Phát huy vai trò NCT trong hành động sớm, ứng phó thiên tai

Việc trang bị thêm kiến thức, kỹ năng và phát huy vai trò của họ là yếu tố then chốt giúp xây dựng cộng đồng an toàn, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Quang cảnh buổi tập huấn

NCT - “kho tư liệu sống” trong ứng phó thiên tai

Phát biểu tại Hội nghị hướng dẫn, tập huấn công tác quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng và tăng cường hành động sớm trong quản lý thiên tai, diễn ra ngày 15/10 tại TP Đà Nẵng, ông Nguyễn Văn Chính, Trưởng ban Ban Phát huy vai trò NCT (Trung ương Hội NCT Việt Nam), nhấn mạnh: “Phát huy kinh nghiệm, hiểu biết và vai trò của NCT có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quản lý rủi ro thiên tai và hành động sớm ứng phó thiên tai”.

Hội nghị do Trung ương Hội phối hợp với Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Đà Nẵng tổ chức.

Ông Nguyễn Văn Chính phát biểu tại buổi tập huấn

Theo ông Chính, NCT chính là “kho tư liệu sống” của cộng đồng, là những người hiểu rõ đặc điểm tự nhiên, địa hình, dòng chảy, hướng gió, chu kỳ bão lũ của địa phương. Họ không chỉ truyền lại kinh nghiệm phòng tránh mà còn là người đi đầu trong cảnh báo, vận động, tổ chức ứng phó khi có thiên tai xảy ra. Ở nhiều địa phương, lời khuyên của các cụ cao niên về việc chằng chống nhà cửa, di chuyển tài sản hay sơ tán kịp thời vẫn là “tín hiệu an toàn” quen thuộc với người dân.

Phát huy vai trò hạt nhân trong cộng đồng

Thực tế cho thấy, NCT đang góp phần quan trọng trong mô hình quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng. Ở Đà Nẵng và TP Huế, các CLB Liên thế hệ tự giúp nhau có sự tham gia tích cực của NCT trong xây dựng bản đồ rủi ro, tổ chức diễn tập phòng tránh bão lũ, hướng dẫn người dân bảo vệ đê, kè, tàu thuyền.

Tại phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình, Hội NCT phối hợp với chính quyền triển khai mô hình “Làng an toàn trước thiên tai”, trong đó các cụ đảm nhiệm việc giám sát công trình thủy lợi, tuyên truyền và kiểm tra tàu thuyền neo đậu an toàn trước mùa mưa bão. Ở các tỉnh miền núi như Sơn La, Tuyên Quang, NCT giữ vai trò cảnh báo sớm sạt lở, lũ quét, nhiều NCT là người đầu tiên phát hiện dấu hiệu bất thường ở khe núi, suối và báo cho dân làng di dời, góp phần cứu người, giảm thiệt hại.

Những mô hình đó khẳng định: Khi được trao quyền và hỗ trợ phù hợp, NCT có thể trở thành “người dẫn đường” trong công tác phòng chống thiên tai tại cộng đồng.

Các đại biểu tham dự buổi tập huấn

Cần trang bị thêm kiến thức, kỹ năng phù hợp

Dù có nhiều kinh nghiệm quý báu, song phần lớn NCT hiện vẫn còn thiếu kỹ năng cập nhật về cảnh báo sớm, sơ cứu ban đầu, sử dụng thiết bị liên lạc hoặc công cụ kỹ thuật số phục vụ ứng phó thiên tai. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu phức tạp, công nghệ dự báo hiện đại và thiên tai ngày càng cực đoan, việc đào tạo, tập huấn cho NCT trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Tại hội nghị tập huấn ở Đà Nẵng, cán bộ Hội NCT các địa phương được hướng dẫn sử dụng công cụ “Phòng chống thiên tai” trên ứng dụng Đà Nẵng Smart City, được tập huấn kỹ năng hòa nhập của NCT trong phòng chống thiên tai, sơ cấp cứu trong tình huống khẩn cấp, và nhân rộng mô hình CLB liên thế hệ tự giúp nhau. Những hoạt động này không chỉ giúp NCT nắm bắt công cụ hiện đại để dự báo, thông tin, cảnh báo, mà còn tăng khả năng phối hợp giữa các thế hệ, giữa người dân với chính quyền trong công tác phòng ngừa và ứng phó thiên tai.

NCT TP Đà Nẵng kê cao đồ đạc trước khi bão đến

Phát huy truyền thống – kết hợp khoa học hiện đại

Ông Nguyễn Văn Chính cho rằng, để quản lý rủi ro thiên tai hiệu quả, cần kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm truyền thống của NCT với kiến thức khoa học hiện đại. Các cấp Hội cần tuyên truyền sâu rộng hơn nữa về vai trò của NCT, xây dựng mạng lưới nòng cốt tại cơ sở, đưa họ tham gia vào các đội xung kích, Ban chỉ huy phòng chống thiên tai của địa phương.

Đồng thời, khuyến khích mô hình liên thế hệ, trong đó NCT chia sẻ kinh nghiệm, người trẻ hỗ trợ kỹ thuật, nhằm tạo sự gắn kết và tương trợ giữa các thế hệ trong bảo vệ cộng đồng. Việc tôn vinh, khen thưởng kịp thời những điển hình tiên tiến, những NCT tích cực tham gia, đóng góp vào công tác phòng chống thiên tai sẽ là động lực quan trọng nhân rộng phong trào trên toàn quốc.

NCT TP Đà Nẵng tham gia dọn vệ sinh môi trường sau bão lụt

Đầu tư cho NCT - đầu tư cho an toàn cộng đồng

Thiên tai là điều không thể tránh khỏi, nhưng giảm nhẹ thiệt hại là điều hoàn toàn có thể làm được nếu phát huy đúng vai trò của con người, đặc biệt là NCT. Họ vừa là nhân chứng sống của lịch sử thiên tai, vừa là người truyền lửa, giúp cộng đồng củng cố tinh thần đoàn kết, chủ động và bình tĩnh trong mọi tình huống.

Do đó, việc đầu tư cho đào tạo, bồi dưỡng năng lực phòng chống thiên tai cho NCT chính là đầu tư cho sự bền vững và an toàn của cộng đồng. Khi NCT được trang bị kiến thức, được trao quyền tham gia và được ghi nhận đóng góp, họ sẽ tiếp tục là “cột trụ tinh thần” trong mọi hoạt động vì cộng đồng an toàn, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Phát huy vai trò NCT không chỉ là kế thừa truyền thống “kính lão trọng thọ”, mà còn là cách tranh thủ nguồn lực NCT, phát huy sức mạnh của trí tuệ, kinh nghiệm và đoàn kết cộng đồng, tạo nền tảng để mỗi làng quê, mỗi khu phố vững vàng trước thiên tai, vì một Việt Nam an toàn, phát triển bền vững.