Sức khỏe não bộ

Kì 18: Tai biến mạch máu não và những vấn đề cần biết (Tiếp theo)

Trong phần này, chúng tôi xin được chia sẻ tới quý vị về cơ chế bệnh sinh tai biến mạch máu não…

3.1.6. Khái niệm vùng tranh tối tranh sáng

Khái niệm này hết sức quan trọng, nó liên quan mật thiết đến việc điều trị.

Lưu lượng máu não bình thường là 55ml/100g não/phút, khi bị tai biến do thiếu máu cục bộ, ổ thiếu máu cục bộ phân biệt thành hai vùng:

Vùng trung tâm: Có lưu lượng máu 10 - 15ml/100g não/1 phút. Các tế bào tại vùng này sẽ chết và không thể cứu vãn được, nên còn được gọi là vùng hoại tử.

Vùng ngoại vi: Có lưu lượng máu 23 -30ml/100g não/phút. Các tế bào não tại vùng này không chết nhưng cũng không hoạt động, đây chính là vùng tranh tối tranh sáng.

Nếu tuần hoàn bàng hệ tốt hoặc dưới tác dụng của thuốc giúp tế bào hấp thu được oxy đủ thì vùng này sẽ hồi phục. Chính vì vậy vùng này còn được gọi là vùng điều trị. Tuy nhiên, các tế bào tại đây sống nhờ vào các chất dinh dưỡng thần kinh tại chỗ, nên chỉ có thể tồn tại trong vòng từ 3 - 72 giờ gọi là cửa sổ thời gian điều trị. Sau khoảng thời gian này, nếu như không được điều trị kịp thời, vùng này cũng sẽ bị hoại tử.

3.1.7. Quá trình sinh hóa gây tổn thương tế bào trong ổ thiếu máu cục bộ

Ổ thiếu máu cục bộ không được cung cấp máu, do đó các tế bào mất khả năng sản sinh năng lượng chủ yếu cần cho não hoạt động đó là adenosin triphosphat (ATP). Mất năng lượng, các tế bào bị tổn thương và khi đến ngưỡng giới hạn các tế bào sẽ chết.

Có rất nhiều cơ chế tác động dẫn đến sự chết tế bào sau khi mất năng lượng, mỗi cơ chế mở ra một tiềm năng điều trị mới.

Một trong các cách mà tế bào não sử dụng để đáp ứng với tình trạng mất năng lượng đó là tăng nồng độ calci trong tế bào. Hiện tượng xấu này ngày càng nặng và nồng độ calci lên đến mức nguy hiểm sẽ xuất hiện ngộ độc trong tế bào não, dẫn tới giải phóng một lượng quá mức chất dẫn truyền thần kinh glutamat. Chất này sẽ kích thích các tế bào khác dẫn đến sự thoái biến và chết tế bào.

Tế bào não chết chủ yếu do hậu quả của hoạt động men protease hoạt hóa calci (men tiêu hóa protein tế bào), men lipase (men tiêu màng tế bào) và sự hình thành các gốc tự do là các phân tử không ghép cặp có hại cho tế bào não.

Đây là những cơ sở để thúc đẩy phát triển mạnh mẽ các loại thuốc tai biến do thiếu máu cục bộ. Cho đến nay đã có rất nhiều loại thuốc được sử dụng điều trị giai đoạn cấp thiếu máu cục bộ não. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng đột qụy là một vấn đề có nhiều nguồn gốc, có nhiều hình thái, nhiều cơ chế, do đó không có một loại thuốc đơn độc nào có thể bảo vệ hoàn toàn được não khi bị đột qụy.

3.2. Cơ chế bệnh sinh xuất huyết não

3.2.1. Hai thuyết cổ điển trong xuất huyết não do tăng huyết áp

Thuyết Charcot:

Theo thuyết Charcot mạch máu bị vỡ là do các túi phòng vi thể sinh ra bởi thành mạch bị thoái hóa mỡ. Vị trí vỡ là động mạch bèo vân (một nhánh sâu của động mạch não giữa, tưới máu cho vùng nhân xám trung ương), động mạch này còn có tên là “động mạch Charcot” hay “động mạch của chảy máu não”.

Thuyết Rouchoux

Theo thuyết Rouchoux thì trước khi có xuất huyết não đã có một nhồi máu não xảy ra. Trong vùng nhồi máu, thành của các mạch máu cũng bị thiếu máu nuôi dưỡng. Ở giai đoạn sau, trong một đợt huyết áp cao, máu các mạch lúc trước đã bị tắc, thành mạch này có chất lượng không tốt, khiến cho hồng cầu thoát qua thành mạch, biến chỗ nhồi máu thành Nhồi máu - xuất huyết hoặc vỡ mạch gây xuất huyết não.

Các nhà nghiên cứu thấy bệnh mạch dạng bột ở các mạch não là nguyên nhân gây chảy máu thùy não, chảy máu đa ổ. Nguyên nhân này chỉ được chẩn đoán qua giải phẫu bệnh sau mổ tử thi.

3.2.2. Phân loại các thể và đặc điểm xuất huyết não theo vị trí.

Các vị trí xuất huyết có đặc điểm riêng về lâm sàng, nguyên nhân, điều trị và tiên lượng. Trên lâm sàng, các bác sĩ thường chia xuất huyết não thành bốn loại sau:

Xuất huyết lớn (xuất huyết bao trong đồi thị, xuất huyết nhân xám trung ương):

Nguyên nhân chủ yếu là do huyết áp cao.

Vị trí xuất huyết: Vùng bao trong, ổ xuất huyết có đường kính lớn.

Tiên lượng xấu: Di chứng nặng, tỉ lệ tử vong cao.

Xuất huyết thùy não:

Nguyên nhân không xác định rõ, hay gặp ở người trẻ.

Vị trí: Xuất huyết ở vùng chất trắng dưới vỏ, ổ xuất huyết nhỏ hình bầu dục hoặc tròn.

Trên lâm sàng thể bán cấp gồm 3 giai đoạn: Nặng - đỡ - nặng và chết.

Tiên lượng: Tốt nếu được điều trị đúng, cần cảnh giác giai đoạn giữa dễ bỏ qua, không xử trí kịp thời gây tử vong.

Xuất huyết thân não:

Nguyên nhân: Huyết áp cao ác tính

Vị trí: Hay gặp ở cầu não

Tiên lượng: Nặng, tỉ lệ tử vong rất cao trừ khi ổ xuất huyết rất nhỏ.

Xuất huyết tiểu não:

Nguyên nhân: Dị dạng mạch não

Vị trí: Một hoặc hai bên tiểu não

Tiên lượng nặng, dễ tử vong do lọt hạnh nhân tiểu não.

Trường hợp này được chỉ định phẫu thuật rộng rãi và kết quả thường tốt.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

dau hieu canh bao roi loan mo mau nguoi cao tuoi can luu y

Dấu hiệu cảnh báo rối loạn mỡ máu, người cao tuổi cần lưu ý

Hầu hết người bị rối loạn mỡ máu ban đầu thường ít có triệu chứng rõ ràng, nhưng một số dấu hiệu như chân đau, tê bì, đau ngực hoặc lạnh chân… có thể đang “tố cáo” bạn đã bị tăng cholesterol máu.
dinh chi hoat dong phong kham tu lam chet thai phu o ha noi

Đình chỉ hoạt động phòng khám tư làm chết thai phụ ở Hà Nội

Cơ quan chức năng của Hà Nội đã thu hồi giấy phép và đình chỉ hoạt động của phòng khám tư gây chết thai phụ mang thai 15 tuần tuổi.
can phai co hoi dong y khoa doc lap nham danh gia khach quan nguyen nhan

Cần phải có hội đồng y khoa độc lập, nhằm đánh giá khách quan nguyên nhân

Bà Trương Thị Tuyết Nga, 55 tuổi, trú tại đường Đông Hưng Thuận, phường Đông Hưng Thuận, quận 12, TP Hồ Chí Minh vào khám, điều trị tại Bệnh viện Quốc tế chấn thương chỉnh hình Sài Gòn (Sài Gòn ITO) ngày 18/11/2019, được chẩn đoán viêm khớp Gout (gút) và cắt thuốc cho uống. Sau đó, bà Nga được người nhà đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Quân y 175, với chẩn đoán: Hội chứng Steven Johnson do dị ứng thuốc Allopurinol. Hiện bà Nga đã giữ được mạng sống, nhưng vẫn phải điều trị mắt với tiên liệu xấu. Gia đình nhiều lần làm việc với Bệnh viện Sài Gòn ITO, nhưng chưa đạt được thỏa thuận như ý muốn. Gia đình đã khởi kiện và đang được Tòa thụ lí giải quyết…   
2 can bo o tp sam son bi de nghi dinh chi cong tac do lo la chong dich

2 cán bộ ở TP Sầm Sơn bị đề nghị đình chỉ công tác do lơ là chống dịch

Tại cuộc họp giao ban trực tuyến toàn tỉnh về công tác phòng, chống dịch Covid-19 tối 6/8, ông Nguyễn Đình Xứng, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa yêu cầu TP Sầm Sơn đình chỉ công tác 2 cán bộ thuộc phường Quảng Vinh, TP Sầm Sơn để làm rõ trách nhiệm do lơ là trong công tác phòng chống dịch bệnh Covid-19.
nguoi cao tuoi bi tang huyet ap nen va khong nen an gi

Người cao tuổi bị tăng huyết áp nên và không nên ăn gì?

Người bị tăng huyết áp nên tăng cường rau xanh, trái cây mọng nước, ăn thịt ít mỡ, các loại hạt...tránh xa thực phẩm giàu năng lượng, nội tạng động vật, thức ăn nhanh.

Tin khác

Bệnh nhân Covid-19 thứ 10 tử vong

benh nhan covid 19 thu 10 tu vong
Bệnh nhân nữ, 67 tuổi, ở Đà Nẵng, bị đau tủy tương bào ác tính, đái tháo đường type 2, nhiễm trùng huyết.

Sức khỏe não bộ

suc khoe nao bo
Kì 18: Tai biến mạch máu não và những vấn đề cần biết  (Tiếp theo)

Nóng: Bắc Giang có 2 ca mắc COVID - 19

nong bac giang co 2 ca mac covid 19
Tiền sử dịch tễ của hai bệnh nhân này di du lịch tại TP Đà Nẵng từ ngày 21/7- 24/7/2020.

Bắc Giang: Thiết lập vùng cách ly 3 thôn vì có 2 người nghi mắc Covid-19

bac giang thiet lap vung cach ly 3 thon vi co 2 nguoi nghi mac covid 19
Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Giang vừa ban hành quyết định thiết lập vùng cách ly y tế để thực hiện công tác phòng, chống dịch Covid-19 trên địa bàn xã Yên Định.

Dùng thực dưỡng chữa ung thư: Những hồi chuông cảnh báo

dung thuc duong chua ung thu nhung hoi chuong canh bao
Thực dưỡng là một thuật ngữ không còn xa lạ, nhưng không phải ai cũng hiểu đúng và đầy đủ về thực dưỡng.

Sáng 5/8: Thêm 2 mắc COVID-19 tại Quảng Nam

sa ng 58 them 2 ma c covid 19 tai quang nam
Sáng 5/8, Việt Nam ghi nhận thêm 2 ca nhiễm nCoV, đều là người Quảng Nam liên quan đến Bệnh viện Đà Nẵng.
Xem thêm
dinh chi hoat dong phong kham tu lam chet thai phu o ha noi

Đình chỉ hoạt động phòng khám tư làm chết thai phụ ở Hà Nội

Cơ quan chức năng của Hà Nội đã thu hồi giấy phép và đình chỉ hoạt động của phòng khám tư gây chết thai phụ mang thai 15 tuần tuổi.
ghi nhan them 34 ca mac covid 19 32 ca benh lien quan den da nang

Ghi nhận thêm 34 ca mắc Covid -19, 32 ca bệnh liên quan đến Đà Nẵng

Ban Chỉ đạo Quốc gia Phòng, chống dịch Covid -19 vừa thông tin, 18 giờ ngày 7/8 Việt Nam ghi nhận thêm 34 ca mắc mới. Nâng số ca mắc ...
2 can bo o tp sam son bi de nghi dinh chi cong tac do lo la chong dich

2 cán bộ ở TP Sầm Sơn bị đề nghị đình chỉ công tác do lơ là chống dịch

Tại cuộc họp giao ban trực tuyến toàn tỉnh về công tác phòng, chống dịch Covid-19 tối 6/8, ông Nguyễn Đình Xứng, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa yêu cầu TP Sầm ...
dau hieu canh bao roi loan mo mau nguoi cao tuoi can luu y

Dấu hiệu cảnh báo rối loạn mỡ máu, người cao tuổi cần lưu ý

Hầu hết người bị rối loạn mỡ máu ban đầu thường ít có triệu chứng rõ ràng, nhưng một số dấu hiệu như chân đau, tê bì, đau ngực hoặc ...
nguoi cao tuoi bi tang huyet ap nen va khong nen an gi

Người cao tuổi bị tăng huyết áp nên và không nên ăn gì?

Người bị tăng huyết áp nên tăng cường rau xanh, trái cây mọng nước, ăn thịt ít mỡ, các loại hạt...tránh xa thực phẩm giàu năng lượng, nội tạng động ...
dau hieu canh bao benh tang huyet ap

Dấu hiệu cảnh báo bệnh tăng huyết áp

Mặc dù, tăng huyết áp gần như không có dấu hiệu đặc trưng nhưng nếu có những biểu hiện như đau đầu, choáng váng thường xuyên, đỏ mặt, buồn nôn ...
loi song gian di giup ban song lau

Lối sống giản dị giúp bạn sống lâu

Không phải là người giàu có, không cần phải ăn cao lương mĩ vị, cũng chẳng cần phải tìm uống những loại thuốc trường sinh bất lão,... bạn vẫn có ...
8 thuc pham an hang ngay de gay ngo doc

8 thực phẩm ăn hàng ngày dễ gây ngộ độc

Trong quà cà chua xanh có chứa Solanine, một loại glyco-alkaloid đắng và độc, ăn nhiều có nguy cơ ngộ độc rất cao. Trong khi đó, khoai lang có đốm đen thường ...
8 thuc pham tang cuong tri nho tot cho nguoi cao tuoi

 8 thực phẩm tăng cường trí nhớ tốt cho người cao tuổi

Các loại cá, trái cây giàu Vitamin C, đậu nành, rau xanh,... là những thực phẩm giúp tăng cường trí nhớ, rất tổt cho người cao tuổi. Bên cạnh chế ...
Phiên bản di động