Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 29)

Trong kì trước và kì này chúng ta đã cùng tìm hiểu về các đặc điểm chính của mười hai đường kinh chính trong cơ thể. Trước khi tìm hiểu đường đi, vai trò chức năng của từng kinh mạch cụ thể…

Mười hai đường kinh chính trong cơ thể con người

Kinh lạc là con đường liên tục thông suốt của khí huyết, trong đó kinh là đường thẳng đi khắp cơ thể, còn lạc là đường liên lạc giữa các kinh, tạo thành một màng lưới thấu suốt trong ngoài, quán triệt trên dưới và liên hệ với các cơ quan tạng phủ với các tổ chức của cơ thể, có thể nói không đâu mà kinh lạc không tới.

Trong các đường kinh lạc có kinh khí vận hành: Khí là cơ sở vật chất của cơ thể, là kết quả của quá trình chuyển hóa các chất dinh dưỡng từ đồ ăn thức uống; khi khí hoá cho ra năng lượng thúc đẩy hoạt động của các tạng phủ. Khí lại có mối quan hệ chặt chẽ với huyết (huyết cũng là cơ sở vật chất của cơ thể) vì vậy chức năng của kinh lạc là vận chuyển khí huyết dinh dưỡng, duy trì hoạt động sinh lí bình thường của cơ thể sống.

Khí huyết trong các đường kinh không giống nhau, có đường kinh khí ít, huyết nhiều và ngược lại. Cụ thể:

• Trong kinh thái dương, kinh quyết âm: Huyết nhiều, khí ít.

• Trong kinh thiếu dương, kinh thiếu âm, kinh thái âm: Huyết ít, khí nhiều.

• Trong kinh dương minh: Huyết nhiều, khí nhiều.

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 29)

Sự hoạt động của hệ thống kinh lạc có tính quy luật và tùy theo bệnh lí từ trong ra hay từ ngoài vào, đều có biểu hiện bất thường của hệ kinh lạc. Người thầy thuốc phải nắm vững quy luật chuyển hóa của kinh lạc để ứng dụng vào việc chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh tật.

Chiều vận hành của các đường kinh được xác định dựa vào 2 lí thuyết chính đó là:

• Lí thuyết âm thăng (đi lên trên) dương giáng (đi xuống).

• Lí thuyết con người hòa hợp với vũ trụ: Thiên - Địa - Nhân.

Khí huyết vận hành trong kinh mạch, kinh sau tiếp kinh trước và tạo thành một đường tuần hoàn khép kín đi khắp cơ thể.

Hoạt động kinh khí trong các đường kinh phụ thuộc vào hoạt động công năng của tạng phủ, hoạt động công năng của các tạng phủ lại tuân theo một chu trình thời gian trong ngày, các thầy thuốc đã ghi nhận được chu trình hoạt động đó thành bài ca như sau: Phế dần, đại mão, vị thìn cung/ Tì tị, tâm ngọ, tiểu mùi trung/ Thân bàng, dậu thận, tâm bào tuất/ Hợi tam, tí đảm, sửu can thông.

Đem diễn giải ra một cách đầy đủ như sau:

Giờ Dần (từ 3 - 5 giờ): Kinh thủ thái âm phế tuần hành.

Giờ Mão (từ 5 - 7 giờ): Kinh thủ dương minh đại trường tuần hành.

Giờ Thìn (từ 7 - 9 giờ): Kinh túc dương minh vị tuần hành.

Giờ Tỵ (từ 9 - 11 giờ): Kinh túc thái âm tì tuần hành.

Giờ Ngọ (từ 11 - 13 giờ): Kinh thủ thiếu âm tâm tuần hành.

Giờ Mùi (từ 13 - 15 giờ): Kinh thủ thái dương tiểu trường tuần hành.

Giờ Thân (từ 15 - 17 giờ): Kinh túc thái dương bàng quang tuần hành.

Giờ Dậu (từ 17 - 19 giờ): Kinh túc thiếu âm thận tuần hành.

Giờ Tuất (từ 19 - 21 giờ): Kinh thủ quyết âm tâm bào tuần hành.

Giờ Hợi (từ 21 - 23 giờ): Kinh thủ thiếu dương tam tiêu tuần hành.

Giờ Tý (từ 23 - 01 giờ): Kinh túc thiếu dương đảm tuần hành.

Giờ Sửu (từ 01 - 03 giờ): Kinh túc quyết âm can tuần hành.

Qua bảng tuần hành kinh khí của các đường kinh kể trên chúng ta có thể thấy trong 12 kinh mạch thì cứ một kinh âm sẽ phối hợp với một kinh dương, như vậy gọi là biểu lí tương phối, đồng thời cũng gọi là âm dương tương phối. Kinh mạch tương phối khi tuần hành ở ngón tay, ngón chân thì nối tiếp nhau, vì nội tạng mà nó sở thuộc cũng cùng quan hệ tương hỗ với nhau.

Kinh thủ thái âm phế tương phối với kinh thủ dương minh đại trường.

Kinh thủ thiếu âm tâm tương phối với kinh thủ thái dương tiểu trường.

Kinh thủ quyết âm tâm bào tương phối với kinh thủ thiếu dương tam tiêu.

Kinh túc thái dương tì tương phối với kinh túc dương minh vị.

Kinh túc thiếu âm thận tương phối với kinh túc thái dương bàng quang

Kinh túc quyết âm can tương phối với kinh túc thiếu dương đởm.

Ứng dụng điều này trên lâm sàng, thầy thuốc có thể sử dụng huyệt vị ở kinh này còn có thể dùng để trị bệnh ở một kinh khác cùng tương phối với nó. Như kinh thủ dương minh đại trường và kinh thủ thái âm phế cùng biểu lí, lấy huyệt Xích trạch ở phế kinh để chữa ho hắng, lại cũng trị được bệnh lị. Lại như kinh túc thái âm tì kinh và kinh túc dương minh vị cùng biểu lí, lấy huyệt Túc tam lí ở kinh vị có thể chữa được đau dạ dày, lại cũng chữa được ỉa chảy. Những ví dụ trên đã nói lên rằng kinh âm và kinh dương có quan hệ biểu lí tương phối rất mật thiết.

Mời quý độc giả đón đọc kì tiếp theo với nội dung: “3 đường kinh dương ở tay” trong chuyên đề: “Con người dưới góc nhìn của Y học cổ truyền”.

Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Sao Đại Việt - Sàn thương mại điện tử: alosuckhoe.vn - Thành viên Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam. Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.777.6863.

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong

www.saodaiviet.vn

Email: saodaiviet.vn@gmail.com

Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Theo dòng sự kiện

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Những tác dụng thần kì  của quả đu đủ với bệnh ung thư

Những tác dụng thần kì của quả đu đủ với bệnh ung thư

Đu đủ là một loại quả tuyệt vời bởi nó giúp cải thiện sức khỏe hệ tiêu hóa, làm sạch đường ruột, tăng cường hệ miễn dịch, bảo vệ phổi, khớp và cũng là “vũ khí” chống ung thư hiệu quả...
Hội thảo trực tuyến "Phát kiến mới trong điều trị ung thư buồng trứng"

Hội thảo trực tuyến "Phát kiến mới trong điều trị ung thư buồng trứng"

Vừa qua, Viện Nghiên cứu phòng chống ung thư phối hợp với Công ty AstraZeneca Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học về những tiêu chuẩn mới trong điều trị trúng đích ung thư buồng trứng tại Việt Nam tác động lên khả năng chỉnh sửa đoạn gien (DNA) bị tổn thương của tế bào. Loại thuốc với cơ chế tác dụng mới này vừa có mặt tại Việt Nam.
Nếu từ chối tiêm vắc xin thì có bị phạt?

Nếu từ chối tiêm vắc xin thì có bị phạt?

Nhiều người khá băn khoăn về việc đăng ký tiêm vắc xin phòng Covid-19. Vậy nếu từ chối không tiêm thì có bị phạt hay không?”.
Bộ Y tế sẽ điều chuyển vaccine Covid-19 nếu địa phương, đơn vị tiêm chậm

Bộ Y tế sẽ điều chuyển vaccine Covid-19 nếu địa phương, đơn vị tiêm chậm

Bộ Y tế vừa có công văn khẩn số 6198/BYT-DP gửi Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Cục Y tế Bộ Công an; Cục Quân y Bộ Quốc phòng; các Viện Vệ sinh dịch tễ, Viện Pasteur; các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế và Trường Đại học đề nghị báo cáo tiến độ tiếp nhận, phân bổ và tiêm chủng vaccine Covid-19.
Vaccine COVID-19 sẽ về nhiều trong quý IV, riêng Pfizer có 50 triệu liều

Vaccine COVID-19 sẽ về nhiều trong quý IV, riêng Pfizer có 50 triệu liều

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long, trong quý III, số lượng vaccine COVID-19 về có thể chưa nhiều nhưng tới quý IV.2021 thì dồn dập. Riêng vaccine Pfizer sẽ về Việt Nam khoảng 47- 50 triệu liều.

Tin khác

Những “chiến sĩ áo trắng” mặt trận chống dịch Covid-19

Những “chiến sĩ áo trắng” mặt trận chống dịch Covid-19
150 y, bác sĩ và điều dưỡng viên của Bệnh viện Đa khoa Bưu điện TP Hồ Chí Minh (VNPT) đã đồng hành cùng chính quyền và Nhân dân TP trên tuyến đầu chống dịch Covid-19.

TP Hồ Chí Minh đã tiêm vaccine ngừa Covid-19 cho hơn 1,7 triệu người

TP Hồ Chí Minh đã tiêm vaccine ngừa Covid-19 cho hơn 1,7 triệu người
Theo Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, trong ngày 1/8, TP đã tiêm vaccine Covid-19 cho 144.970 người. Như vậy, tổng số người đã được tiêm vaccine trong đợt 5 là 767.885. Tốc độ tiêm chủng tại TP đang cải thiện rõ rệt, số lượng mũi tiêm tăng nhanh hơn và người trì hoãn tiêm trong đợt này cũng giảm nhiều.

Đình chỉ hoạt động Phòng khám Đa khoa Minh Ngọc do vi phạm quy định phòng chống Covid-19

Đình chỉ hoạt động Phòng khám Đa khoa Minh Ngọc do vi phạm quy định phòng chống Covid-19
Trong khi toàn thành phố Hà Nội đang tập trung mọi nguồn lực để tập trung phòng chống và đẩy lùi dịch bệnh Covid-19 thì Phòng khám Đa khoa Minh Ngọc lại không tuân thủ các quy định này, dẫn tới việc Sở Y tế Hà Nội đã ra quyết định đình chỉ hoạt động của phòng khám này.

Bộ Y tế ban hành hướng dẫn mới để xác định các trường hợp F0, F1, F2

Bộ Y tế ban hành hướng dẫn mới để xác định các trường hợp F0, F1, F2
Nhằm hỗ trợ các địa phương nhanh chóng xác định các trường hợp nghi ngờ mắc Covid-19, các trường hợp liên quan để sắp xếp việc cách ly y tế phù hợp, mới đây, Bộ Y tế đã ban hành "Hướng dẫn tạm thời giám sát và phòng, chống Covid-19" thay thế cho quyết định được ban hành trước đó vào tháng 8/2020.

Điều chỉnh quy trình tiêm vaccine phòng COVID-19 phù hợp với tình hình thực tiễn

Điều chỉnh quy trình tiêm vaccine phòng COVID-19 phù hợp với tình hình thực tiễn
Ngày 1/8, Văn phòng Chính phủ ban hành văn bản số 5256/VPCP-KGVX truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam về việc phân bổ, tổ chức tiêm vaccine phòng COVID-19.

Bộ Y tế yêu cầu làm rõ trách nhiệm vụ 12 loại thuốc hỗ trợ điều trị COVID

Bộ Y tế yêu cầu làm rõ trách nhiệm vụ 12 loại thuốc hỗ trợ điều trị COVID
Ngày 31.7, Bộ Y tế đã có văn bản yêu cầu Cục Quản lý Y dược Cổ truyền nghiêm túc kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm cá nhân, tập thể liên quan việc xây dựng công văn 5944 hướng dẫn sử dụng sản phẩm Đông y hỗ trợ điều trị COVID-19.
Xem thêm
Hội thảo trực tuyến "Phát kiến mới trong điều trị ung thư buồng trứng"

Hội thảo trực tuyến "Phát kiến mới trong điều trị ung thư buồng trứng"

Vừa qua, Viện Nghiên cứu phòng chống ung thư phối hợp với Công ty AstraZeneca Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học về những tiêu chuẩn mới trong điều ...
Nếu từ chối tiêm vắc xin thì có bị phạt?

Nếu từ chối tiêm vắc xin thì có bị phạt?

Nhiều người khá băn khoăn về việc đăng ký tiêm vắc xin phòng Covid-19. Vậy nếu từ chối không tiêm thì có bị phạt hay không?”.
Vaccine COVID-19 sẽ về nhiều trong quý IV, riêng Pfizer có 50 triệu liều

Vaccine COVID-19 sẽ về nhiều trong quý IV, riêng Pfizer có 50 triệu liều

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long, trong quý III, số lượng vaccine COVID-19 về có thể chưa nhiều nhưng tới quý IV.2021 thì dồn dập. Riêng vaccine ...
Nghe kém ở người cao tuổi và cách khắc phục hiệu quả

Nghe kém ở người cao tuổi và cách khắc phục hiệu quả

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), lão thính là một vấn đề về sức khỏe phổ biến ở người cao tuổi nhưng lại không được quan tâm đúng ...
Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Theo quy luật tự nhiên, sự phát triển của con người tới khoảng 25 tuổi thì dừng lại, sau đó chuyển dần sang xu hướng thoái hóa. Đã là quy ...
Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Ở người cao tuổi (NCT) mắc bệnh hen, cần hết sức đề phòng các cơn hen cấp tái phát, bởi nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn ...
Khỏe mạnh và sống lâu

Khỏe mạnh và sống lâu

Chăm sóc, giữ gìn sức khỏe luôn là mối quan tâm của tất cả mọi người, ở mọi lứa tuổi.
Khỏe mạnh và sống lâu

Khỏe mạnh và sống lâu

Khi ta mệt mỏi, chán chường chính là lúc ta quên mất vui cười. Nhưng đó mới chính là lúc ta thật sự cần những tiếng cười thật lớn.
Quả mướp giải khát chữa bệnh

Quả mướp giải khát chữa bệnh

Nói đến quả mướp người ta thường nghĩ ngay đến món canh mướp, mùng tơi và rau đay nấu với cua đồng hoặc tôm khô ăn kèm với vài quả ...
Phiên bản di động