Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 29)

Trong kì trước và kì này chúng ta đã cùng tìm hiểu về các đặc điểm chính của mười hai đường kinh chính trong cơ thể. Trước khi tìm hiểu đường đi, vai trò chức năng của từng kinh mạch cụ thể…

Mười hai đường kinh chính trong cơ thể con người

Kinh lạc là con đường liên tục thông suốt của khí huyết, trong đó kinh là đường thẳng đi khắp cơ thể, còn lạc là đường liên lạc giữa các kinh, tạo thành một màng lưới thấu suốt trong ngoài, quán triệt trên dưới và liên hệ với các cơ quan tạng phủ với các tổ chức của cơ thể, có thể nói không đâu mà kinh lạc không tới.

Trong các đường kinh lạc có kinh khí vận hành: Khí là cơ sở vật chất của cơ thể, là kết quả của quá trình chuyển hóa các chất dinh dưỡng từ đồ ăn thức uống; khi khí hoá cho ra năng lượng thúc đẩy hoạt động của các tạng phủ. Khí lại có mối quan hệ chặt chẽ với huyết (huyết cũng là cơ sở vật chất của cơ thể) vì vậy chức năng của kinh lạc là vận chuyển khí huyết dinh dưỡng, duy trì hoạt động sinh lí bình thường của cơ thể sống.

Khí huyết trong các đường kinh không giống nhau, có đường kinh khí ít, huyết nhiều và ngược lại. Cụ thể:

• Trong kinh thái dương, kinh quyết âm: Huyết nhiều, khí ít.

• Trong kinh thiếu dương, kinh thiếu âm, kinh thái âm: Huyết ít, khí nhiều.

• Trong kinh dương minh: Huyết nhiều, khí nhiều.

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 29)

Sự hoạt động của hệ thống kinh lạc có tính quy luật và tùy theo bệnh lí từ trong ra hay từ ngoài vào, đều có biểu hiện bất thường của hệ kinh lạc. Người thầy thuốc phải nắm vững quy luật chuyển hóa của kinh lạc để ứng dụng vào việc chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh tật.

Chiều vận hành của các đường kinh được xác định dựa vào 2 lí thuyết chính đó là:

• Lí thuyết âm thăng (đi lên trên) dương giáng (đi xuống).

• Lí thuyết con người hòa hợp với vũ trụ: Thiên - Địa - Nhân.

Khí huyết vận hành trong kinh mạch, kinh sau tiếp kinh trước và tạo thành một đường tuần hoàn khép kín đi khắp cơ thể.

Hoạt động kinh khí trong các đường kinh phụ thuộc vào hoạt động công năng của tạng phủ, hoạt động công năng của các tạng phủ lại tuân theo một chu trình thời gian trong ngày, các thầy thuốc đã ghi nhận được chu trình hoạt động đó thành bài ca như sau: Phế dần, đại mão, vị thìn cung/ Tì tị, tâm ngọ, tiểu mùi trung/ Thân bàng, dậu thận, tâm bào tuất/ Hợi tam, tí đảm, sửu can thông.

Đem diễn giải ra một cách đầy đủ như sau:

Giờ Dần (từ 3 - 5 giờ): Kinh thủ thái âm phế tuần hành.

Giờ Mão (từ 5 - 7 giờ): Kinh thủ dương minh đại trường tuần hành.

Giờ Thìn (từ 7 - 9 giờ): Kinh túc dương minh vị tuần hành.

Giờ Tỵ (từ 9 - 11 giờ): Kinh túc thái âm tì tuần hành.

Giờ Ngọ (từ 11 - 13 giờ): Kinh thủ thiếu âm tâm tuần hành.

Giờ Mùi (từ 13 - 15 giờ): Kinh thủ thái dương tiểu trường tuần hành.

Giờ Thân (từ 15 - 17 giờ): Kinh túc thái dương bàng quang tuần hành.

Giờ Dậu (từ 17 - 19 giờ): Kinh túc thiếu âm thận tuần hành.

Giờ Tuất (từ 19 - 21 giờ): Kinh thủ quyết âm tâm bào tuần hành.

Giờ Hợi (từ 21 - 23 giờ): Kinh thủ thiếu dương tam tiêu tuần hành.

Giờ Tý (từ 23 - 01 giờ): Kinh túc thiếu dương đảm tuần hành.

Giờ Sửu (từ 01 - 03 giờ): Kinh túc quyết âm can tuần hành.

Qua bảng tuần hành kinh khí của các đường kinh kể trên chúng ta có thể thấy trong 12 kinh mạch thì cứ một kinh âm sẽ phối hợp với một kinh dương, như vậy gọi là biểu lí tương phối, đồng thời cũng gọi là âm dương tương phối. Kinh mạch tương phối khi tuần hành ở ngón tay, ngón chân thì nối tiếp nhau, vì nội tạng mà nó sở thuộc cũng cùng quan hệ tương hỗ với nhau.

Kinh thủ thái âm phế tương phối với kinh thủ dương minh đại trường.

Kinh thủ thiếu âm tâm tương phối với kinh thủ thái dương tiểu trường.

Kinh thủ quyết âm tâm bào tương phối với kinh thủ thiếu dương tam tiêu.

Kinh túc thái dương tì tương phối với kinh túc dương minh vị.

Kinh túc thiếu âm thận tương phối với kinh túc thái dương bàng quang

Kinh túc quyết âm can tương phối với kinh túc thiếu dương đởm.

Ứng dụng điều này trên lâm sàng, thầy thuốc có thể sử dụng huyệt vị ở kinh này còn có thể dùng để trị bệnh ở một kinh khác cùng tương phối với nó. Như kinh thủ dương minh đại trường và kinh thủ thái âm phế cùng biểu lí, lấy huyệt Xích trạch ở phế kinh để chữa ho hắng, lại cũng trị được bệnh lị. Lại như kinh túc thái âm tì kinh và kinh túc dương minh vị cùng biểu lí, lấy huyệt Túc tam lí ở kinh vị có thể chữa được đau dạ dày, lại cũng chữa được ỉa chảy. Những ví dụ trên đã nói lên rằng kinh âm và kinh dương có quan hệ biểu lí tương phối rất mật thiết.

Mời quý độc giả đón đọc kì tiếp theo với nội dung: “3 đường kinh dương ở tay” trong chuyên đề: “Con người dưới góc nhìn của Y học cổ truyền”.

Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Sao Đại Việt - Sàn thương mại điện tử: alosuckhoe.vn - Thành viên Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam. Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.777.6863.

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong

www.saodaiviet.vn

Email: [email protected]

Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Theo dòng sự kiện

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Dược thiện cho người bị di chứng tai biến mạch máu não

Dược thiện cho người bị di chứng tai biến mạch máu não

Tai biến mạch não là một nhóm bệnh lí thường gặp và di chứng của nó thường hết sức nặng nề. Trong y học cổ truyền, di chứng tai biến mạch não thuộc phạm vi các chứng như Thiên liệt, Thiên khô... và được trị liệu bằng nhiều biện pháp mang tính chất tổng hợp dựa trên quan điểm “chỉnh thể thi trị”, trong đó có việc sử dụng các món ăn - bài thuốc (dược thiện) hết sức độc đáo. Bài viết này xin được giới thiệu một số ví dụ điển hình để bạn đọc có thể tham khảo và vận dụng khi cần thiết.
Nam y điều trị chứng ù tai, điếc tai

Nam y điều trị chứng ù tai, điếc tai

Ù tai là triệu chứng bệnh khá thường gặp ở nhiều lứa tuổi, đặc biệt ở NCT. Bệnh nhân luôn cảm giác khó chịu, bên tai có tiếng vo ve, có khi như tiếng cối xay lúa… Triệu chứng ù tai có thể xảy ra lúc con người mệt mỏi, trong không gian ồn ào hoặc cũng có thể gặp cả ngày, gây ảnh hưởng xấu đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Vậy nam y điều trị chứng tai ù như thế nào?...
Thu hồi thuốc Philcomozel cream không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Thu hồi thuốc Philcomozel cream không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Sở Y tế Hà Nội vừa phát thông báo thu hồi đối với thuốc Philcomozel cream không đạt tiêu chuẩn chất lượng (số lô 19002, ngày sản xuất 3/9/2019, hạn dùng 3/9/2022) do Công ty TNHH Phil Inter Pharma sản xuất.
Kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại trong điều trị Covid-19

Kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại trong điều trị Covid-19

Y học cổ truyền đóng vai trò không thể thiếu trong việc điều trị Covid-19 kết hợp với y học hiện đại, có thể giúp làm giảm triệu chứng và tỷ lệ biến chứng nặng...
Lịch trình dày đặc của 2 bệnh nhân COVID-19 đến khám tại Bệnh viện Hữu nghị

Lịch trình dày đặc của 2 bệnh nhân COVID-19 đến khám tại Bệnh viện Hữu nghị

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật CDC Hà Nội đã xác nhận 2 trường hợp bệnh nhân đến khám tại Bệnh viện Hữu nghị Việt- Xô đã dương tính COVID-19, có liên quan đến ổ dịch Đà Nẵng.

Tin khác

Thực phẩm Ích Cốt Long quảng cáo lừa dối người tiêu dùng trên một số website

Thực phẩm Ích Cốt Long quảng cáo lừa dối người tiêu dùng trên một số website
Mới đây, Cục An toàn Thực phẩm (Bộ Y tế) đã phát đi cảnh báo thực phẩm bảo vệ sức khỏe Ích Cốt Long vi phạm quy định pháp luật về quảng cáo trên một số website.

Tiêm Vaccine Covid-19 cho 1.000 chiến sỹ biên phòng biến giới Tây Nam

Tiêm Vaccine Covid-19 cho 1.000 chiến sỹ biên phòng biến giới Tây Nam
Ngày 12/5, Bệnh viện Quân y 175 kết hợp cùng Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh tổ chức tiêm Vaccine Covid-19 đợt 2 cho hơn 1.000 cán bộ, nhân viên tham gia phòng chống dịch tại khu vực biên giới Tây Nam và chiến sỹ mới.

Test nhanh hàng nghìn mẫu SARS-CoV-2 ở Samsung, Canon Bắc Ninh

Test nhanh hàng nghìn mẫu SARS-CoV-2 ở Samsung, Canon Bắc Ninh
Cơ quan chức năng test nhanh đối với 1.160 trường hợp F2 liên quan đến một ca dương tính với SARS-CoV-2 ở Hải Dương đã có kết quả âm tính.

TP Hồ Chí Minh: Khu xạ trị trong ngày Bệnh viện Ung bướu cơ sở 2 chính thức hoạt động

TP Hồ Chí Minh: Khu xạ trị trong ngày Bệnh viện Ung bướu cơ sở 2 chính thức hoạt động
Theo Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh, từ ngày 10/5/2021, Khu xạ trị trong ngày tại Bệnh viện Ung bướu cơ sở 2 (tại thành phố Thủ Đức) đã chính thức đi vào hoạt động, bắt đầu cho lộ trình giải quyết tình trạng quá tải người bệnh hàng chục năm nay ở Bệnh viện Ung bướu cơ sở 1 (tại quận Bình Thạnh).

TP Hồ Chí Minh: Xử phạt Công ty TNHH Viện thẩm mỹ The Face

TP Hồ Chí Minh: Xử phạt Công ty TNHH Viện thẩm mỹ The Face
Với hành vi quảng cáo các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đặc biệt mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận nội dung trước khi thực hiện quảng cáo theo quy định, Công ty TNHH Viện thẩm mỹ The Face đã bị xử phạt vi phạm hành chính 40 triệu đồng.
Xem thêm
Thu hồi thuốc Philcomozel cream không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Thu hồi thuốc Philcomozel cream không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Sở Y tế Hà Nội vừa phát thông báo thu hồi đối với thuốc Philcomozel cream không đạt tiêu chuẩn chất lượng (số lô 19002, ngày sản xuất 3/9/2019, hạn ...
Lịch trình dày đặc của 2 bệnh nhân COVID-19 đến khám tại Bệnh viện Hữu nghị

Lịch trình dày đặc của 2 bệnh nhân COVID-19 đến khám tại Bệnh viện Hữu nghị

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật CDC Hà Nội đã xác nhận 2 trường hợp bệnh nhân đến khám tại Bệnh viện Hữu nghị Việt- Xô đã dương tính COVID-19, ...
Thực phẩm Ích Cốt Long quảng cáo lừa dối người tiêu dùng trên một số website

Thực phẩm Ích Cốt Long quảng cáo lừa dối người tiêu dùng trên một số website

Mới đây, Cục An toàn Thực phẩm (Bộ Y tế) đã phát đi cảnh báo thực phẩm bảo vệ sức khỏe Ích Cốt Long vi phạm quy định pháp luật ...
Nghe kém ở người cao tuổi và cách khắc phục hiệu quả

Nghe kém ở người cao tuổi và cách khắc phục hiệu quả

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), lão thính là một vấn đề về sức khỏe phổ biến ở người cao tuổi nhưng lại không được quan tâm đúng ...
Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Theo quy luật tự nhiên, sự phát triển của con người tới khoảng 25 tuổi thì dừng lại, sau đó chuyển dần sang xu hướng thoái hóa. Đã là quy ...
Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Ở người cao tuổi (NCT) mắc bệnh hen, cần hết sức đề phòng các cơn hen cấp tái phát, bởi nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn ...
Bất ngờ với những lợi ích của bí ngòi đối với sức khỏe

Bất ngờ với những lợi ích của bí ngòi đối với sức khỏe

Giàu chất xơ, các vitamin A, C... bí ngòi là thực phẩm tuyệt vời giúp kiểm soát cân nặng hiệu quả, thúc đẩy tiêu hóa lành mạnh, làm chậm quá ...
Những lợi ích tuyệt vời của trái bơ đối với sức khỏe

Những lợi ích tuyệt vời của trái bơ đối với sức khỏe

Không chỉ chứa nhiều chất béo lành mạnh, trái bơ còn giàu chất xơ, kali, các vitamin C, E... Việc ăn bơ thường xuyên giúp làm đẹp da, tóc, hỗ ...
Những lợi ích tuyệt vời của gạo lứt đối với sức khỏe

Những lợi ích tuyệt vời của gạo lứt đối với sức khỏe

Không chỉ giàu selenium - có thể làm giảm nguy cơ phát triển các bệnh phổ biến như ung thư, bệnh tim và viêm khớp, mà gạo lứt còn là ...
Phiên bản di động