Cây thắt lòng ủ nhựa đợi mùa sang

Giáp Tết mấy năm trước, tôi hẹn với Trần Lưu Hậu ra giêng xin phép được ngồi với ông lấy vài buổi. Nghe vậy, ông vui lắm nhưng vẫn có ý đắn đo thì phải.

Nhiều chủ đề muốn kể nhưng liệu có thành một bố cục gì không hay lại lan man chẳng đâu vào đâu thì phí công của ông. “Cánh họa sĩ chúng mình nói bằng hình bằng màu, mỗi khi phải dùng đến ngôn từ là y như rằng lúng túng, rất ngại!”.

Lan man nhớ gì kể nấy, nghĩ sao nói vậy mới hay, như thế vừa thật lại vừa tự nhiên. Cũng giống như lúc các ông ngồi vào vẽ, thoạt tiên nào đã biết nên bắt đầu từ đâu, chỉ đến khi đặt những nét thì hình hài bức tranh mới lần lần hiện lên. Vẽ mà biết trước cả rồi thì còn vẽ làm gì, đó là sự sao chép khô cứng.

Nghĩ ngợi hồi lâu ông Hậu lại nói: “Hay ta làm luôn cần gì phải đợi ra giêng. Mình định ra giêng sẽ lẩn lên Sa Pa vẽ vài tháng, trốn đi vẽ là thích nhất. Hãy tưởng tượng dưới kia là con đường đá, đám đông đang náo nức vượt dốc vào chợ. Họ thức dậy từ nửa đêm để sáng là ra tới. Tiếng con gái khúc khích lảnh lót, tiếng vó ngựa gõ móng, tiếng mõ trâu, tiếng lục lạc, tiếng chim sâu, chim sáo… Một vùng âm thanh rộn ràng trôi nổi như muôn vẻ cuộc đời đang vỡ ra”.

Vào khoảng trưa, đỉnh Hoàng Liên Sơn chợt ló ra một thoáng như mơ, như thực. Nó chính là núi mẹ, núi cha của đất nước. Chất thêm thanh củi khô vào lửa, một mình trong xó bếp, ngồi nhấp chung rượu đồng bào, rượu ngô ủ men lá thơm mùi hoa cỏ. Chợt hiểu ra không có trường phái nghệ thuật nào xa lạ với hiện thực mà mọc cánh, tỏa hương. Các nghệ sĩ nói cho cùng, chỉ là những con người lang thang dưới gầm trời này để lắng nghe và đón nhận lấy những âm giai màu sắc, những tinh thần từ xa xăm gửi về, nó như một mật mã đòi hỏi họ phải tìm cách để giải. Không phải là vô lí khi người xưa đã nhìn nghệ thuật là một quyền năng của thần thánh.

Ông nói hay hơn nhà thơ rồi đó. Muốn ông nán lại để cùng ông mở đầu một năm mới. Chả đi đâu mà vội, cứ thong thả cùng nhau nhìn lại một lần quãng đường dài mà ta đã để lại phía sau lưng, như vậy cũng rất ý nghĩa. Ông Hậu nghe phải gật đầu.

Thấy tôi đứng lâu trước bức sơn dầu vừa vẽ xong còn đặt trên giá. Ghé tai tôi ông Hậu nói: “Là Thu Hà Nội đấy! Đỗ Chu nghĩ sao?”. Tôi chỉ thấy lòng đang xôn xao nắng gió của những tháng năm nao nay đã rất xa. Lan tràn trên khắp mặt toan một cách hào phóng là sắc vàng ấm áp hòa trộn lung linh với sắc tím đen huyền. Những nhát bút rộng xổ phạt ngang dọc đầy cảm xúc, tự tin và táo bạo. Không dáng phố xá mà vẫn vang vọng một tiếng gọi thiết tha yêu dấu. Một Hà Nội của riêng Hậu, được tái tạo và bay lên từ hiện thực.

Hà Nội của những lớp người có gốc gác, là sắc màu của họ, là những câu thơ trang sách, là cách cảm cách nghĩ của cả một thời đã đi qua, nhưng sự ngân rung của nó là rất lâu bền.

Ta đi Ngõ Gạch tường đang đục gạn từng giọt nước đánh cầm hơi… Có người bạn ra phố mua bao thuốc chín năm sau mới trở lại nhà, mang ba mươi sáu phố phường đi kháng chiến. Chín năm ròng lòng vẫn nhớ thủ đô… Những phố dài xao xác hơi may…

Trần Lưu Hậu không thể vẽ giống Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm, Bùi Xuân Phái, Dương Bích Liên và rất nhiều, rất nhiều những bậc thầy đi trước. Nhưng ông giống họ ở một điểm mà hết thảy ở họ đều có, đó là lòng yêu Hà Nội, niềm hạnh phúc gắn bó với Hà Nội. Nó là cội nguồn, là điểm xuất phát của tình yêu Tổ quốc. Và cũng như họ, ông đã gửi nó, mang nó vào tranh.

Sắp vào Xuân, nhìn hoa lòng người thấy ngán ngẩm vì những cánh hoa nhung tuyết phôi pha. Nhưng bất chấp cứ theo nếp cũ, đã Tết là mỗi nhà phải có một cành đào. Đào chặt cả cây càng tốt. Cũng biết chơi thế là chơi gượng, đã gượng dễ thái quá, mà thái quá là khó coi. Với ai chả vậy, huống hồ là với các họa sĩ những người quen chăm lo đến cái đẹp. Ông Hậu là người yêu đào nay hóa thành người thương đào. Thương một loài cây đang bị người đời săn đuổi, chặt phá không thương tiếc ngoài đồng, trong núi, nghe đâu mò sang cả nước bạn để tìm đào. Chăm cây đào mười năm, pheng tận gốc tha về thành phố chơi mươi ngày rồi quẳng ra đường làm củi, làm rác. Xưa mềm mại thanh cao trong đối đãi, khu xử, trong chơi bời hội hè, mà nay sao hóa ăn xổi ở thì, người như có cơ hóa phũ.

Càng có tuổi Trần Lưu Hậu càng thèm khát những chuyến đi. Ông chờm ra đảo vẽ biển, chờm lên Sa Pa vẽ núi. Muốn sao những nơi ấy đất trời còn khoáng đạt, người còn thuần phác. Ông đến đó là để được sống nốt những năm cuối đời trong yên tĩnh và sạch sẽ, ngày ngày đổ sơn lên toan mà vẽ. Tưởng là để quên tháng, quên năm mà thực ra lại để sống cùng năm tháng, cùng Nhân dân của mình. Giữa cuộc đời rộng lớn ông tìm ra lửa, trong cô đơn đạp lên mọi thách thức, bằng một nội lực ngày càng vững vàng, ông - một họa sĩ chân đất đã bước nhanh đến thềm cao của sự bùng nổ sáng tạo.

Dẹp hẳn sang một bên gọi là trường phái nọ kia, bỏ lại thành phố những cuộc tranh luận vô bổ và vô duyên… Với những chuyến lên đường hào sảng, họa sĩ như hồi sinh trên cả hai phương diện sức khỏe cũng như lao động nghệ thuật. Ông đã kiêu hãnh mang về cho bầu không khí buồn tẻ của đời sống văn nghệ một sự thật đầy thuyết phục. Hay đúng hơn, ông đã mang lại cho chúng ta một chân lí giản dị nhưng không dễ với tới, đó là phòng tranh thấm hơi thở mạnh của thời đại, đủ sức lay động bất kì ai đứng trước nó. Và đó là những giá trị làm nên một Trần Lưu Hậu.

Đây là trường hợp hàm chứa nhiều bí mật thú vị, hiện tượng tiêu biểu chỉ có thể có ở thời kì nước nhà bước vào giai đoạn đổi mới, là minh chứng không thể chối cãi cho những thành tựu của công cuộc đổi mới. Nhìn lại thiết tưởng cũng rất nên cùng nhau tìm hiểu đầu đuôi xem nó ra làm sao.

Con người và tác phẩm Trần Lưu Hậu mà chúng ta muốn tiếp cận là hai mặt không tách rời của một hiện thực nghệ thuật, nói như Thái Bá Vân, nhà phê bình nổi tiếng đã quá cố, bạn cố tri của ông, thì đây là một hiện thực rất nhiều khi không phải là cái mà ta có thể nhìn bằng mắt, mà cần phải biết quan niệm bằng tâm tưởng…

Đó là những ngày tháng không mất đi đâu cả, chẳng qua nó cũng là sự chuẩn bị âm thầm như cái cây thắt lòng ủ nhựa đợi mùa sang. Với ông, thật đơn giản mà sao khó nhọc vậy, đó là những mùa ào ạt đổ màu lên khung vải, hắt nắng gió vào tranh. Thế thôi!

Tùy bút của nhà văn Đỗ Chu

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Cô nàng i ngắn

Cô nàng i ngắn

Chuyến đi cao nguyên đá Đồng Văn của tôi lần ấy hoàn toàn ngẫu hứng. Nó được hình thành khi tôi ghé thăm anh bạn thân đang công tác tại Báo Biên Phòng.
Người thầy của tôi

Người thầy của tôi

Cho tới giờ mỗi khi nhắc lại và biết ơn nhất, tôi vẫn luôn nghĩ về thầy Tiêu Âm, người thầy đã dìu dắt tôi suốt những tháng năm cấp hai và cũng là người đã cổ vũ tôi rất nhiều khi tôi đến với nghề viết.
Một vòng nhân gian

Một vòng nhân gian

Ni cô Tuệ Tâm đang quét dọn những lá vàng rụng của đêm qua. Buổi sáng không khí bao giờ cũng trong lành, tĩnh lặng như nghe được cả tiếng lá rơi. Ni cô vừa chăm chú theo từng nhát chổi đưa đi đưa lại, vừa niệm Nam mô.
Con chim sẻ cụt chân

Con chim sẻ cụt chân

Hôm nay ngày nghỉ, An được các bạn Quân, Tư rủ đi bẫy chim sẻ. Bẫy Quân mượn của anh mình. Nó biết cách bẫy, Tư có nhiệm vụ kiếm ít thóc, còn An đi theo chỉ để hụ hợ như… xách chim bắt được chẳng hạn. Sở dĩ An đi là muốn kiếm con chim, để nướng cho bà ngoại mình bồi dưỡng. Bà của An là thương binh. Trước kia bị thương ở chân, đang ốm.
Giọt nước mắt muộn màng

Giọt nước mắt muộn màng

“Ông đi đâu đấy? Chắc ông lại sang sông chứ gì?” Tôi cười, gọi khi ông Vĩ dắt xe máy đi phía sau cách tôi một quãng. Ông Vĩ quay lại nhìn tôi, gật đầu. Tôi thật ái ngại cho ông. Đúng là thân làm tội đời. Tám mốt tuổi đầu mà vẫn long đong chỗ ăn chỗ ở, sống chui sống lủi.

Tin khác

Day dứt

Day dứt
Chiếc Kia Morning đưa Phương Thảo vượt qua cửa khẩu Mộc Bài đến trung tâm tỉnh Battambang. Theo địa chỉ, lái xe người Việt kiều còn khá trẻ, tiếp tục đưa chị qua thị trấn huyện Sisophon, đến một làng quê yên tĩnh nằm sát chân núi gần giáp biên giới Thái Lan.

Tia nắng mùa Xuân

Tia nắng mùa Xuân
Bình phải dò dẫm hồi lâu, cố gắng lách nghiêng người giữa cái khe hở được tạo thành bởi hai dãy nhà liền kề, mới tới được vị trí cần đặt chiếc đèn pin.

Tết về quê ngoại

Tết  về quê ngoại
Má xếp lại mớ tiền lẻ cho ngay thẳng rồi dắt vào trong túi khéo léo dùng kim băng cài lại, một ít má sắp qua chỗ khác để gọn trong một cái hộp có ghi chữ “Ngoại” to đùng như sợ nhầm. Cái hộp ấy má thường hay để dành để khi nào được chút ít lại lặn lội về thăm ngoại, ngày đó má làm dâu xa xứ...

Chậu lan thầy cho ngày Tết

Chậu lan thầy cho ngày Tết
Thế là Tết này trong vườn cây cảnh nhà tôi lại không có lan rồi! Cái thú chơi hoa lan ai cũng biết là nó cao sang, thanh nhã, nên xưa đã có câu: Vua chơi địa lan, quan chơi cây cảnh và chỉ có ai có duyên mới có được cái thú tao nhã ấy. Tôi thì vô duyên với lan hay sao mà chăm chút thì lan không ra hoa. Và được dò lan nào thầy giáo Trinh của tôi tặng cho là mất dò lan ấy.

Giã biệt cụ mai

Giã biệt cụ mai
Từ ngày về hưu, cụ Tùng dành hết thời gian vào việc chơi hoa lan cây cảnh. Trong vườn ông lúc nào cũng có vài trăm dò phong lan rừng, vài ba cây mai vàng, đào và nhiều cây cảnh đủ loại. Trong số đó, cụ thích nhất là cây mai vàng cổ thụ.
Xem thêm
Báo xuân là món ăn tinh thần của những ngày tết

Báo xuân là món ăn tinh thần của những ngày tết

Không biết từ bao giờ làng báo có truyền thống phát hành thêm tờ báo xuân vào dịp Tết Nguyên đán, gọi là Giai phẩm xuân.
Nữ sĩ Lan Hinh và hành trình tâm khảm cùng Á Nam Lưu Niệm Đường

Nữ sĩ Lan Hinh và hành trình tâm khảm cùng Á Nam Lưu Niệm Đường

Gần 30 năm trước, nén lại nỗi lòng đằng đẵng xa chồng con và gần 40 cháu chắt, từ nước Mỹ trở về Việt Nam, Nữ sĩ Lan Hinh một ...
Gắn kết bền vững với người cao tuổi

Gắn kết bền vững với người cao tuổi

Ngày 20/1, tại Hà Nội đã diễn ra Hội nghị sơ kết chương trình phối hợp giữa Hội NCT TP và Công ty CP Chăm sóc sức khỏe Trường Sinh ...
Ẩm thực Việt … và những nẻo đường chinh phục du khách quốc tế

Ẩm thực Việt … và những nẻo đường chinh phục du khách quốc tế

Ngành du lịch đã chuẩn bị tâm thế để khi hết dịch Covid -19 sẽ mở cửa chào đón du khách bằng những sản phẩm du lịch độc đáo và ...
“Amalfi bên bờ Địa Trung Hải" sẽ trở thành sàn catwalk đặc biệt nhất từ trước tới nay của Fashion Voyage

“Amalfi bên bờ Địa Trung Hải" sẽ trở thành sàn catwalk đặc biệt nhất từ trước tới nay của Fashion Voyage

Fashion Voyage #3 - show diễn lớn chưa từng có trong chuỗi Fashion Voyage của đạo diễn Long Kan do tập đoàn Sun Group tài trợ đã chính thức được ...
Dự báo có tuyết rơi cuối tuần này, du lịch Sa Pa lại “chiếm sóng”

Dự báo có tuyết rơi cuối tuần này, du lịch Sa Pa lại “chiếm sóng”

Du lịch Sa Pa đã có một kỳ nghỉ Tết dương lịch “viên mãn” với hơn 65.000 lượt khách và đang chờ đón làn sóng du khách mới, khi hoa ...
Giúp Juventus đoạt siêu cúp Italy, Ronaldo trở thành chân sút ghi nhiều bàn nhất mọi thời đại

Giúp Juventus đoạt siêu cúp Italy, Ronaldo trở thành chân sút ghi nhiều bàn nhất mọi thời đại

Với pha lập công trong trận tranh siêu cúp Italy trước Napoli diễn ra tối 20/1, Ronaldo chính thức trở thành chân sút ghi nhiều bàn thắng nhất lịch sử ...
Novaland tài trợ cho Câu lạc bộ Sài Gòn FC

Novaland tài trợ cho Câu lạc bộ Sài Gòn FC

Novaland - Tập đoàn đầu tư và phát triển bất động sản hàng đầu Việt Nam vừa ký kết tài trợ cho Câu lạc bộ bóng đá Sài Gòn (Sài ...
S-Race ‘kích hoạt’ ý thức rèn luyện thể chất cho học sinh sinh viên

S-Race ‘kích hoạt’ ý thức rèn luyện thể chất cho học sinh sinh viên

Được tổ chức với quy mô lớn và mang tính chuyên môn cao, S-Race có ý nghĩa tích cực cổ vũ tinh thần rèn luyện thể thao, nâng cao thể ...
Nghệ sĩ ưu tú Xuân Bắc được bổ nhiệm làm Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam

Nghệ sĩ ưu tú Xuân Bắc được bổ nhiệm làm Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam

Chiều 14/1, nghệ sĩ Xuân Bắc đã nhận quyết định bổ nhiệm làm Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam từ Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch.
Top 10 Hoa khôi Du lịch Việt Nam ‘phủ xanh’ đất trống hồ sinh thái Na Hang - Lâm Bình

Top 10 Hoa khôi Du lịch Việt Nam ‘phủ xanh’ đất trống hồ sinh thái Na Hang - Lâm Bình

5,3 ha khu vực rừng phòng hộ hồ sinh thái Na Hang - Lâm Bình (huyện Lâm Bình, Tuyên Quang) được phủ xanh nhờ sự chung tay của những người ...
Hotgirl 26 tuổi người Việt đính hôn với CEO 72 tuổi người Mỹ gây 'sốt'

Hotgirl 26 tuổi người Việt đính hôn với CEO 72 tuổi người Mỹ gây 'sốt'

Câu chuyện tình lệch 46 tuổi của hotgirl Việt và người đàn ông người Mỹ - Wynn Katz (72 tuổi, CEO của hãng thời trang ở Los Angeles) đang gây ...
Phiên bản di động