Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 28)

Trong các kì trước của chuyên đề “Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền”, chúng ta đã cùng tìm hiểu về công năng và bệnh lí của các tạng phủ trong cơ thể. Cùng với các tạng phụ đó còn có 12 đường kinh, là con đường vận hành của âm dương, khí huyết và tân dịch, giúp cho con người từ ngũ tạng, lục phủ, cân cơ, xương… kết nối với nhau thành một chỉnh thể thống nhất…

Mười hai đường kinh chính trong cơ thể con người

A. Tổng quan về mười hai đường kinh chính trong cơ thể con người

Cơ thể chúng ta có lục phủ ngũ tạng. Lục phủ bao gồm: Đởm, Vị, Tiểu trường, Đại trường, Bàng quang và Tam tiêu. Ngũ tạng gồm có Tâm, Can, Tì, Phế thận và thêm một tạng phụ đó là Tâm bào, tổng là 6 tạng. Như vậy cơ thể con người sẽ có 12 tạng phủ và tương ứng với đó là có 12 đường kinh chính, phụ thuộc vào các tạng phủ và được đặt tên theo tên của tạng phủ tương ứng.

Theo học thuyết âm dương trong Y học cổ truyền thì khi so sánh giữa tạng và phủ thì các tạng thuộc âm còn các phủ thuộc dương. Trong âm lại chia thành thái âm, thiếu âm và quyết âm. Phế và tì thuộc thái âm, tâm và thận thuộc thiếu âm, can và tâm bào thuộc quyết âm. Trong dương lại chia thành thái dương, thiếu dương và dương minh. Tiểu trường và bàng quang thuộc thái dương, đởm và tam tiêu thuộc thiếu dương, vị và đại trường thuộc dương minh.

12 đường kinh chính gồm có 6 đường kinh dương và 6 đường kinh âm đi với nhau theo từng cặp. Các đường kinh âm xuất phát từ các tạng và chúng đều nằm ở mặt âm của tứ chi (tức là mặt trong của các chi). Các đường kinh dương xuất phát từ ngoài đi vào trong các phủ, đều nằm ở mặt dương của tứ chi (tức là mặt ngoài của các chi).

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 28)

Mức độ âm dương của các đường kinh phát triển tăng dần theo chiều hướng vận động chung của vũ trụ, bên trái cơ thể tăng dần theo hướng ngược chiều kim đồng hồ, còn bên phải cơ thể tăng dần theo hướng thuận chiều kim đồng hồ. Phần dương sẽ đi từ dương minh, qua thiếu dương đến thái dương. Phần âm sẽ đi từ thiếu âm qua quyết âm đến thái âm.

Đồng thời, do các đường kinh phân bố ở tứ chi, nên việc đặt tên đường kinh cũng liên quan đến vị trí của nó. Các đường kinh đi ở tay được gọi là thủ kinh, có thủ tam âm kinh (ba đường kinh âm ở tay) và thủ tam dương kinh (ba đường kinh dương ở tay). Các đường kinh đi ở chân gọi là túc kinh, có túc tam âm kinh (ba đường kinh âm ở chân) và túc tam dương kinh (ba đường kinh dương ở chân).

Như vậy có thể chia 12 đường kinh mạch chính thành 4 nhóm như sau:

Ba đường kinh âm ở tay gồm có: Kinh thủ thái âm phế, kinh thủ quyết âm tâm bào và kinh thủ thiếu âm tâm. Cả ba đường kinh này đều từ ngực ra theo mặt âm của tay, đi đến đầu chót ngón tay.

Ba đường kinh dương ở tay gồm có: Kinh thủ dương minh đại trường, kinh thủ thiếu dương tam tiêu, kinh thủ thái dương tiểu trường. Cả ba đường kinh này đều xuất phát từ đầu chót ngón tay, đi men theo mặt dương của tay lên đầu.

Ba đường kinh dương ở chân gồm có: Kinh túc dương minh vị, kinh túc thiếu dương đởm và kinh túc thái dương bàng quang. Cả ba đường kinh này đều đi từ đầu, đi qua lưng trên, đi theo mặt ngoài của chân, xuống đến gót chân.

Ba đường kinh âm ở chân gồm có: Kinh túc thái âm tì, kinh túc quyết âm can và kinh túc thiếu âm thận. Cả ba đường kinh này đều đi từ đầu ngón chân, đi theo mặt trong chân đi lên đến bụng.

Về quy ước mặt trong và mặt ngoài ở tay sẽ có sự khác biệt giữa Y học cổ truyền và Y học hiện đại. Mà hiện nay, hầu hết tất cả mọi người đều đã quen thuộc với cách quy ước mặt trong, mặt ngoài của Y học hiện đại nên khi đọc một số tài liệu của Y học cổ truyền có thể bị nhầm lẫn, dẫn tới khó hiểu. Để tránh việc nhầm lẫn này, chúng tôi xin được nói qua về sự khác nhau giữa quy ước tư thế người được dùng để mô tả các đường kinh trong Y học cổ truyền trước đây và tư thế giải phẫu con người trong Y học hiện đại ngày nay.

Tư thế chuẩn của con người trong Y học cổ truyền được sử dụng để mô tả đường đi của các đường kinh mạch đó là tư thế đứng thẳng, hai tay giơ cao hướng lên trời, lòng bàn tay hướng về phía trước. Còn tư thế giải phẫu con người trong Y học hiện đại ngày đó là tư thế đứng thẳng, hai tay xuôi theo thân người, lòng bàn tay hướng ra trước. Chính vì vậy sẽ có sự khác nhau giữa Y học cổ truyền và Y học hiện đại trong quy định đâu là mặt trong và đâu là mặt ngoài của cánh tay.

Để giúp cho quý vị dễ hình dung, chúng tôi sẽ lấy tư thế giải phẫu theo Y học hiện đại làm chuẩn. Như vậy mặt phía bên ngón tay cái của cánh tay sẽ là mặt ngoài, còn mặt phía bên ngón tay út của cánh tay là mặt trong.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Theo dòng sự kiện

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Dược thiện cho người bị di chứng tai biến mạch máu não

Dược thiện cho người bị di chứng tai biến mạch máu não

Tai biến mạch não là một nhóm bệnh lí thường gặp và di chứng của nó thường hết sức nặng nề. Trong y học cổ truyền, di chứng tai biến mạch não thuộc phạm vi các chứng như Thiên liệt, Thiên khô... và được trị liệu bằng nhiều biện pháp mang tính chất tổng hợp dựa trên quan điểm “chỉnh thể thi trị”, trong đó có việc sử dụng các món ăn - bài thuốc (dược thiện) hết sức độc đáo. Bài viết này xin được giới thiệu một số ví dụ điển hình để bạn đọc có thể tham khảo và vận dụng khi cần thiết.
Nam y điều trị chứng ù tai, điếc tai

Nam y điều trị chứng ù tai, điếc tai

Ù tai là triệu chứng bệnh khá thường gặp ở nhiều lứa tuổi, đặc biệt ở NCT. Bệnh nhân luôn cảm giác khó chịu, bên tai có tiếng vo ve, có khi như tiếng cối xay lúa… Triệu chứng ù tai có thể xảy ra lúc con người mệt mỏi, trong không gian ồn ào hoặc cũng có thể gặp cả ngày, gây ảnh hưởng xấu đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Vậy nam y điều trị chứng tai ù như thế nào?...
Thu hồi thuốc Philcomozel cream không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Thu hồi thuốc Philcomozel cream không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Sở Y tế Hà Nội vừa phát thông báo thu hồi đối với thuốc Philcomozel cream không đạt tiêu chuẩn chất lượng (số lô 19002, ngày sản xuất 3/9/2019, hạn dùng 3/9/2022) do Công ty TNHH Phil Inter Pharma sản xuất.
Kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại trong điều trị Covid-19

Kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại trong điều trị Covid-19

Y học cổ truyền đóng vai trò không thể thiếu trong việc điều trị Covid-19 kết hợp với y học hiện đại, có thể giúp làm giảm triệu chứng và tỷ lệ biến chứng nặng...
Lịch trình dày đặc của 2 bệnh nhân COVID-19 đến khám tại Bệnh viện Hữu nghị

Lịch trình dày đặc của 2 bệnh nhân COVID-19 đến khám tại Bệnh viện Hữu nghị

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật CDC Hà Nội đã xác nhận 2 trường hợp bệnh nhân đến khám tại Bệnh viện Hữu nghị Việt- Xô đã dương tính COVID-19, có liên quan đến ổ dịch Đà Nẵng.

Tin khác

Thực phẩm Ích Cốt Long quảng cáo lừa dối người tiêu dùng trên một số website

Thực phẩm Ích Cốt Long quảng cáo lừa dối người tiêu dùng trên một số website
Mới đây, Cục An toàn Thực phẩm (Bộ Y tế) đã phát đi cảnh báo thực phẩm bảo vệ sức khỏe Ích Cốt Long vi phạm quy định pháp luật về quảng cáo trên một số website.

Tiêm Vaccine Covid-19 cho 1.000 chiến sỹ biên phòng biến giới Tây Nam

Tiêm Vaccine Covid-19 cho 1.000 chiến sỹ biên phòng biến giới Tây Nam
Ngày 12/5, Bệnh viện Quân y 175 kết hợp cùng Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh tổ chức tiêm Vaccine Covid-19 đợt 2 cho hơn 1.000 cán bộ, nhân viên tham gia phòng chống dịch tại khu vực biên giới Tây Nam và chiến sỹ mới.

Test nhanh hàng nghìn mẫu SARS-CoV-2 ở Samsung, Canon Bắc Ninh

Test nhanh hàng nghìn mẫu SARS-CoV-2 ở Samsung, Canon Bắc Ninh
Cơ quan chức năng test nhanh đối với 1.160 trường hợp F2 liên quan đến một ca dương tính với SARS-CoV-2 ở Hải Dương đã có kết quả âm tính.

TP Hồ Chí Minh: Khu xạ trị trong ngày Bệnh viện Ung bướu cơ sở 2 chính thức hoạt động

TP Hồ Chí Minh: Khu xạ trị trong ngày Bệnh viện Ung bướu cơ sở 2 chính thức hoạt động
Theo Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh, từ ngày 10/5/2021, Khu xạ trị trong ngày tại Bệnh viện Ung bướu cơ sở 2 (tại thành phố Thủ Đức) đã chính thức đi vào hoạt động, bắt đầu cho lộ trình giải quyết tình trạng quá tải người bệnh hàng chục năm nay ở Bệnh viện Ung bướu cơ sở 1 (tại quận Bình Thạnh).

TP Hồ Chí Minh: Xử phạt Công ty TNHH Viện thẩm mỹ The Face

TP Hồ Chí Minh: Xử phạt Công ty TNHH Viện thẩm mỹ The Face
Với hành vi quảng cáo các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đặc biệt mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận nội dung trước khi thực hiện quảng cáo theo quy định, Công ty TNHH Viện thẩm mỹ The Face đã bị xử phạt vi phạm hành chính 40 triệu đồng.
Xem thêm
Thu hồi thuốc Philcomozel cream không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Thu hồi thuốc Philcomozel cream không đạt tiêu chuẩn chất lượng

Sở Y tế Hà Nội vừa phát thông báo thu hồi đối với thuốc Philcomozel cream không đạt tiêu chuẩn chất lượng (số lô 19002, ngày sản xuất 3/9/2019, hạn ...
Lịch trình dày đặc của 2 bệnh nhân COVID-19 đến khám tại Bệnh viện Hữu nghị

Lịch trình dày đặc của 2 bệnh nhân COVID-19 đến khám tại Bệnh viện Hữu nghị

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật CDC Hà Nội đã xác nhận 2 trường hợp bệnh nhân đến khám tại Bệnh viện Hữu nghị Việt- Xô đã dương tính COVID-19, ...
Thực phẩm Ích Cốt Long quảng cáo lừa dối người tiêu dùng trên một số website

Thực phẩm Ích Cốt Long quảng cáo lừa dối người tiêu dùng trên một số website

Mới đây, Cục An toàn Thực phẩm (Bộ Y tế) đã phát đi cảnh báo thực phẩm bảo vệ sức khỏe Ích Cốt Long vi phạm quy định pháp luật ...
Nghe kém ở người cao tuổi và cách khắc phục hiệu quả

Nghe kém ở người cao tuổi và cách khắc phục hiệu quả

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), lão thính là một vấn đề về sức khỏe phổ biến ở người cao tuổi nhưng lại không được quan tâm đúng ...
Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Theo quy luật tự nhiên, sự phát triển của con người tới khoảng 25 tuổi thì dừng lại, sau đó chuyển dần sang xu hướng thoái hóa. Đã là quy ...
Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Ở người cao tuổi (NCT) mắc bệnh hen, cần hết sức đề phòng các cơn hen cấp tái phát, bởi nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn ...
Bất ngờ với những lợi ích của bí ngòi đối với sức khỏe

Bất ngờ với những lợi ích của bí ngòi đối với sức khỏe

Giàu chất xơ, các vitamin A, C... bí ngòi là thực phẩm tuyệt vời giúp kiểm soát cân nặng hiệu quả, thúc đẩy tiêu hóa lành mạnh, làm chậm quá ...
Những lợi ích tuyệt vời của trái bơ đối với sức khỏe

Những lợi ích tuyệt vời của trái bơ đối với sức khỏe

Không chỉ chứa nhiều chất béo lành mạnh, trái bơ còn giàu chất xơ, kali, các vitamin C, E... Việc ăn bơ thường xuyên giúp làm đẹp da, tóc, hỗ ...
Những lợi ích tuyệt vời của gạo lứt đối với sức khỏe

Những lợi ích tuyệt vời của gạo lứt đối với sức khỏe

Không chỉ giàu selenium - có thể làm giảm nguy cơ phát triển các bệnh phổ biến như ung thư, bệnh tim và viêm khớp, mà gạo lứt còn là ...
Phiên bản di động