Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 7)

Ở các kì trước chúng ta đã tìm hiểu về chức năng của tạng Tâm, Tâm bào, Tiểu trường đối với sức khỏe của một người, cũng như so sánh chúng với Tim và màng ngoài tim trong Y học hiện đại. Trong kì này cùng tìm hiểu về công năng của phủ Tam tiêu - có quan hệ biểu lí với tạng Tâm bào…

A. Công năng tạng Tâm với sức khỏe con người

10. Chức năng sinh lí phủ Tam tiêu

10.1. Chức năng phủ Tam tiêu

Phủ Tam tiêu có quan hệ biểu lí với tạng Tâm bào lạc.

Chữ Tiêu có nghĩa là cháy hết, nhưng nó lại đứng sau chữ Tam, nên ý nghĩa là đứng đầu, là to lớn như chữ Nguyên. Phủ Tam tiêu được phân ra thành Thượng tiêu, Trung tiêu và Hạ tiêu. Mỗi phần có một đường khí đạo cũng giống như Tam Nguyên là Thiên, Địa, Nhân, mỗi thứ có 1 nguyên khí.

Chữ Tiêu ngày xưa có ý nghĩa là màng mỡ. Tam tiêu chính là màng mỡ khắp trên cơ thể con người, là con đường lưu hành thủy (Thương hàn luận).

Nội kinh viết: “Tam tiêu là quan năng khai ngòi nước, thủy đạo xuất ra từ đây”. Như vậy, Tam tiêu chủ về khí đạo, ví như một vị quan trông coi điều khiển việc khơi thông đường thủy đạo cho lưu thông (Quyết độc chi quan) vì không có khí thì thủy không hóa. Tam tiêu cũng là con đường vận hành nước trong cơ thể con người.

Trong chương 31, sách Nạn kinh viết: “Tam tiêu là đường lối của thức ăn, là chỗ khí luân chuyển đi về”, câu này đã nói lên chức năng của Tam tiêu đó là đưa khí huyết tân dịch của thức ăn đi chu lưu khắp da dẻ và tạng phủ.

Trong Thiên Ngũ lung tân dịch biệt luận, sách Linh khu có viết: “Đồ ăn có 5 vị vào miệng đều dồn vào bể chứa của nó, tân dịch được tạo ra và theo đường lối riêng, Tam tiêu đưa khí ra làm ấm áp bắp thịt, tân dịch ra nuôi dưỡng bì phu…”. Thiên bản thần, sách Linh khu lại viết: “Tam tiêu là phủ trung độc (chỗ hội tụ của đường nước) đường nước do đó mà ra, thuộc với Bàng quang”.

Nói tóm lại, Tam tiêu là đường nguyên khí phân bổ thức ăn, uống đã được chuyển hóa ra vào, chủ khí, chủ thủy, trông coi toàn bộ hoạt động khí hóa trong cơ thể con người.

Như vậy phủ Tam tiêu có 2 công năng chính, bao gồm:

Chủ trì các khí, lưu thông khí huyết tân dịch.

Thông điều đường nước.

10.2. Phân biệt bộ vị của Tam tiêu và công năng của mỗi bộ vị

Trong Thiên Dinh vệ sinh hội, sách Linh khu phân cơ thể ra:

Thượng tiêu: Từ dưới lưỡi cho đến miệng trên của Vị (Bí môn); bao gồm cả bộ phận lồng ngực và 2 tạng Tâm Phế.

Trung tiêu: Từ miệng trên của Vị (Bí môn) đến miệng dưới của Vị (U môn) bao gồm cả bộ phận bụng trên và Tì vị đều thuộc phạm vi của Trung tiêu.

Hạ tiêu: Từ miệng dưới của Vị xuống đến tiền âm, hậu âm; bao gồm cả bộ phận bụng dưới, Can, Thận, Đại trường, Tiểu trường, Bàng quang đều thuộc phạm vi của hạ tiêu.

Điều 31, sách Nạn kinh có viết: “Thượng tiêu từ dưới lưỡi xuống đến cách mô ngang chỗ miệng trên của Vị, chủ nạp mà không chủ xuất, Trung tiêu là ngang giữa trung quản của Vị, không cao không thấp, chủ việc ngấu nhừ thức ăn. Hạ tiêu ngang với miệng trên của bàng quang, chủ xuất mà không chủ nạp để truyền tống cặn bã”.

a. Thượng tiêu

Thiên Dinh vệ, sách Linh khu viết: “Thượng tiêu như sương mù…”. Nói sương mù là để hình dung Thượng tiêu có nhiều khí.

Thiên Quyết khí, sách Linh khu lại viết: “Thượng tiêu phân bổ khí ngũ cốc đi khắp nơi làm ấm da dẻ, nuôi thân thể, mượt tóc như sương mù rơi xuống gọi là khí”.

Sách Trương thị loại kinh giải thích: “Tì tán tinh khí ra, khí ấy như sương mù và quy về Phế, nên nói Thượng tiêu như sương mù”.

Chính vì Thượng tiêu đưa khí đi khắp toàn thân mà có tác dụng làm ấm ngoài da, mượt lông tóc, nhờ đó phần cơ biểu được dinh dưỡng và do đó phát sinh được công năng bảo vệ ở ngoài (gọi là Vệ khí). Nếu công năng của Thượng tiêu mất bình thường, sự phân bố bị trở ngại, da dẻ không được sự ôn nhuận của Vệ khí, lỗ chân lông đóng mở không thuận lợi sẽ sinh ra hiện tượng rét run phát nóng.

Ngoài ra, Thượng tiêu còn có công năng chủ việc thu nạp. Nạp ở đây bao gồm thu nhận cả từ hô hấp và ăn uống, bởi vì Vị chủ việc tiếp nạp đồ ăn không để nôn ra ngoài, Phế chủ việc hô hấp. Cả 2 tạng phủ này đều khai khiếu ở Thượng tiêu cho nên nói Thượng tiêu có công dụng chủ việc thu nạp.

b. Trung tiêu

Thiên Dinh vệ sinh hội, sách Linh khu có viết: “Trung tiêu như bọt nước sủi lên”. Bọt nước sủi lên là chỉ vào trạng thái hóa sinh của Tì vị. Bởi khi nhìn vào phạm vi của Trung tiêu và công năng của Tạng phủ ở trong đó thì ta thấy chủ yếu là vận hóa thủy cốc và chưng bốc khí huyết tân dịch để nuôi dưỡng khắp toàn thân. Trong quá trình ấy, động lực của một loạt hoạt động hóa sinh, trừ công năng của Tì vị ở Trung tiêu ra, thì hạ tiêu cũng góp một phần tác dụng nhất định trong quá trình này.

Chức năng của Trung tiêu bao gồm: Thu nạp cốc khí, lọc cặn bã, chưng tân dịch, làm thành tinh hoa đưa lên Phế mạch biến hóa ra sắc đỏ gọi là Huyết. Tác dụng của Trung tiêu chủ yếu là hóa thủy cốc thành ra khí - huyết - tân dịch, là chất có đủ tác dụng nuôi dưỡng cho cơ thể. Sở dĩ gọi Trung tiêu như bọt nước sủi lên là muốn nói đến hoạt động sinh lí của nó như làm chín thức ăn uống, chưng hóa tân dịch, tiếp thu tinh khí của thủy cốc, hóa sinh ra khí.

Mời quý độc giả đón đọc kì 8 với nội dung tiếp theo của: “Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền”. Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Sao Đại Việt - Sàn thương mại điện tử: alosuckhoe.vn - Thành viên Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam.

Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.777.6863.

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong; www.saodaiviet.vn; Email: saodaiviet.vn@gmail.com; Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 6) Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 6)
Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 5) Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 5)
Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 4) Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 4)
BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Đau vai gáy và những điều cần biết

Đau vai gáy và những điều cần biết

Hội chứng đau vai gáy là bệnh lí thường gặp trong các bệnh lí cơ xương khớp có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi. Đặc biệt, bệnh thường xảy ra với những người phải giữ cổ lâu ở một tư thế như nhân viên văn phòng, người thường xuyên sử dụng máy vi tính…
Làm tốt công tác chăm sóc sức khỏe, đời sống hội viên

Làm tốt công tác chăm sóc sức khỏe, đời sống hội viên

Năm 2020 vừa qua, Hội NCT huyện Tri Tôn đã thực hiện hiệu quả các chỉ tiêu, kế hoạch công tác trên giao. Đặc biệt, nhờ vào sự quan tâm của các cấp ủy, chính quyền địa phương, sự hỗ trợ địa phương của các ngành liên quan, hoạt động Hội từ huyện đến cơ sở đều ổn định. Các cấp hội thực hiện tốt việc chăm lo đời sống về vật chất lẫn tinh thần cho NCT huyện.
Thêm 2 loại vắc xin phòng Covid-19 được Bộ Y tế cấp phép

Thêm 2 loại vắc xin phòng Covid-19 được Bộ Y tế cấp phép

Sau vắc xin Astrazeneca, Bộ Y tế vừa phê duyệt cấp phép cho 2 loại vắc xin nhập khẩu của Mỹ và Nga để phục vụ cho nhu cầu cấp bách phòng, chống dịch Covid-19.
7 đợt vaccine Covid-19 sẽ về Việt Nam

7 đợt vaccine Covid-19 sẽ về Việt Nam

Việt Nam dự kiến nhận 150 triệu liều vaccine Covid-19 trong năm nay, chia thành 7 đợt, được cung ứng từ AstraZeneca, Covax và sản xuất trong nước. Các đợt dự kiến cung ứng vaccine và số lượng liều được Ban Chỉ đạo Quốc gia về phòng, chống Covid-19 báo cáo thường trực Chính phủ chiều 24/2.
Hà Nội: Trao tặng danh hiệu “Thầy thuốc ưu tú” cho Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba

Hà Nội: Trao tặng danh hiệu “Thầy thuốc ưu tú” cho Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba

Nhân kỷ niệm 66 năm ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/02/1955 - 27/02/2021), TS. BS Nguyễn Đình Phúc, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba đã vinh dự đón nhận bằng khen “Thầy thuốc ưu tú”.

Tin khác

Tê bì tay là bệnh gì ?

Tê bì tay là bệnh gì ?
Triệu chứng tê bì tay có thể xuất hiện trong vòng 1-2 ngày hoặc kéo dài hàng tuần, là biểu hiện của bệnh thần kinh, mạch máu, cơ xương khớp…

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 20)

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 20)
Trong kì trước chúng ta cùng tìm hiểu về sự giống và khác nhau giữa tạng Phế, phủ Đại trường trong Y học cổ truyền và Phổi, Đại tràng trong Y học hiện đại . Kỳ này sẽ cùng tìm hiểu xem khi tạng Phế có bệnh sẽ có những biểu hiện gì?...

“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi

“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi
Kì 2: Điều chỉnh chế độ ăn uống

Người cao tuổi sẽ được tiêm vắcxin phòng Covid-19

Người cao tuổi sẽ được tiêm vắcxin phòng Covid-19
Sáng 24/2, chuyến bay chở hơn 117.000 liều vắcxin phòng Covid-19 được vận chuyển từ Hàn Quốc về Việt Nam, số vắcxin này dự kiến sẽ ưu tiên tiêm cho 11 nhóm đối tượng có nguy cơ cao, trong đó có người trên 65 tuổi.

Hơn 117.000 liều vắc xin phòng COVID-19 đầu tiên về đến Việt Nam

Hơn 117.000 liều vắc xin phòng COVID-19 đầu tiên về đến Việt Nam
Theo thông tin từ Bộ Y tế, sáng nay hơn 117.000 liều vắc xin phòng COVID-19 đầu tiên về đến sân bay Tân Sơn Nhất.

Một số sai lầm trong điều trị viêm họng cấp

Một số sai lầm trong điều trị viêm họng cấp
Viêm họng cấp khởi phát đột ngột với các triệu chứng đau rát họng, sốt 39-40 độ C, ho, nghẹt mũi khiến người bệnh khó chịu. Viêm họng cấp sẽ khỏi sau 5-7 ngày nếu điều trị đúng phác đồ. Ngược lại, nếu không điều trị sẽ dẫn đến viêm họng mạn hoặc các biến chứng nguy hiểm như viêm amidan, viêm phổi, viêm phế quản... ảnh hưởng tới sức khỏe người bệnh.
Xem thêm
Hội Đông y TP Đà Nẵng: Tăng cường khám bệnh, tư vấn, cấp thuốc chữa bệnh miễn phí

Hội Đông y TP Đà Nẵng: Tăng cường khám bệnh, tư vấn, cấp thuốc chữa bệnh miễn phí

Sáng 24/2, Hội Đông y thành phố Đà Nẵng tổ chức hội nghị Tổng kết công tác năm 2020, triển khai nhiệm vụ năm 2021 và kỷ niệm 66 năm ...
Tiếp tục tiêm thử nghiệm vaccine Nano Covax giai đoạn 2

Tiếp tục tiêm thử nghiệm vaccine Nano Covax giai đoạn 2

Sáng 26/2, tại Hà Nội, Học viện Quân y (Bộ Quốc phòng) và huyện Bến Lức, tỉnh Long An, tiếp tục tiêm thử nghiệm vaccine ngừa COVID-19 Nano Covax giai ...
Thêm 2 loại vắc xin phòng Covid-19 được Bộ Y tế cấp phép

Thêm 2 loại vắc xin phòng Covid-19 được Bộ Y tế cấp phép

Sau vắc xin Astrazeneca, Bộ Y tế vừa phê duyệt cấp phép cho 2 loại vắc xin nhập khẩu của Mỹ và Nga để phục vụ cho nhu cầu cấp ...
Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Ở người cao tuổi (NCT) mắc bệnh hen, cần hết sức đề phòng các cơn hen cấp tái phát, bởi nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn ...
Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Hít sặc là nguyên nhân thường gặp, gây nên tình trạng viêm phổi hít nặng và tử vong ở người cao tuổi. Đáng nói là tình trạng này dễ dàng ...
Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả

Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả

Tuổi già đồng nghĩa với cơ thể thường bị lão hóa, hệ miễn dịch giảm để cho các bệnh cơ hội có dịp phát triển.
“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi

“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi

Kì 2: Điều chỉnh chế độ ăn uống
“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi

“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi

Kì 1: Thay đổi nhỏ, lợi ích lớn
Vòng eo 60cm không còn là ước mơ xa xỉ

Vòng eo 60cm không còn là ước mơ xa xỉ

5 tháng sau sinh chăm chỉ đeo latex, cô bạn Thùy Dung - hotgirl Ngân hàng tự tin diện áo dài đón tết với vòng eo con kiến - 60cm
Phiên bản di động