Bài 1: Thực trạng thửa đất, quá trình khai thác và sử dụng
Đó là trường hợp đối với bà Trần Thị Rài, trú tại hẻm 189 (theo hộ khẩu đăng kí năm 1997) đường Trần Phú, phường Vĩnh Nguyên, TP Nha Trang. Nguồn gốc thửa đất: Năm 1960, cha bà từ Phú Yên vào Nha Trang làm công nhân nhà máy đèn Chụt, mẹ bà vào theo và 2 vợ chồng khai hoang được thửa đất có diện tích 300m2. Sau khi chồng qua đời vào năm 1986, ngày 15/6/1993, cụ Tô Thị Cúc làm giấy phân chia cho 5 con theo thứ tự từ ngoài (đường Trần Phú) vào trong: ông Trần Văn Rạt, sinh 1965 (trai út), chiều dọc (theo thửa đất) 12m, chiều ngang 8m; ông Trần Văn Đại, sinh 1953 (trai đầu) chiều dọc 17m (có 6m dành làm nhà từ đường), chiều ngang 8m; bà Trần Thị Hồi, sinh 1956, chiều dọc 6m, chiều ngang 6,8m; ông Trần Văn Đê, sinh 1961, chiều dọc 6m, chiều ngang 7,2m; bà Trần Thị Rài, sinh 1963 (phần cuối cùng), chiều dọc 6m, chiều ngang 6m. Việc phân chia được chính quyền địa phương chấp nhận, sau này được cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy CNQSDĐ (sổ đỏ).
Bên cạnh diện tích đất chia cho các con, cụ Cúc và các con, trong đó có bà Trần Thị Rài, còn tận dụng lòng mương sau lưng nhà để trồng rau muống vào mùa khô, khi mương cạn nước (mặt tiền nhà, đất của cụ Cúc nằm phía hẻm 28, chứ không phải hẻm 189).
Ngày 30/7/1993, cụ Cúc có đơn xin nâng kè, đổ đất khu vực trồng rau muống. Ngày 31/7/1993, UBND phường có ý kiến “cho phép xây cất trên vị trí kè cũ, bảo đảm quy hoạch lòng mương 9m”. Năm 1994, ông Trần Văn Đê chuyển nhương đất cho bà Rài đi nơi khác ở. Việc chuyển nhượng chỉ thực hiện bằng thỏa thuận miệng, mà không làm giấy tờ gì. Ngày 2/5/1994, bà Rài làm đơn xin giao đất mặt nước để nuôi trồng thủy sản (cụ thể là xây hồ ươm tôm giống trên ruộng rau muống cụ Cúc, bà Rài đang sử dụng, có diện tích khoảng 140m2). Do không thuộc thẩm quyền, nên UBND phường chỉ xác nhận: “Bà Trần Thị Rài hiện có ao rau muống do cha mẹ để lại, nay xin xây hồ ươm tôm giống. Kính chuyển Phòng Nông nghiệp thành phố xem xét giải quyết”. Tuy nhiên, chẳng rõ vì lí do gì mà không thấy Phòng này trả lời (!?).
Ngày 31/7/1994, bà Rài chuyển nhượng cả 2 phần đất (của bà Rài và ông Đê) cho bà Trần Thị Truyền, thường trú tại quận 3, TP Hồ Chí Minh. Bởi phần đất bà Rài nhận chuyển nhượng của ông Đê không có giấy tờ, nên cán bộ phường hướng dẫn bà Rài làm giấy chuyển nhượng giữa ông Đê với bà Rài, rồi từ bà Rài chuyển nhượng sang bà Truyền cho đúng trình tự. Bà Rài thực hiện đúng như hướng dẫn, ngay tại trụ sở UBND phường trong ngày 31/7/1994. Khi bà Rài làm giấy chuyển nhượng nhà, đất cho bà Truyền (theo mẫu của phường), thì diện tích 2 phần đất đã được gộp lại là 73,2m2, cộng thêm một phần diện tích trong 140m2 “tự bồi đắp”, vị chi có tổng diện tích 96,916m2. Năm 1999, ông Nguyễn Văn Dị, chủ sở hữu thửa đất phía Tây đất của bà Rài, có nhu cầu nhận chuyển nhượng phần đất “tự bồi đắp” của bà Rài sau lưng thửa đất của ông, để nới rộng nhà về phía Bắc. Bà Rài đã chuyển nhượng cho ông Dị bằng giấy viết tay diện tích: 4m chiều sâu x 5m chiều ngang = 20m2. Thấy ông Dị (lúc bấy giờ là cán bộ địa chính phường) nới được nhà ra phía Bắc (phần đất chính bà Rài chuyển nhượng), bà Rài cũng làm một căn nhà nhỏ diện tích 10,26m2, trồng một số cây ăn quả và bóng mát, hoa màu khác trên phần đất bà Rài và cụ Cúc “tự bồi đắp”, được UBND phường Vĩnh Nguyên cho phép từ năm 1994.
Hẻm 189 ra đời chính thức vào thời điểm nào chưa được xác định, nhưng rõ ràng sau Hẻm 28, nhà các hộ dân (trừ nhà đất bà Truyền đã bị cụ Cúc, bà Rài án ngữ sau lưng bởi phần đất “tự bồi đắp) trở nên có hai mặt tiền: hẻm 28 và hẻm 189 Trần Phú. Năm 2004, bà Trần Thị Truyền xin bà Rài kí sơ đồ mặt bằng, để bà kèm theo giấy bán nhà được UBND phường Vĩnh Nguyên xác nhận ngày 31/7/1994, làm Giấy CNQSHNƠ và QSDĐƠ (sổ đỏ). Khoảng năm 2005, hệ thống mương thoát nước được đặt ống phi lớn từ tổ dân phố Hoàng Diệu, băng sang đường Dã Tượng, theo mương thoát lũ qua đường Trần Phú ra biển, được lắp đặt đưa vào sử dụng. Hẻm 189 được đổ bê-tông. Năm 2009, bà Rài nhờ ông Đê rào lại phần đất “tự bồi đắp” bằng cọc sắt và lưới B40, thì lúc này lại bị UBND phường lập biên bản và tháo dỡ. Năm 2014, bà Rài sửa chữa lại nhà của mình vì đã quá hư hỏng, thì bị UBND phường đến lập biên bản “xây dựng không phép trên đất Nhà nước quản lí”.
Tuy nhiên, đến năm 2015, khi ông Lương Đức Tuấn (người nhận chuyển nhượng nhà đất của bà Trần Thị Truyền) dọn mặt bằng xây khách sạn, trong lúc bà Rài đang ở xa thì nhận được tin: Ông Tuấn đang chặt cây và dỡ nhà. Vì không về kịp, bà nhờ ông Trần Văn Đê và bà Trần Thị Hồi ghi lại một số hình ảnh về việc tháo dỡ căn nhà, cưa cắt các loại cây trên mảnh đất. Trả lời câu hỏi của bà Rài, vì sao ông chặt cây dỡ nhà của tôi? Ông Lương Đức Tuấn đưa ra cuốn sổ đỏ được UBND TP Nha Trang cấp ngày 12/6/2013, với diện tích 165,45m2, chứ không phải 96,916m2 như khi bà Rài chuyển nhượng cho bà Truyền.
.JPG)
Cây ăn trái và nhà cửa bà Trần Thị Rài bị ông Lương Đức Tuấn chặt phá, tháo dỡ khi xây dựng khách sạn Van da, với sự có mặt của bà Trần Thị Hồi, ông Trần Văn Đệ và các nhân chứng khác
Bà Rài không phản ứng được ông Tuấn khi ông xây khách sạn, nhưng phản đối ông và chính quyền phường Vĩnh Nguyên, khi ông ngang nhiên dỡ nhà, chặt cây chiếm toàn bộ phần đất của bà “tự bồi đắp” đang sử dụng, làm sân để xe và cây cảnh. Đằng sau quay, đại gia khách sạn Van da từ mặt tiền Hẻm 28 quay sang Hẻm 189, hất tung người phụ nữa yếu thế này ra đường. Mấy tháng liền, bà Rài không ăn, không ngủ phải đi viện cấp cứu và cũng không biết làm gì vì lực quá bất tòng tâm. Nhiều người biết rõ sự thật xót xa cho bà, chia sẻ, động viên và khuyên bà mở cuộc hành trình đi tìm chân lí.
Phải mất rất nhiều công sức, thời gian và tiền bạc, nhờ vả hết người này đến người khác, người phụ nữ quá lứa này mới lấy được bộ hồ sơ nhà, đất của bà Trần Thị Truyền và ông Lương Đức Tuấn từ Phòng Tài nguyên và Môi trường TP Nha Trang.
.JPG)
Phần đất nằm ngoài lộ giới hẻm 189 Trần Phú của bà Rài, hiện trở thành sân để xe và cây cảnh của ông Tuấn. Bức tường cuối tấm ảnh là của ông Nguyễn Văn Dị, nhận chuyển nhượng của bà Rài, từ trong ra ngoài có chiều rộng 4m, chưa kể phần để thùng xốp trồng rau
Bà Trần Thị Rài thừa nhận: Năm 2004, bà có kí vào sơ đồ mặt bằng cho bà Trần Thị Truyền, để bổ sung hồ sơ làm sổ đỏ. Tuy nhiên, do bản tính qua loa đại khái, nhận thức pháp luật hạn chế và tin người, nên bà đã không xem kĩ, dẫn đến bị bà Truyền lợi dụng, câu kết với cán bộ địa chính làm sai lệch nội dung bản vẽ. Nay lấy được bộ hồ sơ, xem xét kĩ từng chi tiết, tham khảo ý kiến nhiều người hiểu biết, thì bà thấy việc làm này của bà Truyền chẳng khác nào một ma trận, trong đó nhiều tình tiết chỉnh sửa lộ liễu, thô thiển, sai thực tế mà phải có cán bộ chuyên trách tiếp tay mới thực hiện được.
(Còn tiếp)
Nguyễn Xuân
