Mối nguy của thuốc lá điện tử dưới góc nhìn chuyên gia

Từ “công cụ cai thuốc” đến sản phẩm gây nghiện mới

Theo PGS.TS Nguyễn Viết Nhung, nguyên Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, thuốc lá điện tử ban đầu được quảng bá như một công cụ giúp cai thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, thực tế nghiên cứu y học cho thấy điều ngược lại: “Nhiều người trẻ không hề hút thuốc lá trước đó lại bắt đầu hút thuốc lá điện tử vì tò mò hoặc vì nghĩ rằng nó an toàn. Nhưng loại thuốc này vẫn chứa nicotin – chất gây nghiện mạnh, cùng nhiều hóa chất độc hại khác. Người sử dụng dễ bị lệ thuộc và thậm chí chuyển sang hút thuốc lá thật”.

Ảnh minh họa sử dụng TLĐT

Các nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng khẳng định, hơi thuốc lá điện tử chứa hơn 2.000 hợp chất hóa học, trong đó có kim loại nặng, formaldehyde và chất gây ung thư. Việc hít thường xuyên khiến hệ hô hấp, tim mạch, và đặc biệt là não bộ đang phát triển của thanh thiếu niên bị tổn thương nghiêm trọng.

Không chỉ là vấn đề y học, TLĐT còn là mối lo về hành vi và sức khỏe tinh thần

TS Trần Thu Hà, chuyên gia Tâm lý học giáo dục (Đại học Giáo dục – ĐHQG Hà Nội) nhận định: “Thuốc lá điện tử đang len lỏi vào học đường dưới dạng ‘mốt thời thượng’. Nhiều em học sinh coi đó là biểu hiện của sự cá tính, sành điệu. Điều này rất nguy hiểm vì tạo ra một văn hóa lệch lạc, khiến các em dễ bị lôi kéo vào các hành vi rủi ro khác”.

Theo bà Hà, nicotin ảnh hưởng trực tiếp đến vùng não điều khiển cảm xúc và khả năng tập trung. Thanh thiếu niên hút TLĐT thường giảm khả năng học tập, dễ cáu gắt, mất ngủ, thậm chí có dấu hiệu trầm cảm hoặc rối loạn hành vi.

Đáng lo hơn, các loại TLĐT hiện nay được thiết kế tinh vi – nhỏ gọn như bút viết, USB, hoặc đồ trang sức – khiến việc kiểm soát trong trường học trở nên vô cùng khó khăn.

PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, khẳng định :“Không có loại thuốc lá nào là an toàn – kể cả thuốc lá điện tử. Hơi được hít vào không phải ‘hơi nước’ vô hại, mà là khói chứa nicotin, glycerin, propylene glycol và nhiều chất độc bay hơi. Những chất này khi vào phổi có thể gây viêm phế quản, tổn thương phổi cấp tính, thậm chí dẫn đến tử vong nếu sử dụng lâu dài”.

Bà cũng nhấn mạnh, các ca ngộ độc nicotin cấp ở thanh thiếu niên ngày càng tăng. Một số trường hợp nhập viện do cháy nổ pin TLĐT, hoặc hít phải dung dịch chứa chất kích thích bị pha trộn. “Chúng tôi từng tiếp nhận bệnh nhân mới 16 tuổi nhưng phổi đã tổn thương như người hút thuốc 10 năm,” PGS Xuyên chia sẻ.

Ở góc nhìn pháp lý, TS. Đoàn Hồng Phong, chuyên gia chính sách công (Viện Chiến lược và Chính sách Y tế – Bộ Y tế) cho rằng: “Hiện nay, thuốc lá điện tử chưa được phép nhập khẩu, kinh doanh hợp pháp tại Việt Nam, song thị trường xám lại bùng nổ mạnh mẽ trên mạng xã hội. Việc mua bán, quảng cáo, tặng kèm sản phẩm diễn ra công khai, nhắm thẳng vào giới trẻ”.

Ông Phong cho biết thêm, nhiều sản phẩm được ngụy trang dưới dạng “tinh dầu hương liệu” để qua mặt cơ quan chức năng. “Chúng ta đang phải đối mặt với một thách thức mới trong thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, khi TLĐT chưa được quy định cụ thể nhưng lại lan tràn trong đời sống”.

Theo ông, cần cập nhật khung pháp lý, siết chặt quảng cáo và xử lý nghiêm các hành vi buôn bán, tiếp thị TLĐT, đồng thời tăng cường giáo dục truyền thông trong trường học và cộng đồng.

Các chuyên gia đều thống nhất rằng ngăn chặn thuốc lá điện tử trong giới trẻ phải bắt đầu từ nhận thức.

PGS.TS Nguyễn Viết Nhung nhấn mạnh:“Chúng ta cần nói cho học sinh hiểu rõ rằng TLĐT không ‘ngầu’, không ‘an toàn’, mà là một cánh cửa dẫn tới nghiện ngập và bệnh tật. Giáo dục sức khỏe học đường phải được lồng ghép thường xuyên, liên tục, thay vì chỉ mang tính phong trào”.

Cùng với đó, các bậc phụ huynh cần quan tâm, lắng nghe và định hướng con cái, tránh tình trạng trẻ tìm hiểu qua mạng và tin vào thông tin sai lệch. Cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, xử lý việc buôn bán, quảng cáo TLĐT trái phép, đặc biệt trên các nền tảng trực tuyến.

Lời cảnh tỉnh cho thế hệ trẻ

Thuốc lá điện tử đang được “đóng gói” bằng vẻ ngoài hiện đại, hương thơm hấp dẫn và lời quảng cáo “ít độc hại”. Nhưng dưới góc nhìn của giới chuyên gia, đó là chiếc bẫy nguy hiểm nhắm thẳng vào giới trẻ – những người dễ bị tác động bởi xu hướng và tò mò.

Như lời PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên cảnh báo:“Chúng ta không thể để một thế hệ bị đánh đổi sức khỏe chỉ vì sự hiểu lầm về thuốc lá điện tử. Hãy nhớ: bảo vệ thanh niên hôm nay chính là bảo vệ tương lai đất nước ngày mai”.