Quê ngoại bên thềm Xuân sang

Trong giây phút chuyển giao năm cũ sang năm mới, tôi chợt như nghe tiếng trẻ khóc chào đời giữa xứ cát! Phải chăng đứa trẻ ấy là công dân đầu tiên sinh ra khi xã Thạch Khê bước vào kỉ nguyên mới. Thế hệ của chúng rồi đây liệu có thể hình dung ra cả quá trình dựng làng, lập xóm và bước ngoặt hôm nay? Nhưng tôi tin chúng sẽ tiếp tục viết lên những trang sử vẻ vang cho quê ngoại.

Vậy mà, phải mất tới hơn 400 năm, kể từ khi cụ Trương Công Long (cụ tổ họ Trương ở Thạch Khê) về đây lập nghiệp vào đầu thế kỉ thứ 17. Với những gì đã được lịch sử nghi nhận, tiếp tục được phát huy. Đặc biệt, trước vận hội mới với những tiềm năng, lợi thế về điều kiện tự nhiên và con người hiện nay, Thạch Khê đã hội đủ nhiều yếu tố thuận lợi nhất để tạo nên bước đột phá mạnh mẽ. Thế mạnh mà ai cũng thấy rõ là sở hữu cả một dải đất biển ngang dài đẹp và vùng biển Cửa Sót rộng lớn, cho phép thúc đẩy khai thác du lịch; đánh bắt, chế biến thủy hải sản và công nghiệp đóng tàu...

Không những vậy, ở đó còn có dãy núi Nam Giới, với diện tích gần 10km2 nằm án ngự Cửa Sót như một bảo tàng quy tụ nhiều di tích lịch sử- văn hóa, và là khu rừng đa dạng hệ sinh thái, thực sự là lá phổi giữa trung tâm tỉnh Hà Tĩnh. Nếu tận dụng triệt để giá trị của Nam Giới, Cửa Sót và bãi ngang; cùng với đó là khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống ven biển; như: Làm muối Thạch Bàn; nước mắm Thạch Hải; thợ nề Đình Hòe... sẽ tạo thành một chuỗi du lịch sinh thái, làng nghề phong phú và đa dạng.

Tuy vậy, hiện quê ngoại tôi vẫn tụt hậu rất nhiều so với nhiều vùng, miền khác. Một trong những nguyên nhân đến từ Dự án mỏ sắt Thạch Khê. Một Dự án treo đã ảnh hưởng trực tiếp hơn 37.000 hộ dân quanh vùng. Từ năm 2008, Dự án đã triển khai bóc đất tầng phủ được khoảng 12,7 triệu m3, đến độ sâu -34m. Nhưng đến tháng 11/2011, Dự án phải tạm dừng để thẩm định lại thiết kế kĩ thuật và tái cơ cấu cổ đông. Đặc biệt, là Dự án chưa đánh giá hết những hệ lụy từ tác động môi trường, thảm họa thiên tai, đời sống dân sinh...

Ông Bùi Đình Lâm, nguyên Chủ tịch UBND xã Thạch Hải (cũ), một trong những địa phương bị ảnh hưởng cho biết: "Kể từ thời điểm có Dự án đến nay, các công trình hạ tầng giao thông, thủy lợi, trụ sở chính quyền, trạm xá, trường học... trong xã xuống cấp nghiêm trọng, nhưng không được đầu tư, sửa chữa. Cũng vì vướng quy hoạch nên bãi tắm Thạch Hải, dù được đánh giá là bãi tắm đẹp nhất miền Trung khai thác không hiệu quả; cuộc sống của người dân trong vùng trở nên bấp bênh! Do không được xây nhà mới nên nhiều gia đình ông bà, cha mẹ, con cháu phải sống chung trong một nhà chật chội. Hiện đời sống của nhiều người còn gặp nhiều khó khăn; ruộng sản xuất thiếu nguồn tưới tiêu; ngư trường ngày càng cạn kiệt; người dân phải đi làm thuê, làm mướn khắp nơi nên nguy cơ tái nghèo cao. Vì thế, chúng tôi tha thiết dừng khai thác mỏ sớm ngày nào hay ngày ấy”.

Những tâm sự của ông Bùi Đình Lâm khiến tôi chạnh nhớ tới bao kí ức xưa ở trên xứ cát này. Ở đó có hình ảnh ngoại tôi quàng áo tơi theo bốn mùa mưa, nắng nhưng nghèo cứ hoàn nghèo, mà lòng thêm day dứt! Ấy là những mùa Đông buốt giá khi cả xứ này như thế cứ để mặc cho gió từ đại dương thông thống lùa vào từng góc bếp, chân giường, và cào cấu những chiếc thuyền nan úp mình nằm co ro bên mép vườn hoang lạnh! Ấy là khi những mùa Hè nắng như đổ lửa như rang lên cả chảo cát khổng lồ, mà mỗi dấu chân người cha, người mẹ bước đi vội vã vừa in hình trên cát chưa kịp vẽ ra con đường tới bát cơm, manh áo cho con đã bị cát khỏa lấp. Và rồi, những bước đi mệt mỏi ấy một ngày kia khụỵu xuống cát vừa mới được con, cháu đắp lên đó tấm bia mộ đã bị những cơn bão cát chôn vùi, chẳng thể vẹn toàn hương khói! Ấy là những mùa Thu với rừng tràm khẳng khiu buồn tách vỏ, những đàn cò chưa kịp đậu lên đó đã bay đi, để lại cả khoảng trời trống vắng hắt hiu! Và ấy là những mùa Xuân với những nụ hoa cà hoa ớt, những bãi thuốc lào, dưa bở, dưa gang, những thửa ruộng vừa cấy xong... Hay những con thuyền vỏ trấu luẩn quẩn ven bờ đánh cược số phận bằng sự rủi may với biển cả! Mà mấy ai dám chắc thành quả cuối cùng có đậu lại được trên đôi bàn tay chai sạn của họ!

Biết rằng, trước mắt còn bao khó khăn thách thức, nhưng với một địa danh đã được định hướng phát triển kinh tế gắn với biển. Vấn đề quy hoạch ra sao, định hướng như thế nào? Đâu là những bước đi mà những người có trách nhiệm đang tiếp tục sát cánh cùng Nhân dân tập trung tháo gỡ, và tìm ra những phương án tối ưu nhất để xây dựng quê hương ngày một khang trang, to đẹp hơn.

Trên thực tế vướng mắc lớn nhất là Dự án mỏ sắt Thạch Khê cũng đang được tỉnh Hà Tĩnh và các Bộ, ngành chức năng tháo gỡ, để tập trung khai thác tiềm năng lợi thế du lịch, dịch vụ, trên nền tảng hướng tới một phường ven biển năng động, xanh sạch, thân thiện với môi trường, giàu đẹp và văn minh.

Cái mà Thạch Khê đang có sẵn trong tay chính là lợi thế về hệ thống giao thông. Trong đó có hàng hải thông qua cảng Cửa Sót là cảng lớn có thể tiếp nhận cùng lúc 4 tàu trên 10.000 tấn; các tuyến giao thông bộ quan trọng như: Đường ven biển, Quốc lộ 1A, Cao tốc Bắc- Nam và sắp tới là đường sắt Bắc- Nam với nhà ga chính đặt tại phía Tây. Không những vậy, tỉnh Hà Tĩnh đang lập quy hoạch trình Chính phủ xây dựng sân bay tại xã Cẩm Hòa, cách Thạch Khê chưa đầy 10km... Trong tương lai, khi hội tụ đủ các hệ thống hạ tầng giao thông trên thì Thạch Khê sẽ trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn nhất của miền Trung.

Muốn đạt được những thành tịu như mong đợi, trước hết Thạch Khê phải tập trung trọng giải quyết những tồn đọng về đất đai; công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tái định cư liên quan đến dự án treo; công tác xóa đói giảm nghèo bền vững... nhằm ổn định và không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân.

Trước mắt là mở rộng tuyến đường ven bờ biển từ Quỳnh Viên đến Đồng Tiến, để thu hút đầu tư xây dựng các nhà hàng khách sạn, trung tâm giải trí... Dù là ở miền Trung thường xuyên bị ảnh hưởng thiên tai, nhưng Thạch Khê có điều kiện khí hậu thời tiết tương đối thuận lợi hơn so với nhiều nơi khác. Bởi phía Tây có dãy núi Trà Sơn án ngự che chắn gió Lào từ dãy Trường Sơn xuống. Mùa bão thì có dãy núi Nam Giới giảm thiểu được lớn cường độ của gió từ biển Đông, nên rất thuận lợi cho việc xây dựng các khu đô thị, khu nhà ở dân cư...

Đây là vùng đất có hệ thống sông ngòi dày đặc chảy ra Cửa Sót, quanh năm mát mẻ, tiêu thoát lũ nhanh. Dường như gió Lào và bão tố cũng bất khả xâm phạm! Nhớ thời chiến tranh chống Mỹ, ở quê tôi hầu như không có ngày nào ngớt bom, đạn. Đặc biệt tiếng hú của ca nông, đại bác từ Biển Đông lên có khi còn khủng khiếp hơn cả tiếng bom. Nhưng nhờ có những dãy núi Nam Giới che chắn nên ở vùng này hoàn toàn nằm ngoài tầm đạn của Hạm đội 7 bắn vào.

Ông Trần Quang Hưng, Chủ tịch UBND xã Thạch Khê cho biết: "Từ bao đời nay bà con ở đây luôn yêu thương đùm bọc nhau, cần cù lao động, làm đủ nghề để kiếm sống. Dù người có điều kiện cũng không mấy ai dốc hết sức làm nhà ở kiên cố. Ấy vậy, kể từ khi bắt tay vào phong trào xây dựng nông thôn mới, giao thông mở mang, hệ thống thoát nước và điện chiếu sáng được đầu tư bài bản; nhiều mô hình kinh tế địa phương phát triển, nên đời sống của người dân không ngừng cải thiện. Tư duy của thế hệ trẻ bây giờ cũng thay đổi về cách tiếp cận cuộc sống, nhà cửa ngày càng được xây dựng khang trang".

Miên man giữa ngày đầu năm mới theo bờ cát trải dọc dài miền quê ngoại, thỉnh thoảng bắt gặp những lùm óc mướp, một loài cây dại âm thầm lặng lẽ mọc lên giữa gió cát, mà quanh năm vẫn tốt tươi. Chừng ấy thôi cũng đủ để nói lên sức sống dẻo dai mãnh liệt, thật lãng mạn và hào phóng của bao thế hệ con người ở đây.

Trong không khí vui chào năm mới, và tiếng đứa trẻ khóc chào đời đang vẽ lên muôn màu sắc thắm của bức tranh mùa Xuân rạng rỡ, năm Ngựa phi nước đại, trước kỉ nguyên mới đầy hứa hẹn nơi quê ngoại mến yêu!