Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 29)

Trong kì trước và kì này chúng ta đã cùng tìm hiểu về các đặc điểm chính của mười hai đường kinh chính trong cơ thể. Trước khi tìm hiểu đường đi, vai trò chức năng của từng kinh mạch cụ thể…

Mười hai đường kinh chính trong cơ thể con người

Kinh lạc là con đường liên tục thông suốt của khí huyết, trong đó kinh là đường thẳng đi khắp cơ thể, còn lạc là đường liên lạc giữa các kinh, tạo thành một màng lưới thấu suốt trong ngoài, quán triệt trên dưới và liên hệ với các cơ quan tạng phủ với các tổ chức của cơ thể, có thể nói không đâu mà kinh lạc không tới.

Trong các đường kinh lạc có kinh khí vận hành: Khí là cơ sở vật chất của cơ thể, là kết quả của quá trình chuyển hóa các chất dinh dưỡng từ đồ ăn thức uống; khi khí hoá cho ra năng lượng thúc đẩy hoạt động của các tạng phủ. Khí lại có mối quan hệ chặt chẽ với huyết (huyết cũng là cơ sở vật chất của cơ thể) vì vậy chức năng của kinh lạc là vận chuyển khí huyết dinh dưỡng, duy trì hoạt động sinh lí bình thường của cơ thể sống.

Khí huyết trong các đường kinh không giống nhau, có đường kinh khí ít, huyết nhiều và ngược lại. Cụ thể:

• Trong kinh thái dương, kinh quyết âm: Huyết nhiều, khí ít.

• Trong kinh thiếu dương, kinh thiếu âm, kinh thái âm: Huyết ít, khí nhiều.

• Trong kinh dương minh: Huyết nhiều, khí nhiều.

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 29)

Sự hoạt động của hệ thống kinh lạc có tính quy luật và tùy theo bệnh lí từ trong ra hay từ ngoài vào, đều có biểu hiện bất thường của hệ kinh lạc. Người thầy thuốc phải nắm vững quy luật chuyển hóa của kinh lạc để ứng dụng vào việc chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh tật.

Chiều vận hành của các đường kinh được xác định dựa vào 2 lí thuyết chính đó là:

• Lí thuyết âm thăng (đi lên trên) dương giáng (đi xuống).

• Lí thuyết con người hòa hợp với vũ trụ: Thiên - Địa - Nhân.

Khí huyết vận hành trong kinh mạch, kinh sau tiếp kinh trước và tạo thành một đường tuần hoàn khép kín đi khắp cơ thể.

Hoạt động kinh khí trong các đường kinh phụ thuộc vào hoạt động công năng của tạng phủ, hoạt động công năng của các tạng phủ lại tuân theo một chu trình thời gian trong ngày, các thầy thuốc đã ghi nhận được chu trình hoạt động đó thành bài ca như sau: Phế dần, đại mão, vị thìn cung/ Tì tị, tâm ngọ, tiểu mùi trung/ Thân bàng, dậu thận, tâm bào tuất/ Hợi tam, tí đảm, sửu can thông.

Đem diễn giải ra một cách đầy đủ như sau:

Giờ Dần (từ 3 - 5 giờ): Kinh thủ thái âm phế tuần hành.

Giờ Mão (từ 5 - 7 giờ): Kinh thủ dương minh đại trường tuần hành.

Giờ Thìn (từ 7 - 9 giờ): Kinh túc dương minh vị tuần hành.

Giờ Tỵ (từ 9 - 11 giờ): Kinh túc thái âm tì tuần hành.

Giờ Ngọ (từ 11 - 13 giờ): Kinh thủ thiếu âm tâm tuần hành.

Giờ Mùi (từ 13 - 15 giờ): Kinh thủ thái dương tiểu trường tuần hành.

Giờ Thân (từ 15 - 17 giờ): Kinh túc thái dương bàng quang tuần hành.

Giờ Dậu (từ 17 - 19 giờ): Kinh túc thiếu âm thận tuần hành.

Giờ Tuất (từ 19 - 21 giờ): Kinh thủ quyết âm tâm bào tuần hành.

Giờ Hợi (từ 21 - 23 giờ): Kinh thủ thiếu dương tam tiêu tuần hành.

Giờ Tý (từ 23 - 01 giờ): Kinh túc thiếu dương đảm tuần hành.

Giờ Sửu (từ 01 - 03 giờ): Kinh túc quyết âm can tuần hành.

Qua bảng tuần hành kinh khí của các đường kinh kể trên chúng ta có thể thấy trong 12 kinh mạch thì cứ một kinh âm sẽ phối hợp với một kinh dương, như vậy gọi là biểu lí tương phối, đồng thời cũng gọi là âm dương tương phối. Kinh mạch tương phối khi tuần hành ở ngón tay, ngón chân thì nối tiếp nhau, vì nội tạng mà nó sở thuộc cũng cùng quan hệ tương hỗ với nhau.

Kinh thủ thái âm phế tương phối với kinh thủ dương minh đại trường.

Kinh thủ thiếu âm tâm tương phối với kinh thủ thái dương tiểu trường.

Kinh thủ quyết âm tâm bào tương phối với kinh thủ thiếu dương tam tiêu.

Kinh túc thái dương tì tương phối với kinh túc dương minh vị.

Kinh túc thiếu âm thận tương phối với kinh túc thái dương bàng quang

Kinh túc quyết âm can tương phối với kinh túc thiếu dương đởm.

Ứng dụng điều này trên lâm sàng, thầy thuốc có thể sử dụng huyệt vị ở kinh này còn có thể dùng để trị bệnh ở một kinh khác cùng tương phối với nó. Như kinh thủ dương minh đại trường và kinh thủ thái âm phế cùng biểu lí, lấy huyệt Xích trạch ở phế kinh để chữa ho hắng, lại cũng trị được bệnh lị. Lại như kinh túc thái âm tì kinh và kinh túc dương minh vị cùng biểu lí, lấy huyệt Túc tam lí ở kinh vị có thể chữa được đau dạ dày, lại cũng chữa được ỉa chảy. Những ví dụ trên đã nói lên rằng kinh âm và kinh dương có quan hệ biểu lí tương phối rất mật thiết.

Mời quý độc giả đón đọc kì tiếp theo với nội dung: “3 đường kinh dương ở tay” trong chuyên đề: “Con người dưới góc nhìn của Y học cổ truyền”.

Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Sao Đại Việt - Sàn thương mại điện tử: alosuckhoe.vn - Thành viên Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam. Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.777.6863.

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong

www.saodaiviet.vn

Email: [email protected]

Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Theo dòng sự kiện

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

F0 liên tục tăng cao dẫn đến nguy cơ quá tải hệ thống y tế ở nhiều địa phương

F0 liên tục tăng cao dẫn đến nguy cơ quá tải hệ thống y tế ở nhiều địa phương

Theo thông tin từ Bộ Y tế, hiện nay dịch Covid-19 đang lan rộng ra 60 tỉnh, thành phố với 13.048 ca mắc mới được phát hiện trong vòng 24 giờ. Đáng chú ý, số ca nhiễm tại cộng đồng 7.160, chiếm tỷ lệ hơn 50% tổng số F0.
Cảnh báo tình trạng ngộ độc do rượu chứa cồn công nghiệp methanol

Cảnh báo tình trạng ngộ độc do rượu chứa cồn công nghiệp methanol

Tại Trung tâm Chống độc - Bệnh viện Bạch Mai, thời gian gần đây, tình trạng ngộ độc cồn công nghiệp methanol có chiều hướng gia tăng.
Bình Định ghi nhận số ca nhiễm Covid-19 trong một ngày cao nhất từ trước tới nay

Bình Định ghi nhận số ca nhiễm Covid-19 trong một ngày cao nhất từ trước tới nay

Trưa 27/11, Tiểu ban Tuyên truyền, Vận động phòng chống Covid-19 tỉnh Bình Định đã thông tin về tình hình dịch bệnh Covid-19 ở địa phương này.
Ngày 27/11, TP Hà Nội bắt đầu tiêm vaccine Pfizer cho lứa tuổi 14

Ngày 27/11, TP Hà Nội bắt đầu tiêm vaccine Pfizer cho lứa tuổi 14

Sáng 26/11, lãnh đạo Sở Y tế Hà Nội cho biết, thành phố tiếp tục triển khai tiêm vét vaccine ngừa COVID-19 cho học sinh lớp 10, 11 và 12. Từ sáng 27/11, Hà Nội sẽ tiếp tục triển khai tiêm cho học sinh lớp 9 và giảm dần độ tuổi đến 12 tuổi như lộ trình đề ra, cũng như theo lượng vaccine mà Bộ Y tế phân bổ.
Cần Thơ lần đầu ghi nhận số ca mắc COVID-19 ở mức 4 con số

Cần Thơ lần đầu ghi nhận số ca mắc COVID-19 ở mức 4 con số

Theo Sở Y tế TP Cần Thơ, ngày 25/11, thành phố ghi nhận 1.310 ca mắc COVID-19. Đây là lần đầu tiên số ca bệnh COVID-19 ghi nhận trong ngày ở mức 4 con số sau 3 ngày liên tiếp trước đó đều có trên 900 ca/ngày.

Tin khác

Thanh Hóa: Hai người tử vong sau khi tiêm vaccine phòng COVID-19

Thanh Hóa: Hai người tử vong sau khi tiêm vaccine phòng COVID-19
Trong quá trình tổ chức tiêm chủng đã ghi nhận một số trường hợp phản ứng sau tiêm, trong đó có 5 trường hợp xuất hiện triệu chứng nặng, được chẩn đoán phản ứng phản vệ sau tiêm.

Bé 2 ngày tuổi ngộ độc sái thuốc phiện vì sai lầm của gia đình

Bé 2 ngày tuổi ngộ độc sái thuốc phiện vì sai lầm của gia đình
Mặc dù đã có nhiều khuyến cáo nhưng tình trạng bệnh nhi nhập viện do phụ huynh tùy tiện dùng mẹo dân gian để chữa bệnh cho trẻ vẫn diễn ra.

Nguyên nhân, chẩn đoán và cách điều trị bệnh run tay run chân ở NCT

Nguyên nhân, chẩn đoán và cách điều trị  bệnh run tay run chân ở NCT
Bệnh run tay run chân là biểu hiện thường gặp ở NCT bị thoái hoá não, Parkinson hoặc di căn do tai biến. Điều này gây ra nhiều bất tiện trong sinh hoạt gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Những điều NCT nên làm để bảo vệ sức khỏe

Những điều NCT nên làm để bảo vệ sức khỏe
NCT cần có chế độ ăn uống hợp lí, vận động thích hợp và luôn giữ được thái độ lạc quan trong cuộc sống, chắc chắn sẽ sống thọ, sống khỏe mạnh, hạnh phúc. Để làm được điều này, NCT cần chú ý một số vấn đề trọng yếu sau:

Việt Nam tổng hợp thành công hợp chất để sản xuất thuốc điều trị Covid-19 giá rẻ

Việt Nam tổng hợp thành công hợp chất để sản xuất thuốc điều trị Covid-19 giá rẻ
Mới đây, Viện Hóa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã nghiên cứu tổng hợp thành hợp chất Nitazoxanide ở quy mô pilot dùng để sản xuất thuốc điều trị Covid-19 ở thể nhẹ và trung bình.
Xem thêm
F0 liên tục tăng cao dẫn đến nguy cơ quá tải hệ thống y tế ở nhiều địa phương

F0 liên tục tăng cao dẫn đến nguy cơ quá tải hệ thống y tế ở nhiều địa phương

Theo thông tin từ Bộ Y tế, hiện nay dịch Covid-19 đang lan rộng ra 60 tỉnh, thành phố với 13.048 ca mắc mới được phát hiện trong vòng 24 giờ. Đáng chú ý, số ca nhiễm tại cộng đồng 7.160, chiếm tỷ lệ hơn 50% tổng số F0.
Bình Định ghi nhận số ca nhiễm Covid-19 trong một ngày cao nhất từ trước tới nay

Bình Định ghi nhận số ca nhiễm Covid-19 trong một ngày cao nhất từ trước tới nay

Trưa 27/11, Tiểu ban Tuyên truyền, Vận động phòng chống Covid-19 tỉnh Bình Định đã thông tin về tình hình dịch bệnh Covid-19 ở địa phương này.
Ngày 27/11, TP Hà Nội bắt đầu tiêm vaccine Pfizer cho lứa tuổi 14

Ngày 27/11, TP Hà Nội bắt đầu tiêm vaccine Pfizer cho lứa tuổi 14

Sáng 26/11, lãnh đạo Sở Y tế Hà Nội cho biết, thành phố tiếp tục triển khai tiêm vét vaccine ngừa COVID-19 cho học sinh lớp 10, 11 và 12. Từ sáng 27/11, Hà Nội sẽ tiếp tục triển khai tiêm cho học sinh lớp 9 và giảm dần độ tuổi đến 12 tuổi như lộ trình đề ra, cũng như theo lượng vaccine mà Bộ Y tế phân bổ.
Bệnh viện Bưu Điện: Quan tâm chăm sóc người cao tuổi khi đến khám, chữa bệnh

Bệnh viện Bưu Điện: Quan tâm chăm sóc người cao tuổi khi đến khám, chữa bệnh

Trong cơn bão của đại dịch Covid-19 bùng phát, người cao tuổi thuộc nhóm dễ bị tổn thương nhất. Nhận thức sâu sắc được điều này, thời gian qua, Bệnh viện Bưu Điện đã có nhiều hoạt động thiết thực, ý nghĩa, khi các bệnh nhân là người cao tuổi đến khám, chữa bệnh tại đây.
Ứng dụng di động “S-Health” đầu tiên về chăm sóc sức khỏe từ xa cho người cao tuổi

Ứng dụng di động “S-Health” đầu tiên về chăm sóc sức khỏe từ xa cho người cao tuổi

Ngày 29/9, Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) phối hợp với Bộ Y tế công bố chính thức ứng dụng di động S-Health, một nền tảng mới được thiết kế đặc biệt dành chăm sóc sức khỏe từ xa cho người cao tuổi, một trong trong những nhóm dân số dễ bị tổn thương nhất trong xã hội, đặc biệt là trong các tình huống khẩn cấp và ứng phó nhân đạo.
Người cao tuổi cẩn trọng với những bệnh nguy hiểm thường gặp

Người cao tuổi cẩn trọng với những bệnh nguy hiểm thường gặp

Khi tuổi càng cao, nhiều chức năng của cơ thể bị suy giảm và sức khỏe yếu dần. Do đó, người cao tuổi dễ mắc bệnh và những bệnh mãn tính thường hay tái phát. Dưới đây là một số bệnh thường gặp ở người cao tuổi.
Giải pháp mới cho trẻ em tự kỷ, chậm lớn

Giải pháp mới cho trẻ em tự kỷ, chậm lớn

Hành trình lớn cùng con là một hành trình dài, mỗi ngày trôi qua, chứng kiến con mình lớn lên khoẻ mạnh và phát triển toàn diện là mong ước của bao phụ huynh. Tuy nhiên, chăm trẻ không phải là điều dễ dàng đối với bậc làm cha mẹ, nhất là cha mẹ có con không may bị các vấn đề về sức khoẻ. Vậy đâu là giải pháp mới hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện về trí tuệ và thể chất?
Thực phẩm “vàng” dành cho người cao tuổi

Thực phẩm “vàng” dành cho người cao tuổi

Hệ miễn dịch, hệ tiêu hóa và các cơ quan trong cơ thể NCT suy giảm
Phụ nữ mang thai có nên dùng thuốc bổ đông y?

Phụ nữ mang thai có nên dùng thuốc bổ đông y?

Khi mang thai, có người mẹ nào lại không mong muốn sinh hạ được đứa con lành lặn, khoẻ mạnh và chính bản thân mình cũng có đủ sức để “vượt cạn” và nuôi con? Bởi vậy, ngoài việc ăn uống đủ về lượng và tốt về chất, tâm lí chung của các thai phụ là rất muốn được bồi bổ thêm bằng thuốc, trong đó có các thuốc bổ của y học cổ truyền.
Phiên bản di động