Tình trạng lạm dụng NCT

Lạm dụng tâm lí là sử dụng các từ ngữ, hành động, hoặc các phương tiện khác để gây ra căng thẳng hoặc đau đớn về tinh thần, đưa ra các mối đe dọa, những lời lăng mạ và các mệnh lệnh khắc nghiệt hoặc đối xử với NCT như một đứa trẻ. Lạm dụng tài chính là sự bóc lột hoặc không chú ý tới tài sản hoặc quỹ của NCT, là các hành vi lừa đảo, ép buộc NCT để phân phối tài sản và quản lí tiền của NCT một cách vô trách nhiệm.

Một số biểu hiện cụ thể của lạm dụng NCT như sau: NCT bị lạm dụng về tình dục (đụng chạm không mong muốn hoặc quan hệ ép buộc…), lạm dụng về tài chính (NCT bị trộm cắp tiền, tài sản, gây áp lực đòi chia tài sản, bỏ bê tài chính và tình cảm hoặc cố giành một phần thu nhập của NCT), biểu hiện về thể xác (như bóc lột sức lao động…). Theo một số liệu khảo sát, điều tra về lạm dụng NCT thì sự sỉ nhục và cãi lộn NCT chiếm 38%; sử dụng ngôn ngữ thô tục 23%; bạo lực thể xác 23% và hành vi đe dọa NCT 17%. Các vụ việc điển hình báo chí đã thông tin như các vụ án ở xã Mỹ Lộc, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An; ở phường An Hòa, TP Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai; vụ án ở phường Trần Hưng Đạo, TP Kon Tum, tỉnh Kon Tum, hay vụ con gái đốt nhà mẹ ruột ở tỉnh Hưng Yên…). Do tâm lí của NCT sợ báo cáo các trường hợp bị lạm dụng, bạo lực với mình vì sợ “tiếng xấu” cho gia đình, nên không ít trường hợp đành “ngậm bồ hòn làm ngọt” (theo nghiên cứu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) chỉ ra rằng, có tới 4,6% NCT bị lạm dụng trong vòng 1 năm trên tổng số 7,9% số vụ ngược đãi với NCT được báo cáo).

Truyền thống văn hóa Việt Nam là tôn trọng NCT và không chấp nhận hành vi lạm dụng NCT, cùng với đó hệ thống chính sách bảo vệ NCT đã được ban hành thông qua Hiến pháp, các bộ luật, nghị định, thông tư, Chương trình hành động, mục tiêu quốc gia về NCT... Vì vậy, việc lạm dụng NCT có thể không nhiều so với thời gian trước đây. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng dân số già dẫn đến gánh nặng chăm sóc ngày càng tăng đối với các thành viên trẻ trong gia đình có thể khiến họ căng thẳng, dẫn đến bùng phát vấn đề lạm dụng NCT nếu không có các giải pháp thích ứng phù hợp. Để hạn chế tình trạng lạm dụng và bạo lực đối với NCT, hơn lúc nào hết cần sự vào cuộc đồng bộ, sâu sát hơn nữa của các cơ quan chức năng liên quan từ trung ương đến địa phương để các thiết chế chính sách, pháp luật về NCT được phát huy cao hơn nữa trong cuộc sống với những giải pháp cụ thể như sau:

Đẩy mạnh các hình thức tuyên truyền về công tác bảo vệ, chăm sóc và phát huy vai trò của NCT. Chính quyền các cấp cần triển khai thực hiện các biện pháp bảo vệ, xử lí các vụ việc bạo lực, lạm dụng đối với NCT ở địa phương theo chức năng, nhiệm vụ được giao; xử lí nghiêm theo thẩm quyền các cơ quan, tổ chức, cá nhân che giấu, không thông báo, tố giác hành vi bạo lực, lạm dụng NCT hoặc thiếu trách nhiệm trong việc xử lí các vụ việc bạo lực, lạm dụng NCT. Lực lượng Công an cần nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, phát hiện và kiên quyết xử lí nghiêm các hành vi xâm hại, đặc biệt là đe dọa đến tính mạng NCT. Đồng thời, cần có số điện thoại đường dây nóng phản ánh các vụ, việc NCT bị bạo lực, lạm dụng và có mạng lưới cộng tác viên đến tận vùng sâu, vùng xa.

Việc giải quyết tình trạng lạm dụng NCT đòi hỏi sự vào cuộc của hệ thống giáo dục, cộng đồng, gia đình và các cá nhân trong xã hội, vì vậy cần chú trọng các biện pháp giáo dục người trẻ về trách nhiệm, nhân cách của người làm con ngay từ khi còn nhỏ, coi đó là gốc rễ của mọi sự phát triển.

NCT phải biết bảo vệ mình, tự ý thức, xây dựng kế hoạch sống chủ động khi về già (cả về sức khỏe, tinh thần, kinh tế,…), hạn chế tối đa sự phụ thuộc vào con cháu, bắt kịp sự phát triển của thời cuộc, bỏ tư duy cả nể, sợ tai tiếng theo kiểu “con dại, cái mang”, kịp thời phản ánh, tố cáo đến các cơ quan chức năng về tình trạng bị lạm dụng đối với bản thân mình.