Bị hại là đồng bào dân tộc thiểu số vùng sâu, vùng xa
Dự án kênh chính đập dâng Tân Mỹ, có 90 hộ bị thu hồi 100ha đất, Chủ tịch UBND huyện bảo là đất lấn chiếm để không bồi thường. Thông qua các chứng cứ, Báo Người cao tuổi khẳng định, không có căn cứ dân lấn chiếm, chính quyền thu hồi không bồi thường là trái pháp luật. Ngày 27/2/2017, UBND tỉnh Ninh Thuận có văn bản yêu cầu rà soát… trả lời Báo Người cao tuổi, nhưng UBND huyện Ninh Sơn không trả lời, mà ra quyết định hỗ trợ 7.000 đồng/m2 đất. Dân không chấp nhận, có 4 người khởi kiện, TAND tỉnh Ninh Thuận và TAND Cấp cao tại TP Hồ Chí Minh xử, tuyên hủy các quyết định của UBND huyện Ninh Sơn. Ông Vinh buộc phải bồi thường, nhưng vẫn tự cho mình cái quyền định giá 14.000 đồng/m2 đất. Người dân mỏi mệt, đành cắn răng nhận khoản bồi thường ít ỏi này. Như vậy, định thu hồi trắng không bồi thường, nhưng cuối cùng ông Vinh phải chấp nhận bồi thường khoảng 25% giá trị đất.
Năm 1992, đồng bào RakLay và K’Ho sống trên núi cao được vận động xuống núi định cư. Họ đã khai phá, mở rộng đồng đất khoảng 150ha để sản xuất và định cư tại hai thôn Tầm Ngân I và Tầm Ngân II, xã Lâm Sơn. Năm 2008, người dân đã kê khai đăng kí quyền sử dụng đất, UBND xã đề nghị UBND huyện cấp sổ đỏ cho họ. Vậy mà năm 2016 - 2017, dự án nuôi bò Úc được quy hoạch tại đây, Chủ tịch UBND huyện lại bảo đó là đất rừng bị dân lấn chiếm, để xử phạt vi phạm hành chính 39 người, mỗi người từ 30 đến 40 triệu đồng, rồi buộc giao nộp đất. Hằng ngày, Công an thay nhau canh giữ, không cho dân đến sản xuất trên đất của họ. Báo Người cao tuổi lên tiếng quyết liệt, cuối cùng các quyết định xử phạt vi phạm hành chính và ý định tước đoạt 137,7ha đất của ông Vinh cho dự án nuôi bò Úc thất bại. Đến nay, đồng đất hết bị phong tỏa, dân trở lại sản xuất bình thường, nhưng họ vẫn bị chính quyền gây khó khăn.
Lại lấy đất của dân giao cho doanh nghiệp
Những người bị thu hồi đất ở các dự án trong huyện bất bình với ông Vinh, vì đã gây nhiều đau khổ cho họ, nhất là đồng bào RakLay và K’Ho 2 thôn Tầm Ngân I và Tầm Ngân II. Nguồn sống bị đe dọa, mấy năm trời không được canh tác. Việc thu hồi, bồi thường, giải tỏa ở các dự án, đủ nói lên năng lực, phẩm chất, khả năng phục vụ Nhân dân của ông Vinh rất hạn chế, thậm chí vi phạm pháp luật nghiêm trọng, nhưng không bị xử lí, kể cả xử lí hành chính, nên ông ta càng lộng quyền.
Tháng 2/2018, ông Vinh ra nhiều quyết định thu hồi khoảng 80ha đất của 27 hộ dân, để giao cho doanh nghiệp Hoàng Sơn xây dựng Nhà máy điện mặt trời Mỹ Sơn, bồi thường 7.000 đồng/m2. Dân khiếu nại lên huyện, bị bác đơn, khiếu nại lên tỉnh, UBND tỉnh trả đơn, đổ “trách nhiệm giải quyết cho UBND huyện”. Cuối tháng 5/2018, huyện cho Công an phong tỏa, rồi đưa hàng loạt xe cơ giới đến hủy hoại toàn bộ cây trồng như: mía, mì, hoa màu, cây lâu năm chưa bồi thường. Ngày 25/5/2018, phóng viên đến hiện trường, thấy nhiều lán trại mới dựng, rất đông công an có mặt và lập nhiều chốt chặn không cho dân đến vùng đất này, trong khi ở đây có cả ngàn héc-ta đất canh tác.
Ít nhất, đây là lần thứ 3, ông Vinh vi phạm Luật Đất đai nghiêm trọng và rất thô bạo. Theo quy định, dự án này Nhà nước không phải thu hồi, mà doanh nghiệp được nhận chuyển nhượng, thuê hoặc nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất. Hàng loạt quyết định thu hồi ông Vinh kí là trái pháp luật, đã thế lại áp đặt giá bồi thường thấp đến mức khó tin. Ở đây, địa thế bằng phẳng, có tưới tiêu, giao thông thuận tiện, khả năng sinh lợi rất cao, mà chỉ bồi thường 7.000 đồng/m2. Trong khi từ năm 2014, dự án đường ống số 3 Nhà máy thủy điện Đa Nhim cũng ở huyện này, đất trên núi cao, chênh vênh, dốc đứng, vẫn được bồi thường 97.400 đồng/m2, gấp 14 lần ở dự án này.
Cần phải xem xét trách nhiệm hình sự đối với ông Vinh
Không hiểu tỉnh Ninh Thuận có bao nhiêu dự án bị dân kiếu nại, riêng huyện Ninh Sơn, từ cuối năm 2016, khi ông Vinh làm Chủ tịch, ít nhất là có 3 dự án với trên 300ha đất bị dân khiếu nại. Nếu được nói đúng bản chất, thì phải nói đó là 3 dự án mà quyền lợi của dân bị xâm hại thô bạo. Tuy nhiên, kết quả có dự án chính quyền huyện thất bại hoàn toàn, có dự án dân mất khoảng 90% giá trị, do mỏi mệt không theo đuổi đến cùng, còn dự án Nhà máy điện mặt trời Mỹ Sơn, thì người dân đã được các luật sư tư vấn để khởi kiện, yêu cầu Tòa tuyên hủy các quyết định thu hồi đất trái pháp luật. Ngoài ra, các nguyên đơn còn yêu cầu UBND huyện bồi thường toàn bộ cây trồng trên đất đã bị hủy hoại, bồi thường tổn thất tinh thần do bị “phong tỏa”, rồi cấm đường, không cho dân đến nơi có đất để sản xuất.
Thiết nghĩ, dự án kênh chính đập dân Tân Mỹ, thuộc diện phải thu hồi đất, nhưng bồi thường bất hợp lí, Chủ tịch UBND huyện vẫn thua kiện. Còn dự án này không chỉ giá bồi thường thấp, mà thuộc diện không được phép thu hồi, nhưng chính quyền huyện vẫn thu hồi. Ngoài ra, bất chấp dân phản đối, UBND huyện dùng vũ lực để lấy đất, rồi tài sản của dân chưa bồi thường đã bị hủy hoại… nên dân khởi kiện không chỉ đúng, mà còn rất có căn cứ.
Điểm a, Khoản 1, Điều 207 Luật Đất đai năm 2013 quy định, người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái với quy định của pháp luật trong… bồi thường, hỗ trợ, tái định cư… thì tùy tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lí kỉ luật, hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Đối chiếu quy định trên, với những hành vi của ông Vinh, thì ông đáng bị xử lí hình sự. Ngoài ra, còn phải bồi thường thiệt hại cho dân, theo quy định tại Khoản 2, Điều 206 Luật Đất đai năm 2013.
Hành vi trái pháp luật có hệ thống của ông Vinh có trách nhiệm của lãnh đạo tỉnh Ninh Thuận. Đề nghị Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Thường trực Ban Phòng, chống tham nhũng Trung ương làm rõ và xử lí nghiêm minh, nhằm lấy lại niềm tin cho cán bộ Nhân dân.
Trần Mỹ
