Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 7)

Ở các kì trước chúng ta đã tìm hiểu về chức năng của tạng Tâm, Tâm bào, Tiểu trường đối với sức khỏe của một người, cũng như so sánh chúng với Tim và màng ngoài tim trong Y học hiện đại. Trong kì này cùng tìm hiểu về công năng của phủ Tam tiêu - có quan hệ biểu lí với tạng Tâm bào…

A. Công năng tạng Tâm với sức khỏe con người

10. Chức năng sinh lí phủ Tam tiêu

10.1. Chức năng phủ Tam tiêu

Phủ Tam tiêu có quan hệ biểu lí với tạng Tâm bào lạc.

Chữ Tiêu có nghĩa là cháy hết, nhưng nó lại đứng sau chữ Tam, nên ý nghĩa là đứng đầu, là to lớn như chữ Nguyên. Phủ Tam tiêu được phân ra thành Thượng tiêu, Trung tiêu và Hạ tiêu. Mỗi phần có một đường khí đạo cũng giống như Tam Nguyên là Thiên, Địa, Nhân, mỗi thứ có 1 nguyên khí.

Chữ Tiêu ngày xưa có ý nghĩa là màng mỡ. Tam tiêu chính là màng mỡ khắp trên cơ thể con người, là con đường lưu hành thủy (Thương hàn luận).

Nội kinh viết: “Tam tiêu là quan năng khai ngòi nước, thủy đạo xuất ra từ đây”. Như vậy, Tam tiêu chủ về khí đạo, ví như một vị quan trông coi điều khiển việc khơi thông đường thủy đạo cho lưu thông (Quyết độc chi quan) vì không có khí thì thủy không hóa. Tam tiêu cũng là con đường vận hành nước trong cơ thể con người.

Trong chương 31, sách Nạn kinh viết: “Tam tiêu là đường lối của thức ăn, là chỗ khí luân chuyển đi về”, câu này đã nói lên chức năng của Tam tiêu đó là đưa khí huyết tân dịch của thức ăn đi chu lưu khắp da dẻ và tạng phủ.

Trong Thiên Ngũ lung tân dịch biệt luận, sách Linh khu có viết: “Đồ ăn có 5 vị vào miệng đều dồn vào bể chứa của nó, tân dịch được tạo ra và theo đường lối riêng, Tam tiêu đưa khí ra làm ấm áp bắp thịt, tân dịch ra nuôi dưỡng bì phu…”. Thiên bản thần, sách Linh khu lại viết: “Tam tiêu là phủ trung độc (chỗ hội tụ của đường nước) đường nước do đó mà ra, thuộc với Bàng quang”.

Nói tóm lại, Tam tiêu là đường nguyên khí phân bổ thức ăn, uống đã được chuyển hóa ra vào, chủ khí, chủ thủy, trông coi toàn bộ hoạt động khí hóa trong cơ thể con người.

Như vậy phủ Tam tiêu có 2 công năng chính, bao gồm:

Chủ trì các khí, lưu thông khí huyết tân dịch.

Thông điều đường nước.

10.2. Phân biệt bộ vị của Tam tiêu và công năng của mỗi bộ vị

Trong Thiên Dinh vệ sinh hội, sách Linh khu phân cơ thể ra:

Thượng tiêu: Từ dưới lưỡi cho đến miệng trên của Vị (Bí môn); bao gồm cả bộ phận lồng ngực và 2 tạng Tâm Phế.

Trung tiêu: Từ miệng trên của Vị (Bí môn) đến miệng dưới của Vị (U môn) bao gồm cả bộ phận bụng trên và Tì vị đều thuộc phạm vi của Trung tiêu.

Hạ tiêu: Từ miệng dưới của Vị xuống đến tiền âm, hậu âm; bao gồm cả bộ phận bụng dưới, Can, Thận, Đại trường, Tiểu trường, Bàng quang đều thuộc phạm vi của hạ tiêu.

Điều 31, sách Nạn kinh có viết: “Thượng tiêu từ dưới lưỡi xuống đến cách mô ngang chỗ miệng trên của Vị, chủ nạp mà không chủ xuất, Trung tiêu là ngang giữa trung quản của Vị, không cao không thấp, chủ việc ngấu nhừ thức ăn. Hạ tiêu ngang với miệng trên của bàng quang, chủ xuất mà không chủ nạp để truyền tống cặn bã”.

a. Thượng tiêu

Thiên Dinh vệ, sách Linh khu viết: “Thượng tiêu như sương mù…”. Nói sương mù là để hình dung Thượng tiêu có nhiều khí.

Thiên Quyết khí, sách Linh khu lại viết: “Thượng tiêu phân bổ khí ngũ cốc đi khắp nơi làm ấm da dẻ, nuôi thân thể, mượt tóc như sương mù rơi xuống gọi là khí”.

Sách Trương thị loại kinh giải thích: “Tì tán tinh khí ra, khí ấy như sương mù và quy về Phế, nên nói Thượng tiêu như sương mù”.

Chính vì Thượng tiêu đưa khí đi khắp toàn thân mà có tác dụng làm ấm ngoài da, mượt lông tóc, nhờ đó phần cơ biểu được dinh dưỡng và do đó phát sinh được công năng bảo vệ ở ngoài (gọi là Vệ khí). Nếu công năng của Thượng tiêu mất bình thường, sự phân bố bị trở ngại, da dẻ không được sự ôn nhuận của Vệ khí, lỗ chân lông đóng mở không thuận lợi sẽ sinh ra hiện tượng rét run phát nóng.

Ngoài ra, Thượng tiêu còn có công năng chủ việc thu nạp. Nạp ở đây bao gồm thu nhận cả từ hô hấp và ăn uống, bởi vì Vị chủ việc tiếp nạp đồ ăn không để nôn ra ngoài, Phế chủ việc hô hấp. Cả 2 tạng phủ này đều khai khiếu ở Thượng tiêu cho nên nói Thượng tiêu có công dụng chủ việc thu nạp.

b. Trung tiêu

Thiên Dinh vệ sinh hội, sách Linh khu có viết: “Trung tiêu như bọt nước sủi lên”. Bọt nước sủi lên là chỉ vào trạng thái hóa sinh của Tì vị. Bởi khi nhìn vào phạm vi của Trung tiêu và công năng của Tạng phủ ở trong đó thì ta thấy chủ yếu là vận hóa thủy cốc và chưng bốc khí huyết tân dịch để nuôi dưỡng khắp toàn thân. Trong quá trình ấy, động lực của một loạt hoạt động hóa sinh, trừ công năng của Tì vị ở Trung tiêu ra, thì hạ tiêu cũng góp một phần tác dụng nhất định trong quá trình này.

Chức năng của Trung tiêu bao gồm: Thu nạp cốc khí, lọc cặn bã, chưng tân dịch, làm thành tinh hoa đưa lên Phế mạch biến hóa ra sắc đỏ gọi là Huyết. Tác dụng của Trung tiêu chủ yếu là hóa thủy cốc thành ra khí - huyết - tân dịch, là chất có đủ tác dụng nuôi dưỡng cho cơ thể. Sở dĩ gọi Trung tiêu như bọt nước sủi lên là muốn nói đến hoạt động sinh lí của nó như làm chín thức ăn uống, chưng hóa tân dịch, tiếp thu tinh khí của thủy cốc, hóa sinh ra khí.

Mời quý độc giả đón đọc kì 8 với nội dung tiếp theo của: “Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền”. Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Sao Đại Việt - Sàn thương mại điện tử: alosuckhoe.vn - Thành viên Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam.

Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.777.6863.

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong; www.saodaiviet.vn; Email: saodaiviet.vn@gmail.com; Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 6) Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 6)
Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 5) Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 5)
Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 4) Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 4)
BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Group Spa Trị Liệu Việt ký hợp tác chiến lược với các đối tác

Group Spa Trị Liệu Việt ký hợp tác chiến lược với các đối tác

Mới đây, lương y Phan Cao Bình, Ủy viên Ban chấp hành Hội Di sản Văn hóa TP Hồ Chí Minh, nhà sáng lập mô mình Spa Trị Liệu Việt đã tổ chức buổi lễ ra mắt các thành viên, đồng thời ký kết hợp tác chiến lược với các đối tác là các chủ Spa, các chủ doanh nghiệp du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng để nhân rộng mô hình Spa Trị Liệu Việt – một mô mình Spa theo hướng trị liệu bằng day bấm các huyệt đạo theo phương pháp y học cổ truyền.
Bệnh viện Đa khoa huyện Thạch Thất, TP Hà Nội: Bé 15 tháng tuổi tử vong, bệnh viện nói gì?

Bệnh viện Đa khoa huyện Thạch Thất, TP Hà Nội: Bé 15 tháng tuổi tử vong, bệnh viện nói gì?

Bệnh viện Đa khoa huyện Thạch Thất, TP Hà Nội đã tạm đình chỉ kíp trực ngày 22/11 để làm rõ nguyên nhân liên quan đến bệnh nhi C.H.K.A (15 tháng tuổi) tử vong khi điều trị viêm phế quản tại đây.
Quảng Trị: 4 người tử vong do liên quan đến bệnh ‘vi khuẩn ăn thịt người’

Quảng Trị: 4 người tử vong do liên quan đến bệnh ‘vi khuẩn ăn thịt người’

4 trong số 30 ca bệnh "vi khuẩn ăn thịt người" (bệnh Whitmore) tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Quảng Trị đã tử vong. Theo ngành y tế Quảng Trị, "vi khuẩn ăn thịt người" tăng đột biến kể từ ngày 14/10 (sau đợt mưa lũ diễn ra trên địa bàn).
Những bài tập thư giãn và tăng cường cho cơ mắt

Những bài tập thư giãn và tăng cường cho cơ mắt

Đôi mắt của bạn thường cảm thấy căng thẳng? Bạn có liên tục nhìn vào màn hình LED tại nơi làm việc, trong giờ nghỉ hoặc ở nhà không? Bạn hãy cẩn thận vì những việc làm này có thể gây mỏi mắt, các vấn đề về thị lực, khô mắt và thậm chí là gây ra cảm giác lo lắng và đau đầu.
Khắc phục chứng rối loạn tiêu hóa ở NCT

Khắc phục chứng rối loạn tiêu hóa ở NCT

Rối loạn tiêu hóa (RLTH) là chứng bệnh gặp ở mọi lứa tuổi và gây nên những phiền toái cho người bệnh. Với NCT, RLTH càng dễ xảy ra và ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe...

Tin khác

Thu hồi toàn quốc thuốc Atibutrex vi phạm mức độ 2 của Công ty CP dược phẩm An Thiên

Thu hồi toàn quốc thuốc Atibutrex vi phạm mức độ 2 của Công ty CP dược phẩm An Thiên
Do vi phạm mức độ 2, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) thông báo thu hồi trên toàn quốc thuốc Atibutrex của Công ty cổ phần dược phẩm An Thiên (SĐK: VD-26752-17, số lô: 2020001; ngày SX: 10/4/2020; HD: 09/4/2022).

Vinamilk và Quỹ sữa Vươn cao Việt Nam trao tặng hơn 94.000 ly sữa cho trẻ em khó khăn Hà Giang

Vinamilk và Quỹ sữa Vươn cao Việt Nam trao tặng hơn 94.000 ly sữa cho trẻ em khó khăn Hà Giang
Tại Hà Giang, vùng đất cực Bắc của đất nước, vẫn còn đó những mái trường xa xôi nơi núi non hiểm trở và những hoàn cảnh trẻ em khó khăn ngày ngày nỗ lực để đến trường với chiếc bụng hiếm khi được no. Được uống sữa hàng ngày là điều ước xa xỉ đối với các em…

Những lợi ích tuyệt vời khi uống trà gừng mỗi ngày

Những lợi ích tuyệt vời khi uống trà gừng mỗi ngày
Duy trì thói quen 1- 2 chén trà gừng mỗi ngày, sẽ đem lại nhiều lợi ích tuyệt vời đối với sức khỏe.

Một người trở về từ Philippines nhiễm Covid-19

Một người trở về từ Philippines nhiễm Covid-19
Chiều 22/11, Bộ Y tế công bố thêm một trường hợp nhập cảnh nhiễm Covid-19, nâng tổng số ca nhiễm Covid-19 lên 1307.

Người dân thực hiện quyền được biết và giám sát các dịch vụ ngành y tế

Người dân thực hiện quyền được biết và giám sát các dịch vụ ngành y tế
Sáng 20/11, Bộ Y tế tổ chức Lễ khai trương Cổng công khai y tế dưới sự chủ trì của GS.TS Nguyễn Thanh Long, Bộ trưởng Bộ Y tế...

Cảnh báo thực phẩm Mộc Linh Chi - Body Weight vi phạm về quảng cáo

Cảnh báo thực phẩm Mộc Linh Chi - Body Weight vi phạm về quảng cáo
Thực phẩm bảo vệ sức khỏe Mộc Linh Chi – Body Weight đang được quảng cáo không đúng công dụng, quảng cáo gây hiểu nhàm có tác dụng như thuốc chữa bệnh tại một số website.
Xem thêm
Bệnh viện Đa khoa huyện Thạch Thất, TP Hà Nội: Bé 15 tháng tuổi tử vong, bệnh viện nói gì?

Bệnh viện Đa khoa huyện Thạch Thất, TP Hà Nội: Bé 15 tháng tuổi tử vong, bệnh viện nói gì?

Bệnh viện Đa khoa huyện Thạch Thất, TP Hà Nội đã tạm đình chỉ kíp trực ngày 22/11 để làm rõ nguyên nhân liên quan đến bệnh nhi C.H.K.A (15 ...
Quảng Trị: 4 người tử vong do liên quan đến bệnh ‘vi khuẩn ăn thịt người’

Quảng Trị: 4 người tử vong do liên quan đến bệnh ‘vi khuẩn ăn thịt người’

4 trong số 30 ca bệnh "vi khuẩn ăn thịt người" (bệnh Whitmore) tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Quảng Trị đã tử vong. Theo ngành y tế Quảng Trị, ...
Nhiều vi phạm, Công ty TNHH MTV Dịch vụ Y tế Hoàn Cầu bị phạt 61 triệu đồng

Nhiều vi phạm, Công ty TNHH MTV Dịch vụ Y tế Hoàn Cầu bị phạt 61 triệu đồng

Công ty TNHH Một thành viên Dịch vụ Y tế Hoàn Cầu (địa chỉ 80 - 82 Châu Văn Liêm, phường 11, quận 5, TP Hồ Chí Minh) vừa bị ...
Phòng ngừa tai biến mạch máu não ở người cao tuổi trong mùa lạnh

Phòng ngừa tai biến mạch máu não ở người cao tuổi trong mùa lạnh

Tai biến mạch máu não hay còn gọi là đột quỵ - một bệnh lý hết sức nguy hiểm đối với người cao tuổi. Đặc biệt, bệnh có chiều hướng ...
Ăn gì tăng trí nhớ?

Ăn gì tăng trí nhớ?

Có một khả năng ghi nhớ tốt là ước vọng của mọi người, đặc biệt đối với học sinh, sinh viên và những người lao động trí óc.
Phòng bệnh gan ở người cao tuổi

Phòng bệnh gan ở người cao tuổi

Theo quy luật của tự nhiên, càng lớn tuổi các hoạt động cơ thể ngày càng suy yếu, người cao tuổi (NCT) sẽ phải đối diện với gánh nặng bệnh ...
Group Spa Trị Liệu Việt ký hợp tác chiến lược với các đối tác

Group Spa Trị Liệu Việt ký hợp tác chiến lược với các đối tác

Mới đây, lương y Phan Cao Bình, Ủy viên Ban chấp hành Hội Di sản Văn hóa TP.Hồ Chí Minh, nhà sáng lập mô mình Spa Trị Liệu Việt đã ...
Vinamilk và Quỹ sữa Vươn cao Việt Nam trao tặng hơn 94.000 ly sữa cho trẻ em khó khăn Hà Giang

Vinamilk và Quỹ sữa Vươn cao Việt Nam trao tặng hơn 94.000 ly sữa cho trẻ em khó khăn Hà Giang

Tại Hà Giang, vùng đất cực Bắc của đất nước, vẫn còn đó những mái trường xa xôi nơi núi non hiểm trở và những hoàn cảnh trẻ em khó ...
TH true MILK HILO: Chấm dứt nỗi lo cho người bất dung nạp lactose

TH true MILK HILO: Chấm dứt nỗi lo cho người bất dung nạp lactose

Nhờ không chứa lactose, Sữa tươi tiệt trùng TH true MILK HILO là giải pháp hoàn hảo cho mọi đối tượng người tiêu dùng, đặc biệt là những người bất ...
Phiên bản di động