Hiến kế để Việt Nam trở thành nước thu nhập trung bình cao vào năm 2030

Hội thảo do PGS.TS Vũ Văn Phúc, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương (nay là Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương), Chủ nhiệm đề tài; TS Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam; và nhà báo Đinh Ngọc Dương, Chủ tịch Hội đồng Viện Kinh tế và Dịch vụ Nhân sinh ở Việt Nam đồng chủ trì, với sự tham dự của lãnh đạo nhiều ban, bộ, ngành Trung ương cùng đông đảo chuyên gia kinh tế, nhà khoa học, nhà quản lý và đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học.

PGS.TS Vũ Văn Phúc, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ nhiệm đề tài; TS Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA); nhà báo Đinh Ngọc Dương, Chủ tịch Hội đồng Viện Kinh tế và Dịch vụ Nhân sinh đồng chủ trì

Đổi mới mô hình tăng trưởng để vượt “bẫy thu nhập trung bình”

Theo báo cáo tại Hội thảo, đến cuối năm 2025, quy mô GDP của Việt Nam đạt trên 514 tỷ USD; GDP bình quân đầu người đạt 5.026 USD và GNI bình quân đầu người đạt 4.970 USD, vượt ngưỡng 4.636 USD theo tiêu chí phân loại mới của Ngân hàng Thế giới. Điều này đồng nghĩa Việt Nam đã chính thức gia nhập nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định đây mới chỉ là cột mốc khởi đầu, trong khi mục tiêu phát triển nhanh và bền vững phía trước còn nhiều thách thức.

Để đưa GDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.500 USD vào năm 2030, nền kinh tế cần duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân từ 10%/năm trong giai đoạn 2026-2030. Theo các chuyên gia, mục tiêu này chỉ có thể đạt được nếu Việt Nam tạo ra bước chuyển căn bản trong mô hình tăng trưởng, từ phát triển theo chiều rộng dựa vào vốn, tài nguyên và lao động sang phát triển theo chiều sâu, lấy năng suất, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực.

PGS.TS Vũ Văn Phúc cho rằng, Việt Nam vẫn chủ yếu tham gia vào khâu gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng thấp. Dù kim ngạch xuất khẩu tăng nhanh, phần giá trị giữ lại trong nước còn hạn chế do công nghiệp hỗ trợ phát triển chậm và sự liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước chưa chặt chẽ. Bên cạnh đó, đầu tư cho khoa học - công nghệ vẫn chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước, trong khi khu vực tư nhân chưa thực sự trở thành động lực của đổi mới sáng tạo như tại nhiều nền kinh tế phát triển.

Theo ông Phúc, để nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh, Việt Nam cần chuyển mạnh sang phát triển theo chiều sâu, nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), thúc đẩy đổi mới sáng tạo và từng bước làm chủ các công nghệ cốt lõi.

Đại biểu tham luận tại Hội thảo

Ở góc độ hội nhập, TS Lê Quốc Phương nhận định độ mở thương mại lớn vừa tạo cơ hội phát triển, vừa khiến nền kinh tế dễ bị tác động bởi những biến động bên ngoài. Vì vậy, chiến lược công nghiệp trong giai đoạn mới phải tập trung nâng cao năng lực tự chủ, phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng tỷ lệ nội địa hóa của các ngành công nghiệp chủ lực lên 40-45% và thúc đẩy liên kết thực chất giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI. Theo ông, khoa học - công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, fintech, tài sản số và kinh tế số sẽ là những động lực tăng trưởng mới, từng bước thay thế các lợi thế truyền thống dựa vào lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên.

Đồng quan điểm, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng tăng trưởng nhanh chỉ thực sự bền vững khi được xây dựng trên nền tảng năng suất, đổi mới sáng tạo và năng lực nội sinh của nền kinh tế. Theo ông, bốn trụ cột cần triển khai đồng bộ gồm phát triển công nghiệp hiện đại; thúc đẩy khoa học - công nghệ và chuyển đổi số; xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao; hoàn thiện thể chế theo hướng khuyến khích đổi mới sáng tạo và cạnh tranh lành mạnh.

Từ thực tiễn trong nước và kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia kiến nghị tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển; sớm triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với tài sản số, tài chính số và các mô hình kinh doanh mới; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát hiệu quả. Cùng với đó là đầu tư mạnh cho hạ tầng số, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

TS Lê Minh Nghĩa cho rằng Việt Nam đang đứng trước “thời điểm vàng” để phát triển trí tuệ nhân tạo khi hội tụ ba điều kiện thuận lợi: Nguồn nhân lực trẻ, hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện và làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Nếu tận dụng tốt cơ hội này, AI sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới trong các lĩnh vực sản xuất, y tế, logistics, tài chính và quản trị đô thị.

Toàn cảnh Hội thảo

Dịch vụ nhân sinh - Trụ cột mềm của phát triển bền vững

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại hội thảo là tham luận về vai trò của dịch vụ nhân sinh trong chiến lược phát triển đất nước. Theo nhà báo Đinh Ngọc Dương, Chủ tịch Hội đồng Viện Kinh tế và Dịch vụ Nhân sinh, dịch vụ nhân sinh ở Việt Nam vẫn là khái niệm còn khá mới, chưa được định hình đầy đủ trong hệ thống pháp luật. Hiện nay, lĩnh vực này mới được nhìn nhận thông qua các hoạt động riêng lẻ như an sinh xã hội, công tác xã hội, chăm sóc sức khỏe, dưỡng lão, tang lễ và tưởng niệm. Tuy nhiên, khi đời sống ngày càng được nâng cao, nhu cầu của người dân không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng các điều kiện vật chất, mà còn hướng tới chất lượng sống, sức khỏe tinh thần, cảm giác an tâm, hạnh phúc, sự tôn trọng nhân phẩm cũng như các giá trị văn hóa và tâm linh trong từng giai đoạn của cuộc đời.

Theo ông Dương, chính sự thay đổi đó đòi hỏi phải hình thành một hệ sinh thái dịch vụ nhân sinh toàn diện, chuyên nghiệp và hiện đại. Dịch vụ nhân sinh không chỉ là một bộ phận của hệ thống an sinh hay phúc lợi xã hội mà cần được nhìn nhận như một “trụ cột mềm” của nền kinh tế hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy tiêu dùng dịch vụ, nuôi dưỡng các giá trị nhân văn và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Nhà báo Đinh Ngọc Dương, Chủ tịch Hội đồng Viện Kinh tế và Dịch vụ Nhân sinh, dịch vụ nhân sinh ở Việt Nam

Trong bối cảnh già hóa dân số, quy mô gia đình ngày càng thu hẹp và nhu cầu chăm sóc chuyên biệt không ngừng gia tăng, các lĩnh vực như giáo dục, chăm sóc sức khỏe, dưỡng lão, chăm sóc sức khỏe tinh thần, tang lễ và tưởng niệm sẽ trở thành những ngành dịch vụ giàu tiềm năng, vừa đáp ứng nhu cầu xã hội, vừa tạo động lực mới cho tăng trưởng.

Quang cảnh Hội thảo

Ở góc độ quy hoạch phát triển, nhà báo Đinh Ngọc Dương cho rằng cần đổi mới tư duy trong lĩnh vực an táng và tưởng niệm. Việc chuyển từ các hình thức chôn cất truyền thống tiêu tốn nhiều quỹ đất sang những mô hình tưởng niệm hiện đại, văn minh, tiết kiệm tài nguyên, thân thiện với môi trường nhưng vẫn gìn giữ giá trị hiếu nghĩa và bản sắc văn hóa dân tộc là xu hướng phù hợp với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa.

Đồng hành cùng hội thảo, thương hiệu Bảo Tín An Lạc khẳng định mong muốn góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành dịch vụ nhân sinh theo hướng chuyên nghiệp và bền vững. Bà Lê Thùy Vân, Trưởng ban Marketing và Truyền thông thương hiệu cho biết, việc đồng hành cùng hội thảo không chỉ thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc hưởng ứng các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, mà còn xuất phát từ mong muốn chung tay chuẩn hóa các dịch vụ gắn với con người, gia đình và cộng đồng.

Theo bà Vân, khi đất nước hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và lấy con người làm trung tâm, các lĩnh vực dịch vụ nhân sinh cần được nhìn nhận, chuẩn hóa và phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và nhân văn hơn. Với mong muốn góp phần chuẩn hóa ngành dịch vụ nhân sinh tại Việt Nam, Bảo Tín An Lạc sẵn sàng đồng hành trong quá trình nâng cao chất lượng sống của người dân và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước. Việc phát triển các mô hình tưởng niệm văn minh, giảm áp lực lên quỹ đất đô thị, thân thiện với môi trường và phù hợp với văn hóa Việt Nam là hướng đi phù hợp với định hướng phát triển của Đảng, Nhà nước cũng như quy hoạch lâu dài của Thủ đô Hà Nội.

Các đại biểu thống nhất rằng, mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng hay quy mô GDP, mà còn phải phản ánh ở chất lượng phát triển, mức sống của người dân và khả năng phát triển bền vững. Muốn hiện thực hóa khát vọng đến năm 2030, Việt Nam cần đồng thời tạo đột phá về thể chế, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và xây dựng một mô hình phát triển lấy con người làm trung tâm, trong đó dịch vụ nhân sinh sẽ là một trong những nền tảng quan trọng của xã hội hiện đại.