Dự thảo Luật Xây dựng (sửa đổi): Xử lý nghiêm vi phạm, không để tình trạng “phạt rồi cho tồn tại”

Tiếp tục kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, ngày 6/11, Quốc hội thảo luận ở Tổ về dự án luật thuộc lĩnh vực xây dựng…

Bổ sung thêm cơ chế kiểm soát sau khi chủ đầu tư thẩm định thiết kế

Thảo luận về dự án Luật Xây dựng (sửa đổi), nhiều đại biểu Quốc hội nhất trí với việc sửa đổi Luật nhằm góp phần tháo gỡ những bất cập trong việc áp dụng và quản lý các quy định về xây dựng.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng phát biểu ý kiến về dự thảo Luật Xây dựng (sửa đổi) sáng ngày 6/11.

Theo dự thảo, sau khi dự án được phê duyệt, chủ đầu tư tự tổ chức thẩm định, kiểm soát thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công (Điều 29).

Về vấn đề này, đại biểu Hà Sỹ Đồng (Đoàn Quảng Trị) cho rằng: Việc cắt giảm này thể hiện bước chuyển từ “tiền kiểm sang hậu kiểm”, trao quyền chủ động cho chủ đầu tư, giảm bớt thủ tục trung gian.

Tuy nhiên, đại biểu cũng bày tỏ băn khoăn chất lượng thiết kế kỹ thuật có được bảo đảm khi không còn thẩm định Nhà nước hay không? Hay trong một số trường hợp chủ đầu tư có thể không đủ năng lực tự thẩm định, nhất là dự án quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp. Dù dự thảo đã yêu cầu thiết kế các công trình có ảnh hưởng lớn phải được thẩm tra về an toàn bởi tổ chức tư vấn độc lập, nhưng điều này, vẫn bổ sung cơ sở pháp lý chặt chẽ về hậu kiểm.

Đại biểu đề nghị ban soạn thảo cân nhắc, bổ sung thêm cơ chế kiểm soát sau khi chủ đầu tư thẩm định thiết kế. Cụ thể: Đối với công trình có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp (theo tiêu chí Chính phủ quy định), bắt buộc chủ đầu tư phải thuê tổ chức tư vấn có đủ năng lực thẩm tra thiết kế và báo cáo kết quả cho cơ quan quản lý nhà nước (ví dụ Sở Xây dựng) trước khi thi công. Cơ quan quản lý có thể không duyệt lại nhưng cần lưu hồ sơ để phục vụ thanh tra, kiểm tra đột xuất.

Bên cạnh đó, tăng cường khâu kiểm tra nghiệm thu Nhà nước: nên nghiên cứu giao cơ quan chuyên môn về xây dựng quyền kiểm tra công tác nghiệm thu của chủ đầu tư đối với các công trình quan trọng, thay vì chỉ hậu kiểm khi có sự cố.

"Hiện tại, Luật Xây dựng có quy định về việc cơ quan quản lý kiểm tra công tác nghiệm thu công trình quan trọng trước khi đưa vào sử dụng, dự thảo mới cần kế thừa và cụ thể hóa hơn. Việc bỏ thẩm định thiết kế trung gian là hợp lý nhằm đơn giản hóa thủ tục, nhưng cần bổ sung “lưới an toàn” để đảm bảo công trình xây dựng đạt chất lượng và an toàn khi vận hành", đại biểu Hà Sỹ Đồng đề nghị.

Không để tình trạng “phạt rồi cho tồn tại”

Về quản lý thiết kế xây dựng, triển khai sau khi dự án đầu tư được phê duyệt, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) cho rằng, việc bãi bỏ thiết kế sau thiết kế cơ sở theo hướng chỉ kiểm soát một lần thể hiện chủ trương hậu kiểm, phân quyền để tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên vấn đề này cũng tiềm ẩn rủi ro về chất lượng và an toàn của công trình khi tổ chức thẩm định, kiểm tra không cụ thể.

Đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng, xây dựng sai phép không thể phạt cho tồn tại mà cần phải xử lý nghiêm?

Bên cạnh đó, thời gian qua tại các đô thị lớn còn tình trạng xây dựng sai phép, xây dựng trên đất nông nghiệp, xây dựng không đúng quy hoạch. Vì vậy cũng cần xác định trường hợp công trình nào được miễn miễn giấy phép xây dựng, đặc biệt là công trình dân dụng, đồng thời cơ quan quản lý về xây dựng cũng phải hậu kiểm.

““Nếu sai cần phải xử lý nghiêm, không để tình trạng “lập biên bản xử lý rồi cho tồn tại”. Những trường hợp như thế người ta không sợ, người ta có tiền, sẵn sàng xây dựng sai giấy phép, rồi sau đó cơ quan chức năng phát hiện, xử phạt rồi cho tồn tại, như vậy có phạt cũng như không”, đại biểu Phạm Văn Hòa nói.

Phát triển nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp

Quan tâm đến vấn đề nhà ở xã hội dành cho người thu nhập thấp, đại biểu Hà Sỹ Đồng đề xuất Dự thảo Luật cần bổ sung thêm, quan tâm hơn nữa các chính sách đột phá nhằm giải quyết thực trạng thiếu nhà ở xã hội (NOXH) hiện nay.

Thứ nhất, đề xuất xây dựng cơ chế đặc thù để tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho dự án NOXH. Ví dụ, cho phép UBND cấp tỉnh phê duyệt nhanh các dự án NOXH dù chưa có trong quy hoạch hoặc kế hoạch phát triển nhà ở nếu xét thấy cần thiết, đồng thời chỉ định trực tiếp chủ đầu tư đủ năng lực thay vì đấu thầu. Cơ chế này giúp rút ngắn thủ tục và khởi công dự án sớm hơn, đáp ứng nhu cầu cấp bách về NOXH tại địa phương.

Thứ hai, Luật nên bổ sung quy định ưu đãi và khuyến khích doanh nghiệp tham gia NOXH. Cụ thể, cho phép chủ đầu tư dự án NOXH được khai thác một phần diện tích để xây nhà ở thương mại (hoặc bố trí diện tích sàn cho kinh doanh dịch vụ, thương mại) tối đa 20% chẳng hạn trong dự án, nhằm bù đắp chi phí và đảm bảo lợi nhuận hợp lý.

Song song đó, cần thành lập Quỹ Phát triển nhà ở xã hội quốc gia với nguồn vốn ổn định (ngân sách, trái phiếu, đóng góp doanh nghiệp…) để hỗ trợ lãi suất và vốn vay ưu đãi cho các dự án NOXH. Quỹ này phải được quản lý minh bạch, phân bổ ưu tiên cho các địa bàn có nhu cầu cao (như đô thị lớn, khu công nghiệp) nhằm đảm bảo đúng mục tiêu an sinh.

Thứ ba, mở rộng đối tượng và đơn giản hóa điều kiện được mua/thuê NOXH. Luật hiện hành quy định chặt chẽ về điều kiện thu nhập, nhà ở để được xét NOXH, khiến nhiều người khó tiếp cận. Do đó, cần bổ sung điều khoản cho phép một số đối tượng đặc thù được ưu tiên mà không phải đáp ứng mọi điều kiện.

Chẳng hạn, hộ gia đình thuộc diện tái định cư do Nhà nước thu hồi đất hoặc người dân nhường đất cho dự án NOXH có thể được mua NOXH không cần xét điều kiện về nhà ở và thu nhập (nếu trước đó họ chưa được hưởng suất NOXH nào). Việc nới rộng này đảm bảo công bằng cho người có công, người bị ảnh hưởng bởi dự án và giúp đẩy nhanh việc bố trí tái định cư.

Bên cạnh đó, quy trình xét duyệt hồ sơ NOXH cũng cần tinh giản, ứng dụng số hóa như đề cập ở trên, để rút ngắn thời gian xử lý xuống còn 2-3 năm cho một dự án NOXH hoàn thành thay vì kéo dài hơn 5 năm như hiện nay.

Để các dự án NOXH sớm đi vào thực tế, Luật nên bổ sung nguyên tắc ưu tiên đặc biệt cho NOXH, từ khâu giao đất (miễn, giảm tiền sử dụng đất), thủ tục cấp phép xây dựng (có thể miễn giấy phép nếu dự án đáp ứng tiêu chí nhất định), đến khâu nghiệm thu đưa vào sử dụng.

“Những ưu tiên này sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu đầu tư 1 triệu căn NOXH giai đoạn 2021-2030 mà Chính phủ đề ra, đồng thời giúp người thu nhập thấp sớm có nhà ở ổn định”, đại biểu Hà Sỹ Đồng nêu rõ.