Hoàn thiện thể chế, phát triển kinh tế bạc

Kinh tế bạc là động lực tăng trưởng mới

Theo kết luận của Thủ tướng Chính phủ, già hóa dân số là xu thế toàn cầu diễn ra nhanh chóng. Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, các quốc gia đã chuyển nhận thức từ coi già hóa là gánh nặng sang khai thác như một cơ hội phát triển, với kinh tế bạc nổi lên như một động lực tăng trưởng bền vững, ít phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các giải pháp chủ yếu gồm: Nâng cao chất lượng sống của NCT thông qua hệ thống chăm sóc dài hạn, phát triển chuyên ngành lão khoa và chăm sóc tại cộng đồng; điều chỉnh linh hoạt tuổi nghỉ hưu; thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực phục vụ NCT như công nghệ hỗ trợ, nhà ở thích ứng, dịch vụ nghỉ dưỡng.

Tại Việt Nam, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm chăm lo NCT, tạo nền tảng chính trị và pháp lý cho phát triển kinh tế bạc. Chăm sóc NCT không chỉ là vấn đề y tế, an sinh mà còn là vấn đề kinh tế, văn hóa, xã hội và con người.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị.

Kinh tế bạc được xác định là ngành kinh tế có tiềm năng, mở ra dư địa tăng trưởng mới, đồng thời thể hiện giá trị nhân văn của xã hội tiến bộ. NCT vừa là chủ thể, vừa là khách thể, vừa là trung tâm của quá trình phát triển. Từ đó, hình thành hai yếu tố nền tảng về tư duy: Già hóa dân số không còn là thách thức mà trở thành nguồn lực; NCT là vốn quý của dân tộc, là lực lượng quan trọng, là chỗ dựa của gia đình và xã hội, có vai trò “gieo hạt”, “nuôi dưỡng”, “trao truyền”, tạo động lực cho thế hệ sau.

Tuy nhiên, Thủ tướng cũng chỉ rõ những hạn chế: Chưa có khung chính sách đồng bộ; nguồn lực xã hội chưa được huy động mạnh mẽ; hệ thống chăm sóc NCT còn yếu; các mô hình kinh tế bạc chưa hiệu quả, chưa phát huy đầy đủ vai trò của NCT.

Bài học kinh nghiệm và yêu cầu thích ứng chủ động

Qua thực tiễn, rút ra bốn bài học: Nhận thức già hóa là không gian phát triển mới; chính sách phải hiệu quả, khả thi, đo đếm được; hoàn thiện thể chế, bảo đảm phối hợp liên ngành; đề cao trách nhiệm người đứng đầu. Thủ tướng nhấn mạnh: Già hóa dân số là tất yếu, cần chủ động thích ứng bằng tư duy đúng, chính sách trúng, hành động quyết liệt để phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc thành động lực tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Đồng thời, tạo điều kiện để NCT tiếp tục phát huy vai trò với phương châm: “Tuổi cao gương sáng - Già hóa khỏe mạnh - Điểm tựa con cháu - Phát triển non sông - Trí tuệ thâm sâu - Đi đầu kiến quốc”.

5 trọng tâm hành động và 3 trụ cột phát triển

Thủ tướng xác định rõ 5 trọng tâm hành động: Nâng cao nhận thức; phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe NCT; phát triển dịch vụ theo hướng chủ động; phát huy vai trò NCT; tăng cường vai trò của Hội NCT Việt Nam trong việc bảo vệ quyền lợi, tham vấn chính sách, kết nối nguồn lực. Cùng với đó là 3 trụ cột: NCT là trung tâm và chủ thể; doanh nghiệp là lực lượng sáng tạo và thực thi; Nhà nước là kiến trúc sư thể chế, giữ vai trò dẫn dắt, tạo hành lang pháp lý và bảo đảm an sinh.

Định hướng xuyên suốt là phát triển kinh tế bạc đồng bộ, hài hòa với các lĩnh vực, gắn với Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Chiến lược Quốc gia về NCT, đặt trong tổng thể “Đảng lãnh đạo - Nhà nước kiến tạo - Công tư đồng hành - Công nghệ dẫn dắt - Xã hội đồng thuận”.

Hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và huy động nguồn lực

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng khung thể chế toàn diện về kinh tế bạc, đưa vào chiến lược phát triển quốc gia và các ngành, địa phương; chuyển mạnh từ tư duy bảo trợ sang kiến tạo phát triển. Đồng thời, tập trung đầu tư hạ tầng chiến lược, nhất là y tế, chăm sóc dài hạn, y tế cơ sở; phát triển không gian sống thân thiện với NCT; xây dựng hạ tầng số và mạng lưới dịch vụ xã hội.

Việc huy động nguồn lực thực hiện theo nguyên tắc: Nhà nước kiến tạo, thị trường dẫn vốn, doanh nghiệp đầu tư, xã hội tham gia, người dân đồng hành. Ngân sách nhà nước đóng vai trò vốn mồi, tập trung cho lĩnh vực thiết yếu; đẩy mạnh xã hội hóa, hợp tác công tư; phát triển các công cụ tài chính phù hợp với NCT.

Nâng cao năng lực quản trị, phát triển nguồn nhân lực và truyền thông

Thủ tướng yêu cầu xây dựng mô hình quản trị kinh tế bạc với cơ chế điều phối hiệu quả, dữ liệu tin cậy, tiêu chí minh bạch, giám sát chặt chẽ, phân công nhiệm vụ theo nguyên tắc “6 rõ”. Đồng thời, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chăm sóc NCT; chuẩn hóa lực lượng này; tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp; mở rộng hợp tác quốc tế và ứng dụng công nghệ số.

Công tác truyền thông cần “đúng - trúng - đủ”, nâng cao nhận thức của toàn xã hội; tôn vinh phong trào “Sống khỏe - sống vui - sống có ích”, lan tỏa các điển hình NCT tiêu biểu.

Phân công nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương và mở rộng hợp tác quốc tế

Thủ tướng giao Bộ Y tế xây dựng Luật NCT (sửa đổi) trình Quốc hội trong năm 2028; Bộ Tài chính xây dựng Chiến lược phát triển kinh tế bạc đến năm 2045; Bộ Ngoại giao xây dựng đề án hợp tác quốc tế và tổ chức hội nghị bên lề APEC 2027 với chủ đề “Kinh tế bạc trong xu thế toàn cầu hóa”.

Các bộ: Công Thương, Khoa học và Công nghệ, Nội vụ, Công an được giao các nhiệm vụ về xây dựng mô hình hệ sinh thái, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, kiện toàn tổ chức Hội NCT, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về NCT.

UBND các tỉnh, thành phố tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách; phát triển hạ tầng; huy động nguồn lực; nhân rộng mô hình hiệu quả; thúc đẩy học tập suốt đời; triển khai các chương trình, đề án liên quan đến NCT.

Hội NCT Việt Nam chủ động tham mưu tổng kết Chỉ thị 59-CT/TƯ và đề xuất chủ trương mới về NCT, hoàn thành trong năm 2026.

Thủ tướng đề nghị Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên đẩy mạnh tuyên truyền, phối hợp triển khai các nhiệm vụ về NCT, tạo lan tỏa tích cực trong xã hội. Trân trọng đề nghị các quốc gia, đối tác, tổ chức quốc tế tiếp tục hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ Việt Nam trong thích ứng già hóa dân số và phát triển kinh tế bạc.

Kết luận của Thủ tướng Chính phủ thể hiện rõ định hướng chiến lược: Phát triển kinh tế bạc không chỉ là yêu cầu thích ứng với già hóa dân số mà còn là cơ hội để tái cấu trúc nền kinh tế, phát huy nguồn lực NCT, hướng tới phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Già hóa dân số và kinh tế bạc: Khoảng trống thể chế trước một động lực tăng trưởng mới Già hóa dân số ở Việt Nam đã và đang trở thành một thực tế hiện hữu và không thể đảo ngược. Tuy nhiên, cách ...