Xây dựng Nhà tưởng niệm liệt sĩ nhà báo cách mạng Việt Nam tại Nghệ An

Toàn cảnh khởi công xây dựng Nhà tưởng niệm Anh linh Liệt sĩ Nhà báo Cách mạng Việt Nam tại Chùa Da

Trong những ngày tháng Tám lịch sử, khi cả nước hướng về Quốc khánh 2/9 và những giá trị thiêng liêng của độc lập, tự do, lễ khởi công diễn ra trang trọng giữa không gian thanh tịnh của cửa Phật. Ở đó, những người làm báo đã hy sinh vì Tổ quốc, vì Nhân dân được gọi tên, tưởng niệm và hương khói. Vì thế, đây không chỉ là sự khởi đầu của một công trình, mà còn là sự khởi dựng một không gian của ký ức, lòng biết ơn và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.

Ý nghĩa của công trình bắt đầu từ một câu chuyện giản dị nhưng kéo dài nhiều năm: hành trình tìm lại tên tuổi những đồng nghiệp đã ngã xuống trong chiến tranh của nhà báo Trần Văn Hiền, nguyên Phó Tổng Biên tập Báo Nghệ An. Có những cái tên được tìm thấy trong những tập hồ sơ cũ; có người được nhận diện qua lời kể của đồng đội; có những nhà báo hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, mang theo máy ảnh, cuốn sổ tay, cây bút vào chiến trường rồi không trở về. Cũng có những người sau chiến tranh không còn thân nhân để thắp cho mình một nén hương. Những mảnh ký ức rời rạc ấy được nhà báo Trần Văn Hiền kiên trì chắp nối. Từ một nỗi day dứt riêng, hình thành một tâm nguyện: những người đồng nghiệp đã hy sinh cần có một nơi để được gọi tên, được tưởng nhớ và có một mái nhà tâm linh để trở về.

Phát biểu tại buổi lễ, Đại đức Thích Đồng Tuệ, Trụ trì Chùa Da cho biết, từ những cuộc trò chuyện giữa ông và nhà báo Trần Văn Hiền, ý tưởng thờ phụng các liệt sĩ nhà báo tại Chùa Da dần hình thành. Năm 2020, nhân dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Chùa Da tổ chức đại lễ cầu siêu, rước bài vị các anh hùng, liệt sĩ nhà báo cách mạng về an vị, hương khói lâu dài nơi cửa Phật. Từ đó, những cái tên từng nằm rải rác trong hồ sơ, ký ức và nỗi nhớ của thân nhân đã có một nơi hội tụ. Đến nay, Chùa Da đã ghi danh, hương khói cho 555 nhà báo - liệt sĩ.

Đằng sau con số ấy là 555 cuộc đời, những gia đình, những tuổi trẻ và những trang viết còn dang dở. Trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, người làm báo không đứng ngoài chiến trường. Họ đi cùng bộ đội, cùng Nhân dân, có mặt tại những nơi bom đạn ác liệt để ghi lại từng trận đánh, từng con người, từng khoảnh khắc của cuộc chiến đấu. Nếu người lính cầm súng bảo vệ Tổ quốc thì người làm báo trên chiến trường cầm bút, máy ảnh, máy quay để ghi lại sự thật và lưu giữ những chứng tích của lịch sử. Và không ít người trong số họ đã hy sinh khi đang làm nhiệm vụ. Những trang báo có thể phai màu theo thời gian, những tờ giấy có thể trở nên cũ kỹ, nhưng những gì họ ghi lại đã trở thành một phần ký ức của dân tộc. Có những người đã dùng chính tuổi trẻ và sinh mệnh của mình để hoàn thành nhiệm vụ của người cầm bút.

Bởi vậy, Nhà tưởng niệm Anh linh Liệt sĩ Nhà báo Cách mạng Việt Nam tại Chùa Da mang ý nghĩa vượt lên trên giá trị của một công trình kiến trúc. Như diễn văn của Đại đức Thích Đồng Tuệ nhấn mạnh, đây trước hết là “một công trình của lòng tri ân và đạo lý”, nơi tưởng nhớ những người đã hy sinh, đồng thời giúp các thế hệ hôm nay và mai sau hiểu hơn về những mất mát để có được hòa bình, độc lập và cuộc sống hôm nay. Công trình cũng gắn với lịch sử, văn hóa và truyền thống cách mạng của vùng đất Nghệ An. Trong tổng thể phục dựng Chùa Da, Nhà tưởng niệm các nhà báo liệt sĩ được xác định là một hạng mục có ý nghĩa đặc biệt. Trước đó, lễ khởi công xây dựng Chùa Da được tổ chức ngày 28/3/2026, với sự tham dự của lãnh đạo Trung ương, tỉnh Nghệ An, Giáo hội Phật giáo cùng đông đảo Nhân dân, Phật tử. Từ một nơi thờ tự, Chùa Da đang từng bước trở thành một địa chỉ văn hóa - tâm linh gắn với ký ức về những người làm báo đã hy sinh.

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh phát biểu tại lễ khởi công xây dựng Nhà tưởng niệm Anh linh Liệt sĩ Nhà báo Cách mạng Việt Nam tại Chùa Da

Tại lễ khởi công, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng, đây là sự gặp gỡ tự nhiên giữa đạo lý dân tộc và truyền thống nghề báo. Đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tinh thần từ bi, tri ân của Phật giáo và truyền thống dấn thân, phụng sự Tổ quốc, Nhân dân của báo chí cách mạng Việt Nam cùng hội tụ tại một không gian. Vì thế, Nhà tưởng niệm không chỉ là nơi để những người làm báo hôm nay trở về thắp hương cho đồng nghiệp đã khuất, mà còn là nơi để mỗi người cầm bút soi lại mình: Vì sao mình đến với nghề? Trách nhiệm trước sự thật là gì? Phẩm giá của người làm báo được giữ gìn như thế nào? Bởi những người nằm xuống đã đi đến tận cùng của sự dấn thân, khi đặt trách nhiệm với Tổ quốc và Nhân dân lên trên sự an nguy của chính mình.

Một công trình tưởng niệm có thể được dựng nên bằng gạch, đá, xi măng và công sức của những người thợ. Nhưng Nhà tưởng niệm các nhà báo liệt sĩ tại Chùa Da còn được xây dựng bằng một thứ vật liệu đặc biệt hơn: lòng biết ơn. Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh cho biết, để công trình hình thành có sự chung tay của nhiều lực lượng, từ những người khởi xướng tâm nguyện, chư Tôn đức, Hội Nhà báo Việt Nam, chính quyền, các cơ quan báo chí, doanh nghiệp, nhà báo, Phật tử đến Nhân dân. Công ty Cổ phần Tập đoàn Hoành Sơn được ghi nhận là đơn vị đồng hành, tài trợ và bố trí lực lượng trực tiếp thi công công trình. Mỗi người góp một phần: người góp ý tưởng, người góp tư liệu, người góp công sức, kinh phí; có người chỉ góp một nén hương. Nhưng tất cả cùng gặp nhau ở một tâm niệm giản dị: những người đã hy sinh không thể bị lãng quên. Lễ khởi công vì thế không chỉ là một dấu mốc, mà còn là sự tiếp nối hành trình tri ân đã được bắt đầu từ nhiều năm trước. Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ vào năm 2027, công trình càng mang thêm ý nghĩa về thời gian và trách nhiệm.

Có những sự hy sinh được lịch sử nhắc đến bằng một dòng tên. Nhưng phía sau một dòng tên là một con người; phía sau một con người là gia đình, tuổi trẻ và những ước mơ chưa kịp hoàn thành. Và phía sau những nhà báo đã ngã xuống là một phần lịch sử mà họ từng chứng kiến, ghi lại và góp phần làm nên. Bởi vậy, một không gian tưởng niệm có giá trị không chỉ để người hôm nay nhớ về người đã khuất, mà còn để mỗi người hiểu mình đang đứng ở đâu trong dòng chảy lịch sử. Từ mái chùa thanh tịnh, những cái tên ấy sẽ tiếp tục được gọi; những nén hương sẽ tiếp tục được thắp; những thế hệ nhà báo hôm nay sẽ tiếp tục trở về.

Xây dựng nhà tưởng niệm Anh linh Liệt sĩ Nhà báo Cách mạng Việt Nam tại Chùa Da

Có lẽ, đó chính là ý nghĩa sâu xa nhất của Nhà tưởng niệm Anh linh Liệt sĩ Nhà báo Cách mạng Việt Nam tại Chùa Da: để những người đã hy sinh được an lòng, để người đang sống biết tri ân và để thế hệ mai sau hiểu rằng hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có. Một công trình mới đang được dựng lên, nhưng điều được dựng lên sâu sắc hơn cả là một cây cầu nối ký ức với hiện tại, nối người đã khuất với người đang sống, nối truyền thống báo chí cách mạng với trách nhiệm của những người cầm bút hôm nay. Để ở Chùa Da, giữa không gian thanh tịnh của cửa Phật, những nhà báo liệt sĩ không chỉ được tưởng niệm, mà còn có một nơi để trở về.