin tưởng cơ quan chức năng.

Khi NCT trở thành mục tiêu của tội phạm mạng

Theo cảnh báo của cơ quan chức năng, thủ đoạn hiện nay không còn đơn thuần là yêu cầu chuyển tiền mà đã trở thành những “kịch bản thao túng tâm lý” được chuẩn bị rất kỹ lưỡng.

Ban đầu, nhóm lừa đảo tạo niềm tin bằng cách đọc chính xác thông tin cá nhân của nạn nhân, sau đó sử dụng hình ảnh, video hoặc bối cảnh giả mạo cơ quan chức năng để tăng độ tin cậy. Khi nạn nhân hoang mang, chúng yêu cầu giữ bí mật, cách ly với người thân và làm theo hướng dẫn nhằm chiếm đoạt tài sản.

Nhiều trường hợp còn bị ép thuê khách sạn hoặc ở trong phòng kín để “phối hợp điều tra online”. Nạn nhân bị gọi video liên tục trong nhiều giờ, bị kiểm soát tâm lý và gần như không còn cơ hội kiểm chứng thông tin.

Đáng lo ngại hơn, một số đối tượng còn dựng “kịch bản bắt cóc online”, yêu cầu nạn nhân tự quay video khóc lóc, cầu cứu rồi gửi cho gia đình nhằm đòi tiền chuộc.

Các chuyên gia an ninh mạng nhận định, NCT đang là nhóm dễ bị tổn thương nhất trước các chiêu trò lừa đảo công nghệ cao. Nhiều người đã bắt đầu sử dụng điện thoại thông minh, thanh toán trực tuyến hay giao dịch ngân hàng qua mạng để thuận tiện trong sinh hoạt hằng ngày, nhưng vẫn còn hạn chế về kỹ năng số và khả năng nhận diện các dấu hiệu lừa đảo.

Trong khi đó, tội phạm công nghệ cao ngày càng hoạt động tinh vi và chuyên nghiệp. Các nhóm lừa đảo thường phân công vai trò rõ ràng, từ thu thập dữ liệu cá nhân, xây dựng kịch bản đến trực tiếp gọi điện thao túng tâm lý nạn nhân.

Hãy cảnh giác trước khi quá muộn

Cơ quan chức năng khẳng định, công an, viện kiểm sát hay tòa án tuyệt đối không làm việc qua điện thoại và không yêu cầu người dân chuyển tiền để “xác minh điều tra”.

Mọi yêu cầu như chuyển tiền vào “tài khoản an toàn”, cung cấp mã OTP, cài ứng dụng lạ, giữ bí mật với gia đình hay làm việc online qua video call… đều là dấu hiệu của lừa đảo.

Các chuyên gia khuyến cáo, khi nhận được cuộc gọi đáng ngờ, người dân cần bình tĩnh, ngắt cuộc gọi và liên hệ ngay với người thân hoặc cơ quan công an địa phương để kiểm tra thông tin.

Trong bối cảnh lừa đảo trực tuyến ngày càng gia tăng, cùng với sự cảnh giác của mỗi người dân, rất cần sự vào cuộc đồng bộ của các cấp ủy, chính quyền địa phương, cơ quan chức năng và tổ chức Hội NCT các cấp trong công tác tuyên truyền, phổ biến kỹ năng nhận diện thủ đoạn lừa đảo cho NCT. Sự quan tâm, nhắc nhở thường xuyên từ gia đình và cộng đồng sẽ là “lá chắn” quan trọng giúp NCT tránh trở thành nạn nhân của tội phạm công nghệ cao.