Lễ Khánh lão xưa

Sự quý trọng người già được thể hiện bằng việc tổ chức lễ Khánh lão hằng năm. Lễ hội này được tổ chức ở nhiều làng, còn gọi là lễ Yến lão hoặc lễ rước bô lão. Yến lão tức là bữa tiệc yến để mừng Tết các bô lão.

Lễ Khánh lão được tổ chức hằng năm vào dịp trước hoặc sau Tết Nguyên đán, thường là trong tháng Giêng âm lịch, ngày rộng tháng dài. Mỗi làng có một ngày cố định ít khi thay đổi. Cuộc lễ diễn ra khá trọng thể. Đúng ngày giờ quy định, các bô lão tập trung tại nhà vị cao niên nhất, rồi tất cả tiến về đình làng theo nghi thức của một đám rước. Các cụ ông đi trước, cụ bà đi sau, mặc những chiếc áo đẹp nhất của mình. Dẫn đầu đoàn rước là cờ quạt, tàn lọng, kèn trống. Hai bên đường, dân làng trai thanh gái lịch, trẻ em cũng là con cháu các cụ đứng xem, hò reo cổ vũ, đốt pháo mừng.

Khi đến đình làng, đám rước theo thứ tự tuổi cao vào lễ trước bàn thờ Thành hoàng. Sau đó, những cụ cao niên nhất ngồi ở những vị trí danh dự. Những người ít tuổi hơn lần lượt ngồi ở chỗ xa hơn một chút, và họ nói chuyện về những điều xảy ra trong làng xóm, chuyện mùa màng, thời tiết, và chúc tụng nhau. Ở một số nơi, vị chức sắc thay mặt dân làng đọc bài ca ngợi các vị bô lão.

Lễ Yến lão đôi khi còn là dịp để thi tài nấu ăn. Kinh phí này được trích ở phần ruộng làng. Các món ăn dự thi được bày trên những mâm đồng sáng loáng hoặc trên những mâm gỗ sơn son. Mâm cỗ thường rất thịnh soạn, có nhiều món ăn đặc biệt, được bày biện công phu.

Sau cuộc thi, mâm đạt giải nhất và nhì được đem dâng cho vị lão ông và lão bà cao niên nhất. Hai vị này được toàn quyền sử dụng mâm cỗ của mình. Mâm thứ ba, thứ tư và những mâm sau đó dành cho các vị còn lại ít tuổi hơn, cứ bốn người một cỗ.

Trong bữa yến tiệc, các chức sắc trong làng thường là còn trẻ, đứng ra phục vụ, điều này làm tăng thêm phần trọng vọng đối với người già. Đôi khi còn tổ chức hát tuồng, hát chèo để chúc tụng các cụ và mua vui cho dân làng. Yến tiệc kết thúc, làng còn biếu các cụ bánh dày, bánh chưng. Các cụ đem bánh về phân phát cho con cháu hoặc làm quà tặng bạn hữu.

Có một số nơi ngoài yến tiệc, làng còn mừng các cụ tiền và lụa. Riêng các cụ thượng thọ tuổi trên tám mươi được làng biếu mũ lụa che tai hoặc bộ quần áo lụa điều màu hồng.

Chưa ai biết, tục Khánh lão hoặc Yến lão có từ thời nào, nhưng các bộ sử sách của ta còn ghi chép rằng thời các vua triều Lý, Trần, Lê hằng năm, Tết đến Xuân về, các vị vua đều về thăm quê, ban yến lụa và tiền cho các bô lão. Như vậy Khánh lão hoặc Yến lão là một phong tục hết sức tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Phong tục này bắt nguồn từ tình cảm tưởng nhớ tới công lao của ông bà tổ tiên. Kính trọng người già còn thể hiện sự biết ơn người đã lao động và cống hiến nhiều cho gia đình, cho cộng đồng và xã hội.