Sức khỏe não bộ

Kì 18: Tai biến mạch máu não và những vấn đề cần biết (Tiếp theo)

Trong phần này, chúng tôi xin được chia sẻ tới quý vị về cơ chế bệnh sinh tai biến mạch máu não…

3.1.6. Khái niệm vùng tranh tối tranh sáng

Khái niệm này hết sức quan trọng, nó liên quan mật thiết đến việc điều trị.

Lưu lượng máu não bình thường là 55ml/100g não/phút, khi bị tai biến do thiếu máu cục bộ, ổ thiếu máu cục bộ phân biệt thành hai vùng:

Vùng trung tâm: Có lưu lượng máu 10 - 15ml/100g não/1 phút. Các tế bào tại vùng này sẽ chết và không thể cứu vãn được, nên còn được gọi là vùng hoại tử.

Vùng ngoại vi: Có lưu lượng máu 23 -30ml/100g não/phút. Các tế bào não tại vùng này không chết nhưng cũng không hoạt động, đây chính là vùng tranh tối tranh sáng.

Nếu tuần hoàn bàng hệ tốt hoặc dưới tác dụng của thuốc giúp tế bào hấp thu được oxy đủ thì vùng này sẽ hồi phục. Chính vì vậy vùng này còn được gọi là vùng điều trị. Tuy nhiên, các tế bào tại đây sống nhờ vào các chất dinh dưỡng thần kinh tại chỗ, nên chỉ có thể tồn tại trong vòng từ 3 - 72 giờ gọi là cửa sổ thời gian điều trị. Sau khoảng thời gian này, nếu như không được điều trị kịp thời, vùng này cũng sẽ bị hoại tử.

3.1.7. Quá trình sinh hóa gây tổn thương tế bào trong ổ thiếu máu cục bộ

Ổ thiếu máu cục bộ không được cung cấp máu, do đó các tế bào mất khả năng sản sinh năng lượng chủ yếu cần cho não hoạt động đó là adenosin triphosphat (ATP). Mất năng lượng, các tế bào bị tổn thương và khi đến ngưỡng giới hạn các tế bào sẽ chết.

Có rất nhiều cơ chế tác động dẫn đến sự chết tế bào sau khi mất năng lượng, mỗi cơ chế mở ra một tiềm năng điều trị mới.

Một trong các cách mà tế bào não sử dụng để đáp ứng với tình trạng mất năng lượng đó là tăng nồng độ calci trong tế bào. Hiện tượng xấu này ngày càng nặng và nồng độ calci lên đến mức nguy hiểm sẽ xuất hiện ngộ độc trong tế bào não, dẫn tới giải phóng một lượng quá mức chất dẫn truyền thần kinh glutamat. Chất này sẽ kích thích các tế bào khác dẫn đến sự thoái biến và chết tế bào.

Tế bào não chết chủ yếu do hậu quả của hoạt động men protease hoạt hóa calci (men tiêu hóa protein tế bào), men lipase (men tiêu màng tế bào) và sự hình thành các gốc tự do là các phân tử không ghép cặp có hại cho tế bào não.

Đây là những cơ sở để thúc đẩy phát triển mạnh mẽ các loại thuốc tai biến do thiếu máu cục bộ. Cho đến nay đã có rất nhiều loại thuốc được sử dụng điều trị giai đoạn cấp thiếu máu cục bộ não. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng đột qụy là một vấn đề có nhiều nguồn gốc, có nhiều hình thái, nhiều cơ chế, do đó không có một loại thuốc đơn độc nào có thể bảo vệ hoàn toàn được não khi bị đột qụy.

3.2. Cơ chế bệnh sinh xuất huyết não

3.2.1. Hai thuyết cổ điển trong xuất huyết não do tăng huyết áp

Thuyết Charcot:

Theo thuyết Charcot mạch máu bị vỡ là do các túi phòng vi thể sinh ra bởi thành mạch bị thoái hóa mỡ. Vị trí vỡ là động mạch bèo vân (một nhánh sâu của động mạch não giữa, tưới máu cho vùng nhân xám trung ương), động mạch này còn có tên là “động mạch Charcot” hay “động mạch của chảy máu não”.

Thuyết Rouchoux

Theo thuyết Rouchoux thì trước khi có xuất huyết não đã có một nhồi máu não xảy ra. Trong vùng nhồi máu, thành của các mạch máu cũng bị thiếu máu nuôi dưỡng. Ở giai đoạn sau, trong một đợt huyết áp cao, máu các mạch lúc trước đã bị tắc, thành mạch này có chất lượng không tốt, khiến cho hồng cầu thoát qua thành mạch, biến chỗ nhồi máu thành Nhồi máu - xuất huyết hoặc vỡ mạch gây xuất huyết não.

Các nhà nghiên cứu thấy bệnh mạch dạng bột ở các mạch não là nguyên nhân gây chảy máu thùy não, chảy máu đa ổ. Nguyên nhân này chỉ được chẩn đoán qua giải phẫu bệnh sau mổ tử thi.

3.2.2. Phân loại các thể và đặc điểm xuất huyết não theo vị trí.

Các vị trí xuất huyết có đặc điểm riêng về lâm sàng, nguyên nhân, điều trị và tiên lượng. Trên lâm sàng, các bác sĩ thường chia xuất huyết não thành bốn loại sau:

Xuất huyết lớn (xuất huyết bao trong đồi thị, xuất huyết nhân xám trung ương):

Nguyên nhân chủ yếu là do huyết áp cao.

Vị trí xuất huyết: Vùng bao trong, ổ xuất huyết có đường kính lớn.

Tiên lượng xấu: Di chứng nặng, tỉ lệ tử vong cao.

Xuất huyết thùy não:

Nguyên nhân không xác định rõ, hay gặp ở người trẻ.

Vị trí: Xuất huyết ở vùng chất trắng dưới vỏ, ổ xuất huyết nhỏ hình bầu dục hoặc tròn.

Trên lâm sàng thể bán cấp gồm 3 giai đoạn: Nặng - đỡ - nặng và chết.

Tiên lượng: Tốt nếu được điều trị đúng, cần cảnh giác giai đoạn giữa dễ bỏ qua, không xử trí kịp thời gây tử vong.

Xuất huyết thân não:

Nguyên nhân: Huyết áp cao ác tính

Vị trí: Hay gặp ở cầu não

Tiên lượng: Nặng, tỉ lệ tử vong rất cao trừ khi ổ xuất huyết rất nhỏ.

Xuất huyết tiểu não:

Nguyên nhân: Dị dạng mạch não

Vị trí: Một hoặc hai bên tiểu não

Tiên lượng nặng, dễ tử vong do lọt hạnh nhân tiểu não.

Trường hợp này được chỉ định phẫu thuật rộng rãi và kết quả thường tốt.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Mỗi năm cả nước phát hiện thêm 11.000 ca nhiễm HIV

Mỗi năm cả nước phát hiện thêm 11.000 ca nhiễm HIV

Dịch HIV có xu hướng giảm, nhưng mỗi năm nước ta vẫn phát hiện thêm 11.000 ca nhiễm HIV và 2.800 người tử vong...
Nhiều vi phạm, Công ty TNHH nha khoa Dr. Vương bị phạt hơn136 triệu đồng

Nhiều vi phạm, Công ty TNHH nha khoa Dr. Vương bị phạt hơn136 triệu đồng

Với hành vi không bảo đảm các điều kiện về cơ sở vật chất trong quá trình hoạt động, đồng thời cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh vượt quá phạm vi chuyên môn... Công ty TNHH nha khoa Dr. Vương bị phạt 136,7 triệu đồng.
Hơn 100 bác sĩ nhận chứng chỉ đào tạo y khoa liên tục về phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ

Hơn 100 bác sĩ nhận chứng chỉ đào tạo y khoa liên tục về phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ

Ngày 26/11, tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh, diễn ra lễ bế giảng và trao chứng chỉ Đào tạo y khoa liên tục (continuing medical education - CME) cho 110 Các bác sĩ, kỹ thuật viên hoàn thành khoá tập huấn phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ.
Vinamilk tổ chức ngày hội Sữa học đường, mang niềm vui uống sữa tại trường đến với trẻ em Vĩnh Long

Vinamilk tổ chức ngày hội Sữa học đường, mang niềm vui uống sữa tại trường đến với trẻ em Vĩnh Long

Ngày 24.11.2020 tại tỉnh Vĩnh Long, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Vĩnh Long đã phối hợp với Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) tổ chức Ngày hội Sữa học đường với sự tham gia của hơn 500 thầy cô giáo, phụ huynh và các em học sinh. Đây là một hoạt động nằm trong khuôn khổ chương trình Sữa học đường giai đoạn 2018 – 2021 do tỉnh Vĩnh Long triển khai.
Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 8)

Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 8)

Ở các kì trước chúng ta đã tìm hiểu về chức năng của tạng Tâm, Tâm bào, Tiểu trường đối với sức khỏe của một người, cũng như so sánh với Tim và màng ngoài tim trong Y học hiện đại. Trong kì này chúng ta cùng tìm hiểu về công năng của phủ Tam tiêu - có quan hệ biểu lí với tạng Tâm bào…

Tin khác

Lợi ích tuyệt vời của trà hoa cúc đối với sức khỏe

Lợi ích tuyệt vời của trà hoa cúc đối với sức khỏe
Duy trì thói quen uống trà hoa cúc giúp cải thiện giấc ngủ, tăng cường hệ miễn dịch, kiểm soát lượng đường trong máu, nhất là bệnh nhân tiểu đường...

TP.Hồ Chí Minh: Tổ chức khoá tập huấn phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ

TP.Hồ Chí Minh: Tổ chức khoá tập huấn phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới, mỗi năm thế giới có tới khoảng 17 triệu trường hợp đột quỵ với khoảng 6 triệu ca tử vong và thêm 5 triệu người sống sót nhưng phải chịu các di chứng tàn tật trong thời gian dài, thậm chí vĩnh viễn; tạo một gánh nặng không hề nhỏ về trách nhiệm chăm sóc cho gia đình, người thân, đội ngũ y tế và xã hội.

Cảnh báo Viên dưỡng khớp X3 vi phạm về quảng cáo

Cảnh báo Viên dưỡng khớp X3 vi phạm về quảng cáo
Cục An toàn Thực phẩm cảnh báo, thực phẩm bảo vệ sức khỏe Viên dưỡng khớp X3 đang vi phạm nội dung quảng cáo tại một số website.

5 người nhập cảnh nhiễm Covid-19

5 người nhập cảnh nhiễm Covid-19
Chiều 25/11, Bộ Y tế công bố thêm 5 ca nhiễm Covid-19, đều là người nhập cảnh được cách ly ngay, nâng tổng số ca nhiễm lên 1321.

Group Spa Trị Liệu Việt ký hợp tác chiến lược với các đối tác

Group Spa Trị Liệu Việt ký hợp tác chiến lược với các đối tác
Mới đây, lương y Phan Cao Bình, Ủy viên Ban chấp hành Hội Di sản Văn hóa TP Hồ Chí Minh, nhà sáng lập mô mình Spa Trị Liệu Việt đã tổ chức buổi lễ ra mắt các thành viên, đồng thời ký kết hợp tác chiến lược với các đối tác là các chủ Spa, các chủ doanh nghiệp du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng để nhân rộng mô hình Spa Trị Liệu Việt – một mô mình Spa theo hướng trị liệu bằng day bấm các huyệt đạo theo phương pháp y học cổ truyền.

Bệnh viện Đa khoa huyện Thạch Thất, TP Hà Nội: Bé 15 tháng tuổi tử vong, bệnh viện nói gì?

Bệnh viện Đa khoa huyện Thạch Thất, TP Hà Nội: Bé 15 tháng tuổi tử vong, bệnh viện nói gì?
Bệnh viện Đa khoa huyện Thạch Thất, TP Hà Nội đã tạm đình chỉ kíp trực ngày 22/11 để làm rõ nguyên nhân liên quan đến bệnh nhi C.H.K.A (15 tháng tuổi) tử vong khi điều trị viêm phế quản tại đây.
Xem thêm
Mỗi năm cả nước phát hiện thêm 11.000 ca nhiễm HIV

Mỗi năm cả nước phát hiện thêm 11.000 ca nhiễm HIV

Dịch HIV có xu hướng giảm, nhưng mỗi năm nước ta vẫn phát hiện thêm 11.000 ca nhiễm HIV và 2.800 người tử vong...
Nhiều vi phạm, Công ty TNHH nha khoa Dr. Vương bị phạt hơn136 triệu đồng

Nhiều vi phạm, Công ty TNHH nha khoa Dr. Vương bị phạt hơn136 triệu đồng

Với hành vi không bảo đảm các điều kiện về cơ sở vật chất trong quá trình hoạt động, đồng thời cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh vượt ...
Hơn 100 bác sĩ nhận chứng chỉ đào tạo y khoa liên tục về phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ

Hơn 100 bác sĩ nhận chứng chỉ đào tạo y khoa liên tục về phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ

Ngày 26/11, tại Bệnh viện Đại Học Y Dược TP Hồ Chí Minh, diễn ra lễ bế giảng và trao chứng chỉ Đào tạo y khoa liên tục cho 110 ...
Phòng ngừa tai biến mạch máu não ở người cao tuổi trong mùa lạnh

Phòng ngừa tai biến mạch máu não ở người cao tuổi trong mùa lạnh

Tai biến mạch máu não hay còn gọi là đột quỵ - một bệnh lý hết sức nguy hiểm đối với người cao tuổi. Đặc biệt, bệnh có chiều hướng ...
Ăn gì tăng trí nhớ?

Ăn gì tăng trí nhớ?

Có một khả năng ghi nhớ tốt là ước vọng của mọi người, đặc biệt đối với học sinh, sinh viên và những người lao động trí óc.
Phòng bệnh gan ở người cao tuổi

Phòng bệnh gan ở người cao tuổi

Theo quy luật của tự nhiên, càng lớn tuổi các hoạt động cơ thể ngày càng suy yếu, người cao tuổi (NCT) sẽ phải đối diện với gánh nặng bệnh ...
Vinamilk tổ chức ngày hội Sữa học đường, mang niềm vui uống sữa tại trường đến với trẻ em Vĩnh Long

Vinamilk tổ chức ngày hội Sữa học đường, mang niềm vui uống sữa tại trường đến với trẻ em Vĩnh Long

Ngày 24.11.2020 tại tỉnh Vĩnh Long, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Vĩnh Long đã phối hợp với Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) tổ chức Ngày ...
Group Spa Trị Liệu Việt ký hợp tác chiến lược với các đối tác

Group Spa Trị Liệu Việt ký hợp tác chiến lược với các đối tác

Mới đây, lương y Phan Cao Bình, Ủy viên Ban chấp hành Hội Di sản Văn hóa TP.Hồ Chí Minh, nhà sáng lập mô mình Spa Trị Liệu Việt đã ...
Vinamilk và Quỹ sữa Vươn cao Việt Nam trao tặng hơn 94.000 ly sữa cho trẻ em khó khăn Hà Giang

Vinamilk và Quỹ sữa Vươn cao Việt Nam trao tặng hơn 94.000 ly sữa cho trẻ em khó khăn Hà Giang

Tại Hà Giang, vùng đất cực Bắc của đất nước, vẫn còn đó những mái trường xa xôi nơi núi non hiểm trở và những hoàn cảnh trẻ em khó ...
Phiên bản di động