Cần bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho người cao tuổi yếu thế

Nội dung vụ việc

Theo trình bày của bà Thanh, mảnh đất này trước đây rộng khoảng 1.000m2, thuộc quyền sử dụng của vợ chồng cụ Trần Văn Hiến và Nguyễn Thị Xu, có nguồn gốc là của bố mẹ đẻ của cụ Xu để lại. Sau khi cụ Hiến chết (năm 1988), năm 1994, cụ Xu họp gia đình thống nhất chia một phần đất cho các con trong gia đình. Phần đất còn lại có diện tích 323,2m2 cùng 4 gian nhà cấp 4, cụ Xu giữ lại sử dụng.

Tại bản di chúc cụ Xu để lại, lập ngày 16/10/2009, có chứng thực số 31 của UBND phường Tích Sơn, được mở công khai hồi 16 giờ, ngày 12/1/2017 tại UBND phường Tích Sơn, trong sự chứng kiến, xác nhận của Trưởng Khu hành chính xóm Gạch Dương Văn Khánh và 2 người hàng xóm tại biên bản được lập cùng ngày. Theo đó, trong di chúc cụ Xu có viết: “Giao toàn quyền sử dụng, sở hữu cho con trai thứ 5 của tôi là Trần Văn Sự và con dâu tôi là Dương Thị Thanh Hương được thừa hưởng số tài sản cùng số diện tích đất nói trên”. Bản di chúc ghi nhận ông Sự: “Được quyền sử dụng, sở hữu và phải có trách nhiệm nuôi dưỡng mẹ và chị gái Trần Thị Thanh đến trọn đời”.

Hai mảnh đất số 14 và 15 tái định cư đang trong thời gian tranh chấp.

Thực hiện di chúc, vợ chồng ông Sự đã phụng dưỡng cụ Xu đến khi cụ qua đời ngày 21/5/2014 và chăm nuôi bà Thanh cho đến ngày nay. Chuyện thừa kế gia đình cụ Xu tưởng chừng sẽ suôn sẻ theo pháp luật, nhưng chị em ông Sự bất ngờ bị ông Trần Văn Tâm, thành viên trong gia đình kiện ra TAND TP Vĩnh Yên (cũ), để chia thừa kế mảnh đất 323,2m2.

Tại phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ “Tranh chấp di sản thừa kế” diễn ra ngày 23/8/2024 tại TAND TP Vĩnh Yên, giữa nguyên đơn là ông Tâm và bị đơn là ông Sự. Theo ông Tâm: Thửa đất 323,2m2 trước khi được mẹ ông (cụ Xu) di chúc để lại cho vợ chồng ông Sự sử dụng đã bị thu hồi theo Quyết định số: 295/QĐ-UBND ngày 20/4/2007 của UBND TP Vĩnh Yên, để thực hiện xây dựng dự án mở rộng khu du lịch và vui chơi giải trí Đầm Vạc của Công ty CP Xây dựng và Phát triển hạ tầng Tây Hồ. Văn bản số: 120/HC-UBND ngày 15/5/2019, Chủ tịch UBND phường Tích Sơn kí nội dung không công nhận bản di chúc nói trên.

Ngày 27/12/2009, sau khi bị thu hồi đất, cụ Xu được UBND TP Vĩnh Yên đền bù bằng 2 thửa đất tái định cư, được đánh số thứ tự 14 và 15 trong bản đồ quy hoạch, lần lượt có diện tích 137m2 và 141,5m2 và được cấp GCNQSDĐ (sổ đỏ) đứng tên cụ Xu từ ngày 16/8/2010. Từ đó, ông Tâm và một số người con khác của cụ Xu cho rằng bản di chúc nói trên không có giá trị pháp lí. Từ cơ sở đó, họ khẳng định, 2 thửa đất tái định cư nói trên là “di sản thừa kế của cụ Xu để lại” và đề nghị tòa án giải quyết phân chia theo pháp luật.

Tại Bản án số 21/2024/DS-ST ngày 23/8/2024, TAND TP Vĩnh Yên chấp thuận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của ông Trần Văn Tâm về việc yêu cầu chia di sản thừa kế theo pháp luật đối với di sản thừa kế của cụ Nguyễn Thị Xu để lại quyền sử dụng đất tại thửa 14 diện tích thực tế 137,4m2, đất ở đô thị và quyền sử dụng đất thửa 15 diện tích đo đạc thực tế 133,4m2 đất ở đô thị tại đường Điện Biên, tổ dân phố Gạch, phường Tích Sơn, TP Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc. Đồng thời, không chấp nhận yêu cầu chia tài sản thừa kế theo di chúc của cụ Xu được lập ngày 16/10/2009, tại UBND phường Tích Sơn.

Ngay sau phán quyết của TAND TP Vĩnh Yên, ông Sự kháng nghị lên Viện KSND tỉnh Vĩnh Phúc. Sau đó, Viện KSND tỉnh Vĩnh Phúc ra Quyết định số: 1526/QĐ-VKS-DS ngày 23/9/2024, đề nghị TAND cấp phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm theo hướng “không chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của ông Trần Văn Tâm”.

Một phần thửa đất số 12 của cụ Xu sau khi bị thu hồi.

Tại phiên xét xử phúc thẩm diễn ra ngày 26/02/2025, TAND tỉnh Vĩnh Phúc mặc dù thừa nhận “thời điểm cụ Xu lập di chúc ngày 16/10/2009 đối với thửa đất số 12, tờ bản đồ 39 và tài sản trên đất “là phù hợp” và tương tự với nội dung Án lệ số 34/2020/AL ngày 5/2/2020 của Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao” và mặc dù cụ Xu không lập bất cứ bản di chúc nào khác nữa nhưng cơ quan tố tụng này vẫn không chấp nhận kháng nghị của Viện KSND tỉnh Vĩnh Phúc và đơn kháng cáo của ông Sự. Cấp tòa phúc thẩm ban hành Bản án số: 15/2025/DS-PT ngày 26/2/2025, với nội dung giữ nguyên nội dung phán quyết của bản án sơ thẩm với lí do: “Coi là cụ Xu đã thay đổi nội dung bản di chúc ngày 16/10/2009, do cụ Xu “không có ý kiến gì về việc cấp quyền sử dụng đất” cho 2 thửa đất tái định cư nói trên tên mình” (?!).

Cơ sở để Viện KSND tỉnh kháng nghị bản án

Tại Quyết định số: 1526/QĐ-VKS-DS ngày 23/9/2024 của Viện KSND tỉnh Vĩnh Phúc kháng nghị phúc thẩm đối với Bản án số: 21/2024/DS-ST ngày 23/8/2024 của TAND TP Vĩnh Yên; đồng thời Văn bản số: 629-TB-VKS-DS ngày 8/4/2025 gửi Viện KSND Cấp cao tại Hà Nội đề nghị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm đối với Bản án số: 15/2025/DS-PT ngày 26/02/2025 của TAND tỉnh Vĩnh Phúc, nhận định: “Mặc dù thửa đất số 12 (tờ bản đồ số 39, xóm Gạch, được cụ Nguyễn Thị Xu di chúc để lại) đã có Quyết định thu hồi số: 295/QĐ-UBND ngày 20/7/2007 của UBND TP Vĩnh Yên, tuy nhiên, chưa có phương án bồi thường cụ thể, đồng thời trong Quyết định nêu rõ: Giao Hội đồng bồi thường TP Vĩnh Yên phối hợp với UBND phường Tích Sơn, chủ đầu tư có trách nhiệm thẩm định cụ thể loại đất và nguồn gốc, thời điểm sử dụng để thực hiện các thủ tục về bồi thường thiệt hại cho các chủ sử dụng đất có đất bị thu hồi theo quy định hiện hành. Do đó, cụ Xu lập di chúc định đoạt thửa đất số 12 “là hoàn toàn phù hợp”. Viện KSND tỉnh Vĩnh Phúc khẳng định: Mặc dù thửa đất số 12 đã bị thu hồi nhưng giá trị quyền sử dụng đất của người có đất bị thu hồi vẫn được pháp luật bảo đảm theo quy định của Luật Đất đai, theo đúng tinh thần của Án lệ số 34/2020/AL ngày 5/2/2020 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao.

Viện KSND tỉnh Vĩnh Phúc cho rằng: “Cụ Xu không lập bản di chúc nào khác để định đoạt tài sản của mình, do đó, cần xác định ông Sự và bà Hương được hưởng di sản thừa kế của cụ Xu là thửa đất số 12 và sau này được bồi thường bằng thửa đất số 14, thửa số 15 (cụ Xu được nhận bồi thường do thu hồi thửa đất số12)”.

Thêm nữa, về các văn bản mà các cấp toà sơ thẩm và phúc thẩm nói trên đều cho rằng không có giá trị, như: Biên bản họp gia đình ngày 18/5/2017, Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế số công chứng 1509/KM/2017/VBTT, quyển số 08-KM/CC-SCC/HĐGD và văn bản phân chia di sản thừa kế có số công chứng 1510/KM/2017/VBTT, quyển số 08-KM/CC-SCC/HĐGD tại Văn phòng công chứng Kim Minh, tỉnh Vĩnh Phúc cùng ngày 9/6/2017, cũng tại Văn bản 629-TB-VKS-DS ngày 8/4/2025, Viện KSND tỉnh Vĩnh Phúc nhận định: “Mặc dù có thiếu sót, vi phạm về mặt hình thức, tuy nhiên vi phạm này là do các cơ quan thẩm quyền, trách nhiệm hướng dẫn việc công chứng, chứng thực không bảo đảm, nhưng về mặt nội dung các văn bản thoả thuận này đều thể hiện rất rõ ý chí của các đồng thừa kế về việc định đoạt, đó là các ông Tâm, ông Bình, ông Sự, bà Lễ và bà Thanh đều thống nhất xác định khi cụ Xu còn sống có thửa đất số 12 đã lập di chúc cho ông Sự, bà Hương, sau này bồi thường bằng thửa đất số 14 và thửa đất 15. Các anh chị em đều thống nhất để lại cho ông Sự toàn bộ thửa đất số 14 và thửa đất số 15 theo di chúc của cụ Xu đã để lại.

Từ đó, Viện KSND tỉnh Vĩnh Phúc nhận định, các phán quyết của các cấp toà án nói trên xuất phát từ việc đánh giá chứng cứ “không khách quan, toàn diện, vi phạm Điều 108 Bộ luật Tố tụng dân sự”.

Ông Sự và bà Thanh đã có đơn gửi cấp có thẩm quyền đề nghị được xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm Bản án dân sự phúc thẩm số 15/DS-PT ngày 26/2/2025 của TAND tỉnh Vĩnh Phúc theo quy định.