Nhân dân Nam Bộ chưa kịp hưởng niềm vui thanh bình sau ngày độc lập, lại tiếp tục đứng lên cầm vũ khí, bước vào cuộc kháng chiến mới. Tại một ngôi nhà trên đường Cây Mai, Xứ ủy Nam Bộ và Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ lập tức họp khẩn, thảo bức điện gửi ra Trung ương xin chỉ thị. Sáng ngày 24/9/1945, Chính phủ chỉ thị: Tổ chức kháng chiến ngay tại chỗ.
Ngay tại trung tâm Sài Gòn, quân Pháp vấp phải sự kháng cự mãnh liệt tại Xưởng đúc Lý, cầu Ông Lãnh, ga xe lửa…, gần 400 chiến sĩ tự vệ anh dũng chiến đấu, giành giật từng mét phố với kẻ thù.
Ngày 26/9/1945, qua Đài Tiếng nói Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho đồng bào Nam Bộ. Người viết:
“Hỡi đồng bào Nam Bộ! Nước ta vừa giành được độc lập, thì đã gặp nạn ngoại xâm… Tôi chắc và đồng bào cả nước đều chắc vào lòng kiên quyết ái quốc của đồng bào Nam Bộ. Chúng ta nhất định thắng lợi, vì chúng ta có lực lượng đoàn kết của toàn dân!”.
Hưởng ứng lời kêu gọi của Bác, Nhân dân Sài Gòn tổng bãi công, bãi thị, bãi khóa. Họ triệt phá đường tiếp tế lương thực của địch, làm chướng ngại vật, vận chuyển máy móc ra vùng Dĩ An, Hạnh Phước Đông để chế tạo vũ khí chiến đấu. Bài hát “Nam Bộ kháng chiến” của nhạc sĩ Tạ Thanh Sơn vang lên trên những đoàn quân tình nguyện:
“Mùa Thu rồi ngày hăm ba
Ta đi theo tiếng kêu sơn hà nguy biến.
Rền khắp trời lời hoan hô
Dân phương Nam nhịp chân tiến lên trận tiền.
Thuốc súng kém, chân đi không
Mà lòng người giàu lòng vì nước.
Đốc với giáo mang ngang vai
Nhưng thân trai nào kém oai hùng.
Cờ thắm tung bay ngang trời
Sao vàng xao xuyến khắp nơi bưng biền
Một lòng nguyện với tổ tiên…”
Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ thành lập 4 phòng tuyến: Miền Đông, do Nguyễn Đình Thai chỉ huy; Bắc - Tây Bắc, do Nguyễn Văn Tư chỉ huy; miền Tây, do Nguyễn Lưu chỉ huy; phía Nam, do Dương Văn Dương (tức Ba Dương) chỉ huy. Những phòng tuyến này đã trở thành lá chắn đầu tiên ngăn bước quân thù, tạo nền tảng cho cuộc kháng chiến lâu dài.
Đêm 17/10/1945, em Lê Văn Tám, một thiếu niên Sài Gòn, đã tình nguyện mang xăng, lửa đột nhập kho đạn của giặc. Khi rút lui, em bị bắt lửa, hóa thân thành ngọn đuốc sống, khiến kho đạn phát nổ, góp phần vào những chiến công đầu tiên. Em đã là tấm gương sáng ngời của tuổi trẻ Việt Nam, dũng cảm hy sinh vì Tổ quốc.
Hưởng ứng lời hiệu triệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ Bắc chí Nam, phong trào ủng hộ Nam Bộ kháng chiến lan rộng: Góp gạo, tiền, vũ khí; thành lập các đoàn quân Nam tiến. Các chi đội đầu tiên đến chiến trường, trong đó có đơn vị chiến đấu anh dũng ở mặt trận Bình Lợi, tiêu diệt nhiều địch, thu nhiều vũ khí, tiếp sức cho cuộc chiến.
Ngày 23/9/1945 đã trở thành mốc son mở đầu cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp lần thứ hai, sau đó là cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ. Nam Bộ, với tinh thần bất khuất, luôn “đi trước về sau”, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.
