Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 6)

Ở các kì trước, chúng ta đã tìm hiểu về chức năng của tạng Tâm, Tâm bào đối với sức khỏe của con người, cũng như so sánh chúng với Tim và màng ngoài tim trong Y học hiện đại. Kì này, cùng tìm hiểu về công năng của phủ Tiểu trường – có quan hệ biểu lí với tạng Tâm và xem Tiểu trường trong Y học cổ truyền có gì giống và khác với ruột non trong Y học hiện đại…

A. Công năng tạng Tâm với sức khỏe con người

9. Phủ Tiểu trường

9.1. Chức năng sinh lí phủ Tiểu trường

Tiểu trường tiếp nối với Vị ở phía trên thông qua U môn, tiếp nối với Đại trường ở phía dưới thông qua Lan môn.

Phủ Tiểu trường có quan hệ biểu lí với tạng Tâm. Đó là mối quan hệ giữa cái sáng rực rỡ và cái nóng, thuộc dương. Vì vậy, Tâm và Tiểu trường rất sợ nhiệt. Mối quan hệ này biểu hiện như Tâm nhiệt sẽ ảnh hưởng Tiểu trường gây tiểu đỏ…

“Thiên Bản thần sách Linh khu” viết: “Tâm hợp với Tiểu trường”. Hợp tức là quan hệ lẫn nhau, hoạt động giữa 2 tạng phụ ảnh hưởng lên nhau. Như nguyên nhân của lưỡi đỏ và nứt đều là do Tâm hỏa vượng (Tâm khai khiếu ra lưỡi), nhưng chứng lưỡi đỏ mà nứt thường kèm theo cả những chứng tiểu tiện đỏ và ít, thậm chí tiểu tiện ra huyết, điều này phù hợp với câu “Tâm chủ huyết hợp với Tiểu trường, nếu Tâm nhiệt huyết kết lại ở Tiểu trường thì tiểu tiện ra huyết” trong sách “Sào thị bệnh nguyên”.

Phủ Tiểu trường giữ chức năng phân thanh trọc: Tiểu trường tiếp nhận đồ ăn uống đã được làm chín nhừ ở Vị. Chất tinh vi của thức ăn chín nhừ này được Tì khí hóa thành chất tinh để đưa đến ngũ tạng lục phủ giúp các tạng phủ hoạt động. Còn lại chất thủy dịch của cặn bã sẽ được đưa đến Bàng quang. Chất trọc của cặn bã sẽ được đưa xuống Đại trường và bài tiết ra ngoài để hoàn thành chức năng “hóa vật” của nó.

Điều này cho thấy Tiểu trường có công năng phân thanh trọc làm cho thủy dịch và cặn bã được phân chia ra rõ ràng. Vì vậy, nếu công năng Tiểu trường không được kiện toàn thì sẽ ảnh hưởng đến cả đại tiện và tiểu tiện. Thế nên chứng đi lỏng mà thủy cốc không phân biệt được và tiểu tiện ra nhiều hay ít, đậm hay nhạt đều có quan hệ với Tiểu trường.

Phủ Tiểu trường giúp dẫn hỏa của Tâm giao xuống đến Thận và bàng quang: Tiểu trường ngoài nhiệm vụ đưa trọc dịch xuống Bàng quang, còn nhiệm vụ đưa Hỏa của Tâm xuống Thận và Bàng quang, giúp khí hóa trọc dịch chứa ở Bàng quang trước khi tiểu tiện ra ngoài.

Phần khí được hóa này sẽ chia ra, đi theo hai con đường:

Một là sẽ bốc theo con đường của Tam tiêu lên đến hung cách yết hầu… Đây là con đường hô hấp, thở ra ngoài.

Hai là thâm nhập ra ngoài cơ biểu tứ chi xuất ra ở bì mao. Đó cũng chính là vệ khí bảo vệ mặt ngoài của thân thể. Đây là con đường mà Bàng quang và Tiểu trường đóng vai hóa khí để bảo vệ bên ngoài và được gọi chung là Thái dương kinh.

Vùng cơ thể do kinh Thái dương Tiểu trường chi phối bao gồm: Vùng bờ ngoài ngón út bàn tay, cẳng tay, cánh tay, vai, quanh bả vai; Tâm; phủ Tiểu trường, cổ, góc hàm, đuôi mắt, phía trong tai, mũi và đầu mắt.

Do khu vực chi phối và quan hệ này mà khi có bệnh ở Thái dương Tiểu trường sẽ có các triệu chứng như đau họng, sưng dưới góc hàm, cứng cổ, ù tai, mắt sưng, đau nhức cằm, vai, cánh tay…

9.2. So sánh phủ Tiểu trường với ruột non

Ruột non có chiều dài khoảng 5 - 9m, trung bình là 6,5m, đây là đoạn dài nhất của ống tiêu hóa. Ruột non đi từ môn vị của dạ dày đến góc tá - hỗng tràng nối với ruột già. Ruột non được chia thành ba phần là tá tràng, hỗng tràng và hồi tràng.

Niêm mạc ruột non có nhiều nếp gấp hình van, trên bề mặt niêm mạc được bao phủ bằng nhung mao. Mỗi mm2 niêm mạc ruột non có khoảng 20-40 nhung mao. Mỗi nhung mao là một chỗ lồi lên hình ngón tay, được bao phủ bởi một lớp tế bào biểu mô hình cột. Bờ tự do của các tế bào biểu mô của nhung mao lại chia thành những vi lông mao nên làm tăng diện tích hấp thu của ruột non lên đến 250-300m2. Trong mỗi nhung mao có một mạng lưới mao mạch và mạch bạch huyết.

Nhờ diện tích hấp thu lớn cùng với cấu trúc đặc biệt của lớp niêm mạc mà ruột non là nơi diễn ra sự tiêu hóa và hấp thu thức ăn chính của cơ thể.

Thức ăn được nhào trộn với dịch tụy, dịch mật và dịch ruột. Các kiểu vận động của thành ruột hỗ trợ cho quá trình tiêu hóa gồm có: Vận động lắc lư, co bóp phân đoạn, co bóp nhu động, vận động của nhung mao.

Dưới sự tác động của các men tiêu hóa, các thành phần của thức ăn là protein, lipid, glucid được tiêu hóa thành những sản phẩm cuối cùng có thể hấp thu được là các acid amin, monosaccarid, acid béo và các glycerol. Các chất dinh dưỡng được hấp thu qua thành ruột, theo các đường tĩnh mạch về gan, sau đó theo tĩnh mạch chủ dưới về tim để đi nuôi dưỡng cơ thể.

Lượng dịch được hấp thu hằng ngày khoảng 8-9 lít bao gồm dịch tiêu hóa và dịch của thức ăn, khoảng 7,5 lít được hấp thu ở ruột non, còn lại xuống ruột già.

Như vậy, phủ Tiểu trường trong Y học cổ truyền và ruột non trong Y học hiện đại có vai trò gần giống nhau trong việc tiêu hóa, hấp thu các chất dinh dưỡng để nuôi dưỡng cơ thể, dịch sẽ được chuyển xuống bàng quang đưa ra ngoài qua đường tiểu tiện, còn chất cặn bã được đưa xuống Đại trường hoặc ruột già để tạo thành phân đưa ra ngoài cơ thể.

Điểm khác biệt đó là ngoài chức năng trên, phủ Tiểu trường còn có vai trò dẫn hỏa của tạng Tâm xuống dưới Thận và Bàng quang để khí hóa dịch ở Bàng quang. Chính vì vậy sự hoạt động của Tiểu trường có ảnh hưởng đến tiểu tiện. (Còn tiếp)

Mời quý độc giả đón đọc kì 7 với nội dung tiếp theo của: “Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền”. Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Sao Đại Việt - Sàn thương mại điện tử: alosuckhoe.vn - Thành viên Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam.

Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.777.6863.

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong; www.saodaiviet.vn; Email: saodaiviet.vn@gmail.com; Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 5) Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 5)

Các kì trước, chúng ta đã tìm hiểu về tạng Tâm và Tâm bào lạc trong Y học cổ truyền. Nhiều người cho rằng tạng ...

Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 4) Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 4)

Ở kì trước, chúng tôi đã giới thiệu hai công năng chính của tạng Tâm đối với sức khỏe con người. Trong kì này chúng ...

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

TP. Hải Dương: Lịch trình di chuyển của nữ sinh nghi dương tính với SARS-CoV-2

TP. Hải Dương: Lịch trình di chuyển của nữ sinh nghi dương tính với SARS-CoV-2

Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật (CDC) Hải Dương cho biết qua xét nghiệm, bước đầu xác định nữ sinh T.T.M (SN 1999, trú phường Ngọc Châu, TP Hải Dương) nghi ngờ dương tính SARS-CoV-2. Trường hợp này xét nghiệm để đi học trở lại tại Trường Đại học Lao động xã hội (Hà Nội).
Những “đại kị” khi uống sữa đậu nành

Những “đại kị” khi uống sữa đậu nành

Sữa đậu nành là thực phẩm bổ dưỡng nhưng không phải ai uống cũng tốt. Đặc biệt có những kiêng kị khi uống sữa đậu nành bạn nên biết để tránh “rước họa vào thân”.
Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 21)

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 21)

Trong các kì trước chúng ta đã cùng tìm hiểu về các tạng Tâm, Tâm bào lạc, Can, Tì, Phế cùng với các phủ đó là Tiểu trường, Tam tiêu, Đởm, Vị và Đại trường. Trong kì này và kì sau tìm hiểu về chức năng của tạng cuối cùng trong cơ thể con người đó là tạng Thận và phủ Bàng Quang…
Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa: Tuyến đầu trong phòng, chống dịch bệnh

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa: Tuyến đầu trong phòng, chống dịch bệnh

Với chức năng tham mưu và tổ chức thực hiện các hoạt động về phòng, chống dịch, bệnh truyền nhiễm; bệnh không lây nhiễm; quản lý sức khỏe cộng đồng...Những năm qua, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hoá đã chủ động xây dựng kế hoạch phòng chống dịch, giám sát tình hình dịch bệnh, chú trọng ngăn chặn bệnh qua biên giới tại cửa khẩu, bến cảng, sân bay.
Điều trị tăng huyết áp ở người cao tuổi

Điều trị tăng huyết áp ở người cao tuổi

Tăng huyết áp (THA) là khi huyết áp (HA) tâm thu 140mmHg và/hoặc HA tâm trương 90mmHg. THA được mệnh danh là kẻ giết người thầm lặng, có thể gặp ở mọi đối tượng bao gồm THA ở trẻ em, THA thai kì, THA người già. Trong đó người cao tuổi (NCT) là đối tượng chính của bệnh THA.

Tin khác

Y học cổ truyền quan niệm về tì vị như thế nào?

Y học cổ truyền quan niệm về tì vị như thế nào?
Từ xa xưa, trạng thái sinh lí và bệnh lí của đường tiêu hoá đã được y học cổ truyền lưu tâm nghiên cứu. Trong hệ thống cấu trúc - chức năng của cơ thể mà y học cổ truyền gọi là Tạng tượng, tì và vị là hai cơ quan có nhiều điểm gần gũi nhất với hệ thống đường tiêu hoá của y học hiện đại.

Phải bảo đảm tuyệt đối an toàn và hiệu quả sử dụng vaccine với người dân

Phải bảo đảm tuyệt đối an toàn và hiệu quả sử dụng vaccine với người dân
"Các bước đi của Bộ Y tế rất thận trọng, chắc chắn. Vaccine được đưa ra tiêm chủng phải được kiểm nghiệm, bảo đảm an toàn mặc dù được cấp phép trong tình trạng khẩn cấp"- Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long nhấn mạnh điều này tại lễ tiếp nhận tài trợ 20 tỉ đồng của Tập đoàn Vin Group cho nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng vaccine COVIVAC "Made in" Việt Nam...

Chưa có bằng chứng người đàn ông ở Bạc Liêu nhiễm SARS-CoV-2

Chưa có bằng chứng người đàn ông ở Bạc Liêu nhiễm SARS-CoV-2
Viện Pasteur TP.HCM xác nhận hiện tại chưa có bằng chứng bệnh nhân ở Bạc Liêu nhiễm SARS-CoV-2.

Vắc-xin Covivac của Việt Nam có giá không quá 60.000 đồng/liều

Vắc-xin Covivac của Việt Nam có giá không quá 60.000 đồng/liều
Dự án nghiên cứu thử nghiệm Vắc/xin COVIVAC của Viện Vắc-xin và Sinh phẩm Y tế (IVAC) trực thuộc Bộ Y tế được nghiên cứu từ tháng 5/2020, trên cơ sở hợp tác với các Trường đại học, Viện nghiên cứu và các Tổ chức quốc tế sản xuất.

Vắc xin COVID-19 ở Việt Nam: Đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người dân

Vắc xin COVID-19 ở Việt Nam: Đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người dân
"Các bước đi của Bộ Y tế rất thận trọng, chắc chắn. Vắc xin được đưa ra tiêm chủng phải được kiểm nghiệm, đảm bảo an toàn mặc dù được cấp phép trong tình trạng khẩn cấp"- Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long nhấn mạnh điều này tại lễ tiếp nhận tài trợ cho nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng vắc xin COVIVAC "Made in" Việt Nam diễn ra sáng ngày 27/2 tại Bộ Y tế.

Ngành Y tế Hà Nội đã có 18 cá nhân được tặng danh hiệu "Thầy thuốc Nhân dân" và 283 "Thầy thuốc ưu tú"

Ngành Y tế Hà Nội đã có 18 cá nhân được tặng danh hiệu "Thầy thuốc Nhân dân" và 283 "Thầy thuốc ưu tú"
Nhân kỷ niệm 66 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/2/1955-27/2/2021), UBND TP Hà Nội đã tổ chức hội nghị gặp mặt, biểu dương và trao tặng danh hiệu "Thầy thuốc Nhân dân, Thầy thuốc ưu tú - lần thứ 13".
Xem thêm
TP. Hải Dương: Lịch trình di chuyển của nữ sinh nghi dương tính với SARS-CoV-2

TP. Hải Dương: Lịch trình di chuyển của nữ sinh nghi dương tính với SARS-CoV-2

Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật (CDC) Hải Dương cho biết qua xét nghiệm, bước đầu xác định nữ sinh T.T.M (SN 1999, trú phường Ngọc Châu, TP Hải Dương) ...
Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa: Tuyến đầu trong phòng, chống dịch bệnh

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa: Tuyến đầu trong phòng, chống dịch bệnh

Với chức năng tham mưu và tổ chức thực hiện các hoạt động về phòng, chống dịch, bệnh truyền nhiễm; bệnh không lây nhiễm; quản lý sức khỏe cộng đồng...Những ...
Chưa có bằng chứng người đàn ông ở Bạc Liêu nhiễm SARS-CoV-2

Chưa có bằng chứng người đàn ông ở Bạc Liêu nhiễm SARS-CoV-2

Viện Pasteur TP.HCM xác nhận hiện tại chưa có bằng chứng bệnh nhân ở Bạc Liêu nhiễm SARS-CoV-2.
Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Ở người cao tuổi (NCT) mắc bệnh hen, cần hết sức đề phòng các cơn hen cấp tái phát, bởi nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn ...
Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Hít sặc là nguyên nhân thường gặp, gây nên tình trạng viêm phổi hít nặng và tử vong ở người cao tuổi. Đáng nói là tình trạng này dễ dàng ...
Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả

Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả

Tuổi già đồng nghĩa với cơ thể thường bị lão hóa, hệ miễn dịch giảm để cho các bệnh cơ hội có dịp phát triển.
“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi

“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi

Kì 2: Điều chỉnh chế độ ăn uống
“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi

“Bí kíp” tránh thừa cân ở người cao tuổi

Kì 1: Thay đổi nhỏ, lợi ích lớn
Vòng eo 60cm không còn là ước mơ xa xỉ

Vòng eo 60cm không còn là ước mơ xa xỉ

5 tháng sau sinh chăm chỉ đeo latex, cô bạn Thùy Dung - hotgirl Ngân hàng tự tin diện áo dài đón tết với vòng eo con kiến - 60cm
Phiên bản di động