Một số vấn đề về NCT trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng

Về phát huy NCT: Thể chế hoá nhiệm vụ phát huy NCT, năm 2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 03 Quyết định là: Quyết định số 383/QĐ-TTg ngày 21/02/2025 Phê duyệt “Chiến lược quốc gia về NCT đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045”. Quyết định số 379/QĐ-TTg ngày 20/02/2025 Phê duyệt Đề án “NCT tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm” và Quyết định số 1648/QĐ-TTg, ngày 1/8/2025 Phê duyệt Đề án “nhân rộng mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau giai đoạn đến năm 2035”.

Thực hiện nhiệm vụ được Chính phủ giao, NCT đã phát huy vai trò trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, tập trung vào các hoạt động như: NCT tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền; tham gia công tác hoà giải; giữ gìn an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội ở địa phương; NCT tham gia bảo vệ môi trường, xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh; NCT tích cực tham gia phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội; tham gia các hoạt động khuyến học, khuyến tài, các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, từ thiện, nhân đạo; các hoạt động phòng, chống dịch bệnh ở địa phương...

Theo số liệu tổng hợp, hiện nay có 705.807 NCT trực tiếp tham gia công tác Đảng, chính quyền, mặt trận, đoàn thể, thanh tra Nhân dân, hòa giải cơ sở (tăng 45.000 người so với giai đoạn 2014-2018); có gần 7 triệu NCT đang trực tiếp tham gia lao động, sản xuất, trong đó có 99.905 NCT làm chủ các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp; 357.967 NCT đạt danh hiệu làm kinh tế giỏi; NCT đóng góp hơn 10,6 triệu ngày công, hơn 3.000 tỉ đồng, hiến 24,4 triệu mét vuông đất để xây dựng đường giao thông, kênh mương, nhà văn hoá, trường học, cơ sở y tế,... góp phần xây dựng nông thôn mới; có trên 300 nghìn NCT tham gia các Tổ an ninh Nhân dân phòng, chống tội phạm, giữ gìn trật tự ở cơ sở.

Về chăm sóc NCT: Thể chế hoá nhiệm vụ chăm sóc NCT, hệ thống chính sách về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và trợ cấp xã hội với NCT được ban hành, ngân sách nhà nước và nguồn lực huy động từ xã hội cho công tác chăm sóc NCT ngày càng tăng. Theo tổng hợp của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, cả nước có hơn 4,94 triệu NCT sau độ tuổi nghỉ hưu hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp xã hội hằng tháng. Luật Bảo hiểm xã hội đã quy định chính sách trợ cấp hưu trí xã hội đối với NCT từ đủ 75 tuổi trở lên, trong đó đã điều chỉnh tăng mức chuẩn trợ giúp xã hội hằng tháng lên 500.000 đồng.

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1579/QĐ-TTg ngày 13/10/2020 phê duyệt “Chương trình chăm sóc sức khỏe NCT đến năm 2030”. Theo đó, hệ thống cơ sở chăm sóc sức khỏe NCT được hình thành, phát triển; đã thành lập Bệnh viện Lão khoa Trung ương với quy mô 500 giường, 2 tỉnh đã thành lập Bệnh viện Lão khoa; 96% NCT có Thẻ Bảo hiểm y tế.

Hằng năm, Hội NCT đã phối hợp với chính quyền tổ chức chúc thọ, mừng thọ 1,1 triệu NCT; cả nước có trên 77 nghìn câu lạc bộ của NCT ở cơ sở với nhiều loại hình hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục, thể thao, thu hút trên 2,5 triệu NCT tham gia. Đặc biệt, thành lập gần 9.000 câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau (CLB LTHTGN), thu hút trên 170 nghìn người tham gia được các tổ chức, cộng đồng trong nước, ngoài nước đánh giá cao, đã đạt giải “Sáng kiến vì một châu Á già hoá khoẻ mạnh”.

Tuy nhiên, hiện nay các văn bản quy phạm pháp luật thể chế hoá đường lối của Đảng về nhiệm vụ bảo vệ chăm sóc và phát huy vai trò NCT chưa đầy đủ, toàn diện, thiếu đồng bộ, cân đối giữa 2 lĩnh vực chăm sóc NCT và phát huy NCT (trong Luật NCT có 13 điều quy định về chăm sóc NCT, song chỉ có 2 điều quy định về phát huy vai trò NCT); nhận thức, cách tiếp cận NCT và công tác NCT vẫn chủ yếu là “nhân đạo, an sinh”. Luật NCT chưa có các quy định về bảo vệ NCT trong gia đình và ngoài xã hội ở 3 cấp độ là phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp. Chưa tổ chức điều tra, khảo sát riêng để có cơ sở dữ liệu cấp quốc gia về NCT, về bảo vệ, chăm sóc và phát huy vai trò NCT; công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện chính sách về bảo vệ, chăm sóc và phát huy vai trò NCT còn hạn chế...

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nêu rõ “Quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh hơn so với dự báo” là một trong những khó khăn, thách thức mà Việt Nam phải giải quyết; trong thời gian tới cần “Chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, quá trình già hoá dân số, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh”. Chính vì vậy cần rà soát, tổng kết, có những điều chỉnh hợp lý, hoàn thiện, thể chế hoá kịp thời chính sách, pháp luật về phát huy trí tuệ, uy tín kinh nghiệm sống của NCT gắn với bảo vệ, chăm sóc NCT (Đề nghị Trung ương sớm tổng kết Chỉ thị số 59/CT-TW, ngày 27/9/1995 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa VII “Về chăm sóc NCT”, và ban hành Chỉ thị mới về bảo vệ, chăm sóc và phát huy NCT trong tình hình mới. Quốc hội sửa đổi, bổ sung Luật NCT, theo đó đề nghị bổ sung các điều quy định cụ thể hơn về hoạt động bảo vệ, phát huy vai trò NCT) sẽ góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.