(Tiếp theo kì trước)
Tại Tòa, các luật sư: Hồ Lý Hải, Ngô Đức Thịnh (Đoàn luật sư tỉnh Quảng Bình); Hoàng Văn Tùng (Đoàn luật sư TP Hà Nội) đều đưa ra các dẫn chứng, lập luận chứng minh việc truy tố các bị cáo Nguyễn Thị Lưỡng và Trương Thị Minh là chưa đủ căn cứ theo quy định của pháp luật. Các bị cáo bị truy tố tội danh “Gây rối trật tự công cộng” theo Điều 245 Bộ luật Hình sự năm 1999.
Căn cứ các tài liệu có trong hồ sơ vụ án, căn cứ diễn biến tại phiên tòa và nội dung cáo trạng, cũng như bản án công bố tại Tòa, thì hành vi của các bị cáo tại buổi bốc thăm đất, không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất tại Hội trường UBND xã Hải Ninh ngày 26/12/2017, có nguyên nhân xuất phát từ sự bức xúc dồn nén, khi việc bốc thăm giao đất của UBND xã Hải Ninh có dấu hiệu thiếu minh bạch, không rõ ràng và mất dân chủ.
Cần phải nói thêm, một trong những bức xúc nhất của các bị cáo nói riêng, cộng đồng dân cư thôn Tân Hải và thôn Cừa Thôn nói chung, là giá đất do UBND huyện Quảng Ninh đưa ra quá cao, gấp từ 4 – 5 lần giá đất do tỉnh Quảng Bình quy định tại Quyết định số 36/2014/QĐ-UBND, ngày 22/12/2014 và Quyết định số 11/2017/QĐ-UBND của UBND tỉnh Quảng Bình, về hệ số điều chỉnh giá đất năm 2017. Theo đó, giá đất ở tại khu vực phía Tây thôn Tân Hải chỉ có mức từ 165.000 đến 530.000 đồng/m2, nhân với hệ số điều chỉnh là 1.0. Trong khi đó, tại Quyết định 1598/QĐ-UBND ngày 21/12/2017, UBND huyện Quảng Ninh điều chỉnh giá khởi điểm của 119 lô đất ở tại khu vực này lên 168 – 540 triệu đồng/lô, diện tích mỗi lô từ 250 – 300m2.
Trong khi đó, đời sống Nhân dân nới đây phần lớn khó khăn, có mức thu nhập thấp. Đặc biệt, thời điểm đó, sự cố môi trường biển khiến cuộc sống của bà con càng thêm khó khăn. Nhưng, chính quyền huyện Quảng Ninh áp giá đất ở cao ngất như vậy để bán cho người dân, thì họ khó có cơ hội được mua đất làm nhà ở, trong khi nhu cầu về đất ở của họ là có thật.
Bức xúc tiếp theo là, buổi bốc thăm do UBND xã Hải Ninh tổ chức ngày 26/12/2017, có nhiều biểu hiện mà bà con nghi vấn bị sắp đặt giữa những người chủ trì buổi bốc thăm với người có khả năng sẽ trúng bốc thăm. Thực tế, có hàng trăm người dân xã Hải Ninh có đơn gửi báo chí, kiến nghị UBND huyện Quảng Ninh hủy các kết quả bốc thăm, vì cho rằng được thực hiện không đúng và thiếu khách quan.
Về những việc nêu trên, Báo Người cao tuổi số 20 (2172) ngày 2/2/2018 đã có bài phản ánh, kiến nghị UBND tỉnh Quảng Bình, UBND tỉnh Quảng Ninh xem xét lại toàn bộ sự việc, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho người dân đúng quy định của pháp luật, tránh gây bức xúc dẫn đến khiếu kiện kéo dài, ảnh hưởng đến an ninh trật tự tại địa phương.
Trở lại vụ án, do có bức xúc và thắc mắc, nên các bị cáo Lưỡng và Minh có nhu cầu được phát biểu, nhưng không được đáp ứng, dẫn đến việc các bị cáo tìm mọi phương thức để đạt được ý muốn. Thế nhưng, họ không những bị ngăn cản không cho phát biểu, mà còn bị lực lượng chức năng khống chế, lôi kéo, hành hung… khiến cả 2 bị cáo ngất xỉu tại chỗ. Những hình ảnh ghi lại diễn biến, việc các bị cáo được đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa huyện… minh chứng điều này. Từ diễn biến sự việc cho thấy, các bị cáo do bị dồn nén, lại bị khống chế, lôi kéo, hành hung, dẫn đến hành vi bột phát: la hét, giằng co, ném lọ mắm làm vỡ hòm phiếu…
.jpg)
Các lực lượng công an bảo vệ trật tự phiên tòa
Do đó, người “cầm cân nảy mực”, nếu có cái nhìn công tâm, sẽ xem xét những yếu tố nêu trên khi lượng hình. Tại Tòa, các luật sư đều cho rằng, giả sử các cán bộ lãnh đạo xã chủ trì buổi bốc thăm ngày 26/12/2018, thực hiện đầy đủ trách nhiệm, mềm dẻo trong điều hành, phát huy dân chủ, thì vụ án đã không xảy ra. Đáng tiếc, ý kiến này của các luật sư không được HĐXX xem xét.
Về căn cứ để khởi tố, truy tố, Khoản 1 Điều 245 Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định: “Người nào gây rối trật tự công cộng gây hậu quả nghiêm trọng, hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này… mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ một triệu đồng đến mười triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm”.
Như vậy, khi xem xét truy tố tội danh “Gây rối trật tự công cộng”, buộc phải có các yếu tố “gây hậu quả nghiêm trọng”, hoặc “đã bị xử phạt hành chính về hành vi này…”, mà còn “vi phạm” thì mới đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Trong vụ án này, cơ quan tố tụng huyện Quảng Ninh viện dẫn, hành vi của các bị cáo gây gián đoạn hoạt động của cơ quan Nhà nước (buổi bốc thăm bị gián đoạn), để cho rằng có “gây hậu quả nghiêm trọng”, là có dấu hiệu thiếu khách quan, do việc để xảy ra gián đoạn có lỗi của lực lượng chức năng, hơn nữa do 2 người phụ nữ bị ngất xỉu tại chỗ phải chờ người đưa đi cấp cứu. Không hoàn toàn do hành vi của các bị cáo gây nên việc gián đoạn này.
Về yếu tố “đã bị xử phạt hành chính…”, bài báo trước đã nêu, cơ quan tố tụng sử dụng bộ hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính đối với bà Lưỡng và chị Minh, được lập, ban hành có dấu hiệu trái pháp luật, mà cả 2 người phụ nữ này đều không hề hay biết, để làm căn cứ khởi tố, truy tố họ tội danh này. Cụ thể theo hồ sơ: Ngày 22/12/2017, Công an xã lập biên bản vi phạm hành chính, về hành vi cho rằng bà Lưỡng và chị Minh gây rối trật tự công cộng tại khu vực đất ở phía Tây thôn Tân Hải.
Thế nhưng, biên bản không được lập tại hiện trường, mà lập tại trụ sở Công an xã, là vi phạm nguyên tắc xử lí vi phạm hành chính, quy định tại Điểm a, Khoản 1, Điều 3 và Khoản 1, Điều 58 Luật Xử lí vi phạm hành chính quy định: “Mọi vi phạm hành chính phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời…” và “Khi phát hiện vi phạm hành chính thuộc lĩnh vực quản lí của mình, người có thẩm quyền đang thi hành công vụ phải kịp thời lập biên bản…”. Điều này có nghĩa biên bản phải được lập tại chỗ, nơi xảy ra vi phạm hành chính. Khoản 3, Điều 58 Luật này còn có quy định: “Biên bản vi phạm hành chính lập xong phải giao cho cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính 1 bản”. Thế nhưng, cả bà Lưỡng và chị Minh đều không biết có việc lập biên bản này, cũng không có chữ kí vào biên bản. Việc Công an xã lập biên bản vi phạm hành chính không phải tại nơi xảy ra vi phạm hành chính, không giao cho người được cho là vi phạm 1 bản, là có dấu hiệu trái pháp luật, thiếu khách quan.
Dựa vào biên bản này, ngày 25/12/2017, Công an xã Hải Ninh ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính, phạt bà Lưỡng 750.000 đồng, phạt chị Minh hình thức “Cảnh cáo”. Điều đáng nói, các quyết định xử phạt vi phạm hành chính không được tống đạt cho các bị cáo, nên các bị cáo không hề hay biết. Bị cáo Minh khẳng định, đến tháng 3/2018, khi luật sư sao chụp hồ sơ bút lục của vụ án, bị cáo mới biết có biên bản và quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Không chỉ có vậy, trong khi quyết định xử phạt kí ngày 25/12/2017, ngày 26/12/2017 xảy ra sự việc, ngày 27/12/2017 các bị cáo vẫn đang nằm Bệnh viện Đa khoa huyện điều trị, thì cũng trong ngày 27/12, xuất hiện Biên bản về giao nhận quyết định xử phạt vi phạm hành chính, nhưng rất lạ, hồ sơ thể hiện không giao cho người vi phạm, mà lại giao cho Trưởng thôn, trong khi cả 2 người đang nằm ở bệnh viện(!?).
Xung quanh bộ hồ sơ xử lí vi phạm hành chính và diễn biến vụ án này còn nhiều điều đáng bàn. Chúng tôi sẽ trở lại vấn đề này trong số báo tới.
(Còn nữa)
Hoàng Linh
