Thưa ông, xin ông cho biết thực trạng việc làm của người cao tuổi ở Việt Nam như thế nào và họ đang gặp phải những khó khăn gì khi tham gia thị trường lao động?
Ông Vũ Trọng Bình: NCT chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu dân số nước ta và là một trong những nhóm người dễ tổn thương trong xã hội, cần được bảo vệ và chăm sóc sức khỏe toàn diện. Là một nước có thu nhập trung bình thấp nhưng Việt Nam đã bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ rất nhanh, nằm trong số 10 nước có tốc độ già hóa nhanh nhất trên thế giới (nước ta đã bước vào giai đoạn “già hoá dân số” ngay từ năm 2011 với tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên là 10,1% và người từ 65 tuổi trở lên là 7,2%, sớm hơn 6 năm so với dự báo của Tổng cục Thống kê là năm 2017). Theo báo cáo của Cục Thống kê, năm 2024, số lượng người già từ 60 tuổi trở lên là 14,2 triệu người (theo Đề án 06 của Chính phủ, hiện nay, có 16,1 triệu người cao tuổi), tăng 2,8 triệu người so với năm 2019 và tăng 4,7 triệu người so với năm 2014. Dự báo đến năm 2030, số người từ 60 tuổi trở lên sẽ xấp xỉ 18 triệu người, tăng gần 4 triệu người so với năm 2024.
Nhìn chung, người lao động cao tuổi tại Việt Nam đang phải đối mặt với những khó khăn nhất định khi tham gia thị trường lao động. Đó là, lao động cao tuổi thường có rất ít lựa chọn việc làm, công việc chủ yếu là những việc giản đơn như: bảo vệ, giúp việc gia đình, chăm sóc người già… do sức khỏe giảm sút cũng như hạn chế về kiến thức, kỹ năng, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số, cách mạng công nghiệp 4.0.
Mặt khác, thiếu các chính sách hỗ trợ riêng cho lao động là NCT; các chính sách hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp sử dụng lao động là NCT còn hạn chế và chưa thực sự hiệu quả. Đặc biệt, một bộ phận NCT chưa chủ động trong việc tìm hiểu, tiếp cận các thông tin việc làm, nghề nghiệp phù hợp.
Đảng, Nhà nước hiện có những chính sách cụ thể nào nhằm hỗ trợ, tạo việc làm hoặc khuyến khích sử dụng lao động cao tuổi, thưa ông?
Ông Vũ Trọng Bình: Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách nhằm hỗ trợ tạo việc làm và khuyến khích sử dụng lao động cao tuổi. Cụ thể:
- Điều 37 Hiến pháp năm 2013 quy định “Người cao tuổi được Nhà nước, gia đình và xã hội tôn trọng, chăm sóc và phát huy vai trò trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
- Bộ luật Lao động năm 2019: Dành riêng mục 2 chương XI quy định về lao động cao tuổi bao gồm những quy định về khuyến khích sử dụng người lao động cao tuổi, bảo vệ người lao động cao tuổi…
 |
| Ông Vũ Trọng Bình, Cục trưởng Cục Việc làm |
- Luật Người cao tuổi năm 2009: Điểm đ khoản 1 Điều 3 về tạo điều kiện làm việc phù hợp với sức khoẻ, nghề nghiệp và các điều kiện khác để phát huy vai trò NCT và Khoản 5 Điều 23 quy định trách nhiệm của nhà nước, xã hội và gia đình tạo điều kiện để người cao tuổi phát huy trí tuệ kinh nghiệm quý và phẩm chất tốt đẹp trong hoạt động Phát triển kinh tế, giảm nghèo, làm giàu hợp pháp.
Đặc biệt, vừa qua Quốc hội đã thông qua Luật Việc làm năm 2025 (có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2026), bên cạnh việc kế thừa các quy định của Luật Việc làm năm 2013 về các chính sách hỗ trợ tạo việc làm cho người lao động (trong đó có lao động cao tuổi) như: tín dụng chính sách cho vay giải quyết việc làm, chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, việc làm cho người lao động ở khu vực nông thôn, chính sách việc làm công, lần đầu tiên trong Luật đã quy định riêng chính sách hỗ trợ việc làm cho lao động là NCT.
Về các chính sách pháp luật liên quan việc làm của lao động cao tuổi, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 383/QĐ-TTg ngày 21/02/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về NCT đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó nhấn mạnh việc trợ giúp giáo dục nghề nghiệp, tạo việc làm và hỗ trợ sinh kế, nhà ở cho NCT. Trên cơ sở đó, hiện nay, các Bộ, ngành, địa phương đang triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp nhằm khuyến khích, thu hút lao động NCT tham gia thị trường lao động…
Vậy, Cục Việc làm có những đề xuất gì để bổ sung hoặc điều chỉnh chính sách nhằm thích ứng xu hướng già hoá dân số, thưa ông?
Ông Vũ Trọng Bình: Già hóa dân số có tác động tích cực lẫn tiêu cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia và phụ thuộc vào quan điểm, chính sách và tình hình đặc điểm nội tại của từng quốc gia đó. Chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước ta luôn nhấn mạnh trên khía cạnh tích cực của vấn đề “già hóa dân số” tạo ra các cơ hội phát triển “Kinh tế bạc” cũng như tận dụng kinh nghiệm, năng lực của lao động NCT trong tham gia phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, “già hóa dân số” cũng làm cơ cấu dân số trong độ tuổi lao động giảm đi, cơ cấu nghề nghiệp sẽ thay đổi, gánh nặng kinh tế cho người lao động trẻ cũng cao hơn...
Dưới góc độ là cơ quan tham mưu, giúp việc cho Bộ trong lĩnh vực việc làm, nhằm thích ứng bối cảnh già hóa dân số, Cục Việc làm đã và đang tập trung xây dựng các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Việc làm 2025, trong đó có các quy định liên quan chính sách hỗ trợ việc làm cho NCT; nghiên cứu các chính sách hỗ trợ tạo việc làm cho người lao động trong quá trình chuyển tiếp sang giai đoạn cao tuổi.
Chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức thực hiện đồng bộ có hiệu quả các chính sách hỗ trợ phát triển thị trường lao động, kết nối cung - cầu lao động, chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm, nhất là thông qua các Chương trình mục tiêu quốc gia.
Phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội thực hiện có hiệu quả chính sách cho vay giải quyết việc làm (hỗ trợ tạo, duy trì, mở rộng việc làm) cho lao động là NCT.
Phát triển hệ thống thông tin thị trường lao động, trọng tâm là xây dựng các cơ sở dữ liệu về người lao động đồng bộ, hiện đại, có sự kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác; nâng cao năng lực phân tích, dự báo thị trường lao động ngắn hạn, trung hạn và dài hạn.
Chỉ đạo nâng cao hiệu quả tư vấn, giới thiệu việc làm của hệ thống Trung tâm dịch vụ việc làm công; đa dạng hóa các hoạt động giao dịch việc làm, xây dựng sàn giao dịch việc làm quốc gia, kết nối trực tuyến, liên vùng, toàn quốc, tạo cơ hội cho lao động là NCT được tiếp cận thông tin việc làm phù hợp với khả năng, nguyện vọng của bản thân…
Theo ông, cần làm gì để thay đổi nhận thức xã hội về việc làm cho NCT. Ông có thông điệp gì gửi đến các tổ chức, doanh nghiệp và NCT đang quan tâm đến việc làm sau tuổi nghỉ hưu?
Ông Vũ Trọng Bình: Tôi cho rằng, để thay đổi nhận thức xã hội về việc làm cho NCT cần có sự vào cuộc tích cực, chủ động, phối hợp chặt chẽ của các cấp, các ngành, toàn bộ hệ thống chính trị từ trung ương đến địa phương và của toàn xã hội với các giải pháp đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm.
Về thông điệp gửi đến các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp: Theo tôi, thứ nhất, doanh nghiệp cần nhận thức rằng NCT mang theo một kho tàng kiến thức, kinh nghiệm và kỹ năng đã được tích lũy qua nhiều năm. Họ có thể đảm nhận vai trò cố vấn, đào tạo hoặc giám sát, giúp đào tạo và định hướng cho thế hệ trẻ.
Thứ hai, cần tạo dựng môi trường làm việc đa thế hệ: Một môi trường làm việc có sự kết hợp giữa người lao động trẻ và NCT sẽ tạo nên sự cân bằng. Lực lượng lao động trẻ mang đến sự sáng tạo, năng động, trong khi NCT mang đến sự chín chắn, kinh nghiệm và tính kỷ luật.
Thứ ba, cần tận dụng sự ổn định và đáng tin cậy: NCT thường có thái độ làm việc nghiêm túc, đáng tin cậy và ít nhảy việc hơn so với lao động trẻ. Điều này giúp doanh nghiệp giảm chi phí đào tạo và ổn định nhân sự.
Về thông điệp gửi đến NCT: NCT cần nhận thấy rằng tuổi tác không phải là rào cản. Họ có thể tiếp tục đóng góp cho xã hội bằng cách tận dụng những kỹ năng và kinh nghiệm của mình.
Khuyến khích NCT chủ động nâng cao trình độ, kỹ năng mới, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số, công nghệ số đảm bảo đáp ứng được như cầu thị trường lao động. Quan trọng hơn cả, NCT nên tìm kiếm những công việc phù hợp với sức khỏe và khả năng của bản thân…
Trân trọng cảm ơn ông!
