Vụ án Agribank Cần Thơ dưới góc nhìn Nghị quyết số: 68-NQ/TW của Bộ Chính trị

PV: Vụ án Agribank Cần Thơ kéo dài gần 10 năm và được dư luận quan tâm. Xin luật sư sơ lược diễn biến chính hiện nay của vụ án.

Luật sư Nguyễn Hồng Hải: Ngày 02/01/2012, Công ty Nông Thủy Sản Tây Nam và Agribank Cần Thơ ký hợp đồng tín dụng tài trợ dự án tại Vị Thanh, Hậu Giang. Ngày 2/11/2015, Công ty Nông Thủy sản Tây Nam ban hành Văn bản số: 211/CVTN/2015 đề nghị thanh lý hợp đồng do sự kiện bất khả kháng. Trong văn bản, Công ty nêu: “Bằng văn bản này, chúng tôi đề nghị Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam Chi nhánh Cần Thơ thanh lý hợp đồng tín dụng số 01-/HĐ TD.TN ngày 02/01/2012 và các phụ lục liên quan dựa trên các điều khoản đã ký kết giữa các bên và theo đúng quy trình, quy định của pháp luật”.

Do không thống nhất cách tính lãi, tranh chấp được TAND Ninh Kiều thụ lý ngày 15/01/2016 và hòa giải trong tháng 2 - 3/2016. Trong thời gian này, các bên liên quan không biết về Quyết định khởi tố vụ án hình sự số 09 ngày 24/12/2015 (hồ sơ vụ án cũng không có chứng cứ tống đạt). Ngày 16/6/2016, ông Nguyễn Huỳnh Đạt Nhân cùng một số cán bộ Agribank Cần Thơ bị khởi tố, tạm giam. Vụ án dân sự bị tạm đình chỉ nhưng không có thông báo chính thức.

Luật sư Nguyễn Hồng Hải.

Sau nhiều lần thay đổi tội danh và trải qua ba phiên xét xử sơ thẩm, vụ án hình sự liên tục bị hoãn, nhiều lần bị trả hồ sơ, tạm đình chỉ rồi lại phục hồi. Ngày 09/8/2021 (sau 5 năm kể từ lần hòa giải thứ hai), TAND Ninh Kiều bất ngờ ban hành Quyết định số: 15/2021/QĐST-KDTM tiếp tục giải quyết vụ án và thông báo hòa giải. Tuy nhiên cho đến nay, vụ án vẫn chưa được mở phiên tòa, cũng chưa có quyết định đình chỉ hay tạm đình chỉ.

Trong một diễn biến khác, ngày 07/01/2022, TAND TP Cần Thơ xét xử sơ thẩm lần đầu vụ án hình sự, tuyên 6 bị cáo vô tội và xác định vụ việc là quan hệ dân sự. Ngày 11/08/2022, TAND Cấp cao tại TP Hồ Chí Minh tuyên hủy án, yêu cầu xét xử lại. Ngày 26/8/2024, TAND TP Cần Thơ xử lại và tuyên 6 bị cáo có tội theo Bản án số 41/2024/HS-ST.

Hiện nay, các bị cáo đã kháng cáo kêu oan, vụ án đang chờ Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại TP Hồ Chí Minh xét xử.

PV: Trong Bản án sơ thẩm số 41/2024/HS-ST, đâu là vấn đề pháp lý mà luật sư quan tâm nhất?

Luật sư Nguyễn Hồng Hải: Theo tôi, có hai điểm cần được làm rõ tại phiên tòa phúc thẩm sắp tới.

Thứ nhất, lời khai trong giai đoạn điều tra lại được xem là tình tiết mới của vụ án. Tuy nhiên, Bản án sơ thẩm số 41/2024/HS-ST không đề cập đến nội dung tại các bút lục (BL) số 25887 - 25888 và 25902 - 25905, dù các tài liệu này đã có trong hồ sơ từ khi vụ án bị hủy để điều tra bổ sung.

Tại các BL số: 25887, 25888, bị cáo Hải khai: “… theo tôi (Hải) biết, giá trị đất trên đường Nguyễn Trãi tại thời điểm này là khoảng 36 triệu đồng mỗi mét vuông… tôi yêu cầu Liệu tính giá trị tài sản sao cho đảm bảo giá trị cho khoản vay của Công ty Tây Nam, vì theo quy định của Agribank Việt Nam, hạn mức cho vay không vượt quá 75% giá trị tài sản bảo đảm. Sau đó, Liệu tính toán và đề xuất mức giá là 100 triệu đồng mỗi mét vuông…”.

Tại các BL số: 25902-25905, bị cáo Hải khai: “… tôi (Hải), Liệu, Nhân thống nhất và chỉ đạo cho Tuấn Anh lập biên bản xác định giá trị tài sản thế chấp. Tôi xin trình bày, việc xác định giá trị tài sản là 333 tỷ đồng không dựa vào căn cứ, quy định nào cũng như không dựa vào giá trị thực tế của tài sản để xác định, mà nâng khống giá trị tài sản thế chấp lên để cho vay. Về giá trị thực tế đất trên thị trường Nguyễn Trãi, theo tôi biết cao nhất chỉ khoảng 36 triệu đồng mỗi mét vuông, nhưng để đảm bảo cho số tiền Nhân cần vay vốn nên chúng tôi thống nhất theo cách tính của Liệu, nâng khống giá trị lên 100 triệu đồng mỗi mét vuông để cho vay…”.

Tại Bản án sơ thẩm số 41, Hội đồng xét xử ghi nhận, bị cáo Lê Thanh Hải “thành khẩn khai báo, thừa nhận hành vi phạm tội của bản thân cũng như của các đồng phạm” và đối với bị cáo Trần Huy Liệu cũng có nhận định tương tự.

Tuy nhiên, hồ sơ vụ án và lời khai của các bị cáo khác không cho thấy có chỉ đạo hoặc liên quan đến việc nâng khống giá trị tài sản bảo đảm, và các BL nêu trên cũng không được đối chất hay xem xét tại phiên tòa sơ thẩm. Giá trị tài sản tại 51 Nguyễn Trãi phù hợp với mức giá trong Kết luận số 978/KL-TTCP của Thanh tra Chính phủ. Ngoài ra, dự án của Công ty Tây Nam không bắt buộc thế chấp tài sản riêng mà có thể dùng tài sản hình thành trong tương lai làm bảo đảm theo quy định của Ngân hàng Nhà nước và Agribank.

Hiện nay, bị cáo Hải và bị cáo Liệu vẫn kháng cáo kêu oan. Đáng chú ý bản án sơ thẩm xác định họ không thụ hưởng bất kỳ lợi ích vật chất nào từ hành vi bị cáo buộc.

Tại phiên tòa phúc thẩm sắp tới, cần làm rõ lý do vì sao trong hồ sơ vụ án tồn tại các BL số: 25887-25888 và 25902-25905 nhưng chưa được xác minh hoặc đưa ra xem xét tại phiên tòa sơ thẩm. Đồng thời, cần lý giải sự mâu thuẫn khi lời khai bị hiểu là thừa nhận hành vi “nâng khống” giá trị tài sản bảo đảm, nhưng tại sao bị cáo Hải lại kháng cáo kêu oan?

Bản án sơ thẩm ghi nhận các bị cáo thừa nhận hành vi phạm tội, trong khi hồ sơ và thực tế diễn biến tại phiên sơ thẩm thể hiện họ nhiều lần phủ nhận và không chỉ đạo việc nâng khống giá trị tài sản bảo đảm.

Thứ hai, HĐXX sơ thẩm không yêu cầu các bị cáo bồi thường, nhưng vẫn tuyên phạt tù các bị cáo. Bản án sơ thẩm số 41/2024/HS-ST dựa trên các kết luận định giá có dấu hiệu vi phạm để xác định thiệt hại 291 tỷ đồng làm căn cứ lượng hình. Trong khi đó, vụ án không có thiệt hại thực tế, bản án không tuyên trách nhiệm bồi thường và Agribank cũng không yêu cầu bồi thường.

Đồng thời, bản án sơ thẩm công nhận các hợp đồng vay vốn và các giao dịch được thực hiện đúng quy định pháp luật. Cụ thể: Tổng dư nợ gốc và lãi đến ngày 19/7/2024, bên vay có nghĩa vụ thanh toán cho Ngân hàng; nếu không thực hiện, Ngân hàng được quyền xử lý tài sản thế chấp, và trong trường hợp chưa đủ, bên vay phải tiếp tục trả.

Điều này cho thấy bản án sơ thẩm đã gián tiếp thừa nhận vụ án có dấu hiệu hình sự hóa. Bởi lẽ, theo quy định pháp luật, khi có thiệt hại thì trách nhiệm bồi thường phải được áp dụng theo Điều 584, 587 BLDS năm 2015 và Công văn số: 212/TANDTC-PC của TAND Tối cao.

Trường hợp xác định không đúng đối tượng cho vay và hợp đồng vay vi phạm pháp luật thì phải áp dụng Điều 117, 123, 131 BLDS năm 2015. Hơn nữa, bản án còn phải tuân thủ đúng hướng dẫn tại Nghị quyết số: 03/2020/NQ-HĐTP ngày 30/12/2020 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao.

Một giao dịch đã được công nhận hợp pháp thì không thể đồng thời bị coi là vi phạm pháp luật; việc vừa công nhận hợp đồng có hiệu lực, vừa kết luận bị cáo phạm tội là mâu thuẫn trong áp dụng pháp luật.

Theo tôi, vụ án kéo dài gần mười năm gây áp lực cho doanh nghiệp, Agribank và hệ thống tố tụng. Nếu bị tuyên có tội, Agribank sẽ thiệt hại lớn: Hợp đồng vô hiệu, không thu lãi và chỉ thu hồi được gốc sau hơn mười năm cho vay (theo Công văn số 4978/NHNo (BL số: 25129-25132), lãnh đạo Agribank cho rằng, nếu không có vụ án hình sự, vụ việc đã có thể giải quyết bằng tố tụng dân sự, qua đó thu hồi vốn và hạn chế phát sinh lãi đến thời điểm hiện tại). Ngược lại, nếu tuyên vô tội, vụ án dân sự sẽ phải được tiếp tục giải quyết tại TAND Ninh Kiều.

PV: Quan điểm của luật sư về tinh thần Nghị quyết số: 68-NQ/TW của Bộ Chính trị trong xử lý tranh chấp hợp đồng?

Luật sư Nguyễn Hồng Hải: Từ yêu cầu thanh lý hợp đồng được lập ngày 02/11/2015 (BL số: 22106), tức là trước thời điểm khởi tố vụ án hình sự vào ngày 24/12/2015. Tuy nhiên, một tranh chấp dân sự thuần túy đã bị chuyển hóa thành vụ án hình sự, khiến việc thanh lý hợp đồng không được xem xét và giải quyết theo đúng bản chất của quan hệ hợp đồng. Việc chuyển hóa này đã khiến vụ án kéo dài gần một thập kỷ, gây tổn thất lớn cho doanh nghiệp và tạo gánh nặng cho hệ thống tố tụng.

Chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước là nghiêm cấm hình sự hóa quan hệ kinh tế thuần túy, được cụ thể tại Nghị quyết số: 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân. Việc không tuân thủ chủ trương này vừa trái với tinh thần chỉ đạo, vừa gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư và niềm tin doanh nghiệp.

PV: Xin cảm ơn luật sư!