Mãi là “Tuổi cao - Gương sáng”

“Nhà khoa học của nhà nông” Nguyễn Hồng Lam

Nếu ông Kiểm chiến đấu bằng khí chất thương trường, thì ông Nguyễn Hồng Lam - Chủ tịch Tập đoàn Quế Lâm, Chủ tịch Hội Nông nghiệp tuần hoàn Việt Nam - lại kiên trì và say sưa trên cánh đồng quê hương. Ở tuổi 75, ông vẫn rắn rỏi, dẻo dai, thường xuyên có mặt ở khắp các tỉnh, thành phố, vận động nông dân làm nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn, thực hiện chuyển đổi xanh theo chủ trương của Đảng, Chính phủ.

Hai thập kỉ trước, khi ít người tin rằng nông nghiệp sạch có thể thành công, ông Lam đã chọn hướng đi khó. Từ một doanh nghiệp nhỏ, đến nay Tập đoàn Quế Lâm đã có mạng lưới hàng chục đơn vị, mỗi năm sản xuất hơn 750.000 tấn phân bón hữu cơ, tạo việc làm cho hơn 1.000 lao động. Quan trọng hơn, ông gieo niềm tin cho nông dân: Có thể làm giàu mà vẫn bảo vệ đất, nước, môi trường.

Ông Nguyễn Hồng Lam, Chủ tịch Tập đoàn Quế Lâm giới thiệu mô hình sản xuất lúa hữu cơ.

Năm 2020, giữa cao điểm dịch Covid-19, ông Lam quyết định đầu tư hơn 700 tỉ đồng xây dựng “Tổ hợp chăn nuôi an toàn sinh học 4F” - mô hình khép kín Farm - Food - Feed - Fertilizer. Ở đó, không một phế phẩm nào bị bỏ đi: Chất thải chăn nuôi thành phân bón, phụ phẩm nông nghiệp thành thức ăn. Nông nghiệp tuần hoàn mà ông theo đuổi chính là con đường bền vững cho nông thôn Việt Nam.

Không dừng ở doanh nghiệp, ông còn sáng lập Hội Nông nghiệp tuần hoàn Việt Nam năm 2021, quy tụ hàng nghìn hội viên chỉ trong 2 năm. Ông coi đó là sứ mệnh cuối đời: Kết nối Nhà nước - doanh nghiệp - nhà khoa học - nông dân cùng làm ra thực phẩm sạch cho cộng đồng, đặc biệt là cho NCT - những người dễ tổn thương nhất trước ô nhiễm và bệnh tật.

Người ta gọi ông là doanh nhân, là thầy, nhưng ông thích được gọi bằng hai chữ giản dị “nông dân”. Ông nói: “Tôi hạnh phúc khi được đi khắp nơi, nói với bà con về miếng thịt, hạt gạo sạch. Đó là trách nhiệm, cũng là niềm vui tuổi già của tôi”.

Người lính mang ngọn lửa vào thương trường

Sinh ra trong gian khó, tuổi thơ của ông Lê Văn Kiểm gắn liền với bom đạn. Mới 4 tuổi, ông mất cha trên chiến trường, sau đó là quãng đời học tập xa quê, được Đảng và Bác Hồ nuôi dưỡng để trở thành một người con của cách mạng. Khi đất nước bước vào giai đoạn chiến tranh vệ quốc khốc liệt, ông tình nguyện vào Nam, trực tiếp cầm súng chiến đấu rồi tham gia công binh, mở đường cho quân giải phóng.

Ông Lê Văn Kiểm và vợ nhận danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.

Ngày đất nước thống nhất, ông có thể chọn một công việc ổn định trong bộ máy Nhà nước. Nhưng khát vọng “xây dựng đất nước bằng tinh thần người lính” đã dẫn ông đến con đường thương trường đầy rủi ro. Từ sản xuất thức ăn chăn nuôi, bột màu, đến may mặc xuất khẩu, rồi những dự án tầm vóc như sân golf Long Thành, khu phức hợp KN Paradise hơn 800ha ở Khánh Hòa, điện mặt trời quy mô hàng trăm MW… tất cả đều mang dấu ấn dám nghĩ, dám làm của doanh nhân cựu chiến binh đầy nghị lực bản lĩnh Lê Văn Kiểm.

Năm 1997, cuộc khủng hoảng tài chính châu Á quét qua, nhiều doanh nghiệp phá sản. Ông Kiểm và gia đình nợ hơn 700 tỉ đồng - con số khổng lồ thời bấy giờ. Nhưng thay vì bỏ chạy, ông quyết tâm trả sạch nợ, giữ uy tín cho doanh nghiệp Việt. Sự lựa chọn ấy giúp ổn định tài chính quốc gia và là tiền đề để Chính phủ ban hành chính sách không hình sự hóa các doanh nghiệp khó khăn. Bản lĩnh người lính một lần nữa cứu vớt cả một hệ thống doanh nghiệp ra khỏi bờ vực thẳm.

Trên thương trường, ông Kiểm thành công, nhưng điều làm ông và vợ - bà Trần Cẩm Nhung - được kính trọng hơn cả là tấm lòng nhân ái. Họ đã dành gần 3.000 tỉ đồng cho công tác thiện nguyện như xây nhà tình nghĩa, trao học bổng, hỗ trợ phòng chống dịch Covid-19. Với những đóng góp không ngừng nghỉ, ông Lê Văn Kiểm 2 lần được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, Top 30 Anh hùng từ thiện châu Á - Thái Bình Dương do Tạp chí Forbes bình chọn và vinh danh, Gương sáng thầm lặng vì cộng đồng hay “Sứ giả của lòng nhân ái”… Thế nhưng, khi được hỏi danh hiệu nào ông tự hào nhất, ông nói giản dị: “Tôi tự hào nhất khi được gọi là cựu chiến binh. Người lính thì ở bất cứ đâu cũng phải chiến đấu, trên chiến trường hay trên mặt trận kinh tế, cũng vậy”.

“Nữ hoàng của nấm” - khởi nghiệp tuổi 75

Khác với hai người đàn ông, chân dung thứ ba là một người phụ nữ: PGS.TS Nguyễn Thị Chính, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam. Ở tuổi ngoài bảy mươi, bà vẫn miệt mài bên phòng thí nghiệm, nơi những bào tử nấm trở thành tri thức và sản phẩm có ích cho đời.

Từ những năm 1980, khi đất nước còn nhiều khó khăn, bà Chính đã mạnh dạn chọn con đường ít ai nghĩ tới: Nghiên cứu nấm dược liệu. Bà kiên trì đến mức thức trắng nhiều đêm để tìm công nghệ xử lý rơm rạ không cần thanh trùng. Thành quả là sáng chế được cấp bằng quốc tế tại Tiệp Khắc năm 1987, mở ra lối đi mới cho nông nghiệp tuần hoàn.

PGS. TS. Nguyễn Thị Chính trong phòng thí nghiệm nuôi cấy nấm

Năm 2001, bà cùng chồng lập Công ty Nấm Linh Chi, biến công trình nghiên cứu thành sản phẩm thiết thực: Nấm ăn, nấm dược liệu, thực phẩm chức năng. Công ty không chỉ làm kinh tế mà còn tạo việc làm cho hàng trăm lao động nông thôn, giúp nhiều hộ thoát nghèo. Bà còn trực tiếp mở lớp, chia sẻ công nghệ, truyền nghề cho bà con, trong đó có nhiều người cao tuổi. Cách giảng giản dị, gần gũi khiến những lớp tập huấn luôn kín người.

Điều đặc biệt ở bà Chính là quan niệm: Tuổi già không phải kết thúc mà là khởi đầu. Bà cổ vũ “khởi nghiệp tuổi vàng”, khuyến khích NCT bán hàng online, tham gia thương mại điện tử, làm tư vấn sức khỏe, lan tỏa lối sống xanh. Với bà, NCT chính là “người truyền cảm hứng xanh”, từ việc tái chế đến giám sát cộng đồng về môi trường.

Hơn 40 năm làm khoa học, bà đúc rút: “Nếu kết hợp sức mạnh chính sách của Nhà nước, năng lực doanh nghiệp và nhiệt huyết của NCT, chúng ta sẽ có một xã hội mà NCT không chỉ sống vui, sống khỏe, mà còn sống thịnh vượng, sống có ích”.

Thông điệp và bài học từ những “gương sáng”

NCT chính là nguồn lực sản xuất, sáng tạo và truyền cảm hứng to lớn cho cộng đồng, đặc biệt là cho thế hệ trẻ.

Điều khiến người ta xúc động không chỉ là những thành tựu kinh tế hay khoa học, mà là cách họ sống: Sống tận hiến, sống để nêu gương. Ông Kiểm giữ vững bản lĩnh người lính, làm giàu nhưng luôn nhớ đến cộng đồng. Ông Lam gắn bó ruộng đồng, tâm nguyện cả đời vì hạt gạo, miếng thịt sạch cho Nhân dân. Bà Chính khẳng định tuổi 70 vẫn có thể khởi nghiệp, biến đam mê khoa học thành niềm vui cho nông dân và xã hội.

Xã hội tìm thấy thông điệp: NCT không chỉ là “cây cao bóng cả” truyền dạy kinh nghiệm, mà còn là lực lượng sản xuất, lực lượng sáng tạo. Thậm chí, ở tuổi cao, họ còn lan tỏa giá trị mạnh mẽ hơn, bởi thành quả không chỉ là kinh tế mà còn là uy tín, nhân cách, tình yêu thương.

NCT hôm nay không chỉ là người gìn giữ truyền thống, mà còn là lực lượng góp sức phát triển kinh tế, sáng tạo khoa học, lan tỏa nhân văn. Và trên hành trình ấy, họ để lại cho đời sau một thông điệp giản dị nhưng sâu xa: Sống là để cống hiến, càng nhiều tuổi càng thêm sáng.