Cần có chế tài nghiêm khắc đối với việc mua bán thuốc lá trái phép trên mạng xã hội

Việc ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15 là một chủ trương đúng đắn, nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.

Theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, tại Điều 9 quy định về những hành vi bị nghiêm cấm, nêu rõ:

1. Sản xuất, mua bán, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá giả, sản phẩm được thiết kế có hình thức hoặc kiểu dáng như bao, gói hoặc điếu thuốc lá; mua bán, tàng trữ, vận chuyển nguyên liệu thuốc lá, thuốc lá nhập lậu.

2. Quảng cáo, khuyến mại thuốc lá; tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức.

3. Tài trợ của tổ chức, cá nhân kinh doanh thuốc lá, trừ trường hợp quy định tại Điều 16 của Luật này.

4. Người chưa đủ 18 tuổi sử dụng, mua, bán thuốc lá.

5. Sử dụng người chưa đủ 18 tuổi mua, bán thuốc lá.

6. Bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi.

7. Bán thuốc lá bằng máy bán thuốc lá tự động; hút, bán thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm.

8. Sử dụng hình ảnh thuốc lá trên báo chí, xuất bản phẩm dành riêng cho trẻ em.

9. Vận động, ép buộc người khác sử dụng thuốc lá.

Đồng thời, căn cứ theo Điều 11 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 quy định về địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn như sau:

1. Địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà và trong phạm vi khuôn viên bao gồm:

a) Cơ sở y tế;

b) Cơ sở giáo dục, trừ các cơ sở quy định tại điểm b Khoản 2 Điều này;

c) Cơ sở chăm sóc, nuôi dưỡng, vui chơi, giải trí dành riêng cho trẻ em;

d) Cơ sở hoặc khu vực có nguy cơ cháy, nổ cao.

2. Địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà bao gồm:

a) Nơi làm việc;

b) Trường cao đẳng, đại học, học viện;

c) Địa điểm công cộng, trừ các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này và khoản 1 Điều 12 của Luật này.

3. Phương tiện giao thông công cộng bị cấm hút thuốc lá hoàn toàn bao gồm ô tô, tàu bay, tàu điện.

Cần có chế tài nghiêm khắc đối với việc mua bán thuốc lá trái phép trên mạng xã hội

Trên thực tế, vẫn còn tồn tại không ít “khoảng trống” trong khung pháp lý, tạo điều kiện để các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới tiếp tục được buôn bán tràn lan trên “chợ đen”. Đáng lo ngại, nhiều giao dịch vẫn diễn ra công khai trên các nền tảng trực tuyến, đặc biệt là trong các hội nhóm kín trên mạng xã hội, nơi việc kiểm soát và xử lý vi phạm gặp nhiều khó khăn.

Sự bùng nổ của công nghệ 4.0, mạng xã hội và thương mại điện tử đang dần thay thế hình thức buôn bán truyền thống, song cũng kéo theo nhiều rủi ro, bất cập. Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm đơn giản bất kỳ ai đều có thể dễ dàng tiếp cận hàng nghìn kết quả về “thuốc lá điện tử” trên các nền tảng như Telegram hay Facebook, với đầy đủ tên shop, địa chỉ và cách liên hệ. Đáng chú ý, phần lớn các cửa hàng này đều hiển thị trong trạng thái “đang hoạt động” hoặc “còn hàng”.

Trên các nhóm kín của Telegram hay Facebook, nhiều tài khoản thường xuyên đăng tải thông tin rao bán thuốc lá điện tử với đủ mẫu mã

Trên các nhóm kín của Telegram hay Facebook, nhiều tài khoản thường xuyên đăng tải thông tin rao bán thuốc lá điện tử với đủ mẫu mã, hương vị, giá từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng. Để tránh bị quét nội dung vi phạm, người bán thường sử dụng từ khóa như “Máy xông hoa quả”, “V4pe thơm”, “máy thở”. Mọi giao dịch được trao đổi qua tin nhắn riêng tư, thanh toán chuyển khoản rồi gửi hàng qua các dịch vụ giao hàng nhanh. Tên trên sản phẩm sẽ được ghi thành: “nước hoa”, “mỹ phẩm”, “xịt khoáng”,… để qua mặt người giao hàng và cơ quan chức năng.

Thực tế cho thấy, nhiều nước trên thế giới đã có những biện pháp mạnh mẽ để răn đe, hạn chế hành vi sử dụng thuốc lá điện tử và các chất kích thích khác. Chẳng hạn, tại Singapore, người bị phát hiện hút thuốc lá điện tử có thể bị phạt lên đến 2.000 SGD (tương đương 35 triệu đồng). Tại Thailand, những người bán hoặc phân phối thuốc lá điện tử phải đối mặt với hình phạt pháp lý lên đến 3 năm tù, phạt tiền lên đến 600.000 baht (hơn 18.000 USD) hoặc cả hai. Những đối tượng nhập khẩu sản phẩm thuốc lá điện tử sẽ phải chịu án tù lên đến 10 năm, phạt tiền gấp năm lần giá trị hàng hóa hoặc cả hai. Những biện pháp này không chỉ nhắm vào nhà cung cấp mà còn đánh thẳng vào người tiêu dùng, giúp giảm đến mức thấp nhất tình trạng sử dụng. Nhưng việc xử lý ở nước ta mới chỉ tập trung vào các cá nhân, tổ chức buôn bán, vận chuyển thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng mà chưa có chế tài đủ sức răn đe đối với người sử dụng. Điều này khiến cho nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm này vẫn cao, tạo ra một thị trường ngầm bất chấp lệnh cấm.

Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc Hội ban hành nhằm cấm thuốc lá điện tử là một bước tiến lớn, thể hiện tầm nhìn và trách nhiệm của Việt Nam trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Để nâng cao nhận thức cộng đồng, hướng tới một môi trường không khói thuốc đòi hỏi Việt Nam cần có một khung pháp lý toàn diện, rõ ràng và phù hợp với thực tiễn. Trong đó, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, đồng thời đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức, đặc biệt trong giới trẻ. Cùng với đó, việc phân biệt chính xác về định nghĩa, cấu tạo, nguyên liệu và nguy cơ của thuốc lá không chỉ giúp các cơ quan liên quan quản lý hiệu quả sản phẩm này, mà còn bảo đảm người dân hiểu rõ mức độ nguy hại của từng loại sản phẩm.