Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 28)

Trong các kì trước của chuyên đề “Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền”, chúng ta đã cùng tìm hiểu về công năng và bệnh lí của các tạng phủ trong cơ thể. Cùng với các tạng phụ đó còn có 12 đường kinh, là con đường vận hành của âm dương, khí huyết và tân dịch, giúp cho con người từ ngũ tạng, lục phủ, cân cơ, xương… kết nối với nhau thành một chỉnh thể thống nhất…

Mười hai đường kinh chính trong cơ thể con người

A. Tổng quan về mười hai đường kinh chính trong cơ thể con người

Cơ thể chúng ta có lục phủ ngũ tạng. Lục phủ bao gồm: Đởm, Vị, Tiểu trường, Đại trường, Bàng quang và Tam tiêu. Ngũ tạng gồm có Tâm, Can, Tì, Phế thận và thêm một tạng phụ đó là Tâm bào, tổng là 6 tạng. Như vậy cơ thể con người sẽ có 12 tạng phủ và tương ứng với đó là có 12 đường kinh chính, phụ thuộc vào các tạng phủ và được đặt tên theo tên của tạng phủ tương ứng.

Theo học thuyết âm dương trong Y học cổ truyền thì khi so sánh giữa tạng và phủ thì các tạng thuộc âm còn các phủ thuộc dương. Trong âm lại chia thành thái âm, thiếu âm và quyết âm. Phế và tì thuộc thái âm, tâm và thận thuộc thiếu âm, can và tâm bào thuộc quyết âm. Trong dương lại chia thành thái dương, thiếu dương và dương minh. Tiểu trường và bàng quang thuộc thái dương, đởm và tam tiêu thuộc thiếu dương, vị và đại trường thuộc dương minh.

12 đường kinh chính gồm có 6 đường kinh dương và 6 đường kinh âm đi với nhau theo từng cặp. Các đường kinh âm xuất phát từ các tạng và chúng đều nằm ở mặt âm của tứ chi (tức là mặt trong của các chi). Các đường kinh dương xuất phát từ ngoài đi vào trong các phủ, đều nằm ở mặt dương của tứ chi (tức là mặt ngoài của các chi).

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 28)

Mức độ âm dương của các đường kinh phát triển tăng dần theo chiều hướng vận động chung của vũ trụ, bên trái cơ thể tăng dần theo hướng ngược chiều kim đồng hồ, còn bên phải cơ thể tăng dần theo hướng thuận chiều kim đồng hồ. Phần dương sẽ đi từ dương minh, qua thiếu dương đến thái dương. Phần âm sẽ đi từ thiếu âm qua quyết âm đến thái âm.

Đồng thời, do các đường kinh phân bố ở tứ chi, nên việc đặt tên đường kinh cũng liên quan đến vị trí của nó. Các đường kinh đi ở tay được gọi là thủ kinh, có thủ tam âm kinh (ba đường kinh âm ở tay) và thủ tam dương kinh (ba đường kinh dương ở tay). Các đường kinh đi ở chân gọi là túc kinh, có túc tam âm kinh (ba đường kinh âm ở chân) và túc tam dương kinh (ba đường kinh dương ở chân).

Như vậy có thể chia 12 đường kinh mạch chính thành 4 nhóm như sau:

Ba đường kinh âm ở tay gồm có: Kinh thủ thái âm phế, kinh thủ quyết âm tâm bào và kinh thủ thiếu âm tâm. Cả ba đường kinh này đều từ ngực ra theo mặt âm của tay, đi đến đầu chót ngón tay.

Ba đường kinh dương ở tay gồm có: Kinh thủ dương minh đại trường, kinh thủ thiếu dương tam tiêu, kinh thủ thái dương tiểu trường. Cả ba đường kinh này đều xuất phát từ đầu chót ngón tay, đi men theo mặt dương của tay lên đầu.

Ba đường kinh dương ở chân gồm có: Kinh túc dương minh vị, kinh túc thiếu dương đởm và kinh túc thái dương bàng quang. Cả ba đường kinh này đều đi từ đầu, đi qua lưng trên, đi theo mặt ngoài của chân, xuống đến gót chân.

Ba đường kinh âm ở chân gồm có: Kinh túc thái âm tì, kinh túc quyết âm can và kinh túc thiếu âm thận. Cả ba đường kinh này đều đi từ đầu ngón chân, đi theo mặt trong chân đi lên đến bụng.

Về quy ước mặt trong và mặt ngoài ở tay sẽ có sự khác biệt giữa Y học cổ truyền và Y học hiện đại. Mà hiện nay, hầu hết tất cả mọi người đều đã quen thuộc với cách quy ước mặt trong, mặt ngoài của Y học hiện đại nên khi đọc một số tài liệu của Y học cổ truyền có thể bị nhầm lẫn, dẫn tới khó hiểu. Để tránh việc nhầm lẫn này, chúng tôi xin được nói qua về sự khác nhau giữa quy ước tư thế người được dùng để mô tả các đường kinh trong Y học cổ truyền trước đây và tư thế giải phẫu con người trong Y học hiện đại ngày nay.

Tư thế chuẩn của con người trong Y học cổ truyền được sử dụng để mô tả đường đi của các đường kinh mạch đó là tư thế đứng thẳng, hai tay giơ cao hướng lên trời, lòng bàn tay hướng về phía trước. Còn tư thế giải phẫu con người trong Y học hiện đại ngày đó là tư thế đứng thẳng, hai tay xuôi theo thân người, lòng bàn tay hướng ra trước. Chính vì vậy sẽ có sự khác nhau giữa Y học cổ truyền và Y học hiện đại trong quy định đâu là mặt trong và đâu là mặt ngoài của cánh tay.

Để giúp cho quý vị dễ hình dung, chúng tôi sẽ lấy tư thế giải phẫu theo Y học hiện đại làm chuẩn. Như vậy mặt phía bên ngón tay cái của cánh tay sẽ là mặt ngoài, còn mặt phía bên ngón tay út của cánh tay là mặt trong.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Theo dòng sự kiện

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Những tác dụng thần kì  của quả đu đủ với bệnh ung thư

Những tác dụng thần kì của quả đu đủ với bệnh ung thư

Đu đủ là một loại quả tuyệt vời bởi nó giúp cải thiện sức khỏe hệ tiêu hóa, làm sạch đường ruột, tăng cường hệ miễn dịch, bảo vệ phổi, khớp và cũng là “vũ khí” chống ung thư hiệu quả...
Hội thảo trực tuyến "Phát kiến mới trong điều trị ung thư buồng trứng"

Hội thảo trực tuyến "Phát kiến mới trong điều trị ung thư buồng trứng"

Vừa qua, Viện Nghiên cứu phòng chống ung thư phối hợp với Công ty AstraZeneca Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học về những tiêu chuẩn mới trong điều trị trúng đích ung thư buồng trứng tại Việt Nam tác động lên khả năng chỉnh sửa đoạn gien (DNA) bị tổn thương của tế bào. Loại thuốc với cơ chế tác dụng mới này vừa có mặt tại Việt Nam.
Nếu từ chối tiêm vắc xin thì có bị phạt?

Nếu từ chối tiêm vắc xin thì có bị phạt?

Nhiều người khá băn khoăn về việc đăng ký tiêm vắc xin phòng Covid-19. Vậy nếu từ chối không tiêm thì có bị phạt hay không?”.
Bộ Y tế sẽ điều chuyển vaccine Covid-19 nếu địa phương, đơn vị tiêm chậm

Bộ Y tế sẽ điều chuyển vaccine Covid-19 nếu địa phương, đơn vị tiêm chậm

Bộ Y tế vừa có công văn khẩn số 6198/BYT-DP gửi Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Cục Y tế Bộ Công an; Cục Quân y Bộ Quốc phòng; các Viện Vệ sinh dịch tễ, Viện Pasteur; các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế và Trường Đại học đề nghị báo cáo tiến độ tiếp nhận, phân bổ và tiêm chủng vaccine Covid-19.
Vaccine COVID-19 sẽ về nhiều trong quý IV, riêng Pfizer có 50 triệu liều

Vaccine COVID-19 sẽ về nhiều trong quý IV, riêng Pfizer có 50 triệu liều

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long, trong quý III, số lượng vaccine COVID-19 về có thể chưa nhiều nhưng tới quý IV.2021 thì dồn dập. Riêng vaccine Pfizer sẽ về Việt Nam khoảng 47- 50 triệu liều.

Tin khác

Những “chiến sĩ áo trắng” mặt trận chống dịch Covid-19

Những “chiến sĩ áo trắng” mặt trận chống dịch Covid-19
150 y, bác sĩ và điều dưỡng viên của Bệnh viện Đa khoa Bưu điện TP Hồ Chí Minh (VNPT) đã đồng hành cùng chính quyền và Nhân dân TP trên tuyến đầu chống dịch Covid-19.

TP Hồ Chí Minh đã tiêm vaccine ngừa Covid-19 cho hơn 1,7 triệu người

TP Hồ Chí Minh đã tiêm vaccine ngừa Covid-19 cho hơn 1,7 triệu người
Theo Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, trong ngày 1/8, TP đã tiêm vaccine Covid-19 cho 144.970 người. Như vậy, tổng số người đã được tiêm vaccine trong đợt 5 là 767.885. Tốc độ tiêm chủng tại TP đang cải thiện rõ rệt, số lượng mũi tiêm tăng nhanh hơn và người trì hoãn tiêm trong đợt này cũng giảm nhiều.

Đình chỉ hoạt động Phòng khám Đa khoa Minh Ngọc do vi phạm quy định phòng chống Covid-19

Đình chỉ hoạt động Phòng khám Đa khoa Minh Ngọc do vi phạm quy định phòng chống Covid-19
Trong khi toàn thành phố Hà Nội đang tập trung mọi nguồn lực để tập trung phòng chống và đẩy lùi dịch bệnh Covid-19 thì Phòng khám Đa khoa Minh Ngọc lại không tuân thủ các quy định này, dẫn tới việc Sở Y tế Hà Nội đã ra quyết định đình chỉ hoạt động của phòng khám này.

Bộ Y tế ban hành hướng dẫn mới để xác định các trường hợp F0, F1, F2

Bộ Y tế ban hành hướng dẫn mới để xác định các trường hợp F0, F1, F2
Nhằm hỗ trợ các địa phương nhanh chóng xác định các trường hợp nghi ngờ mắc Covid-19, các trường hợp liên quan để sắp xếp việc cách ly y tế phù hợp, mới đây, Bộ Y tế đã ban hành "Hướng dẫn tạm thời giám sát và phòng, chống Covid-19" thay thế cho quyết định được ban hành trước đó vào tháng 8/2020.

Điều chỉnh quy trình tiêm vaccine phòng COVID-19 phù hợp với tình hình thực tiễn

Điều chỉnh quy trình tiêm vaccine phòng COVID-19 phù hợp với tình hình thực tiễn
Ngày 1/8, Văn phòng Chính phủ ban hành văn bản số 5256/VPCP-KGVX truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam về việc phân bổ, tổ chức tiêm vaccine phòng COVID-19.

Bộ Y tế yêu cầu làm rõ trách nhiệm vụ 12 loại thuốc hỗ trợ điều trị COVID

Bộ Y tế yêu cầu làm rõ trách nhiệm vụ 12 loại thuốc hỗ trợ điều trị COVID
Ngày 31.7, Bộ Y tế đã có văn bản yêu cầu Cục Quản lý Y dược Cổ truyền nghiêm túc kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm cá nhân, tập thể liên quan việc xây dựng công văn 5944 hướng dẫn sử dụng sản phẩm Đông y hỗ trợ điều trị COVID-19.
Xem thêm
Hội thảo trực tuyến "Phát kiến mới trong điều trị ung thư buồng trứng"

Hội thảo trực tuyến "Phát kiến mới trong điều trị ung thư buồng trứng"

Vừa qua, Viện Nghiên cứu phòng chống ung thư phối hợp với Công ty AstraZeneca Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học về những tiêu chuẩn mới trong điều ...
Nếu từ chối tiêm vắc xin thì có bị phạt?

Nếu từ chối tiêm vắc xin thì có bị phạt?

Nhiều người khá băn khoăn về việc đăng ký tiêm vắc xin phòng Covid-19. Vậy nếu từ chối không tiêm thì có bị phạt hay không?”.
Vaccine COVID-19 sẽ về nhiều trong quý IV, riêng Pfizer có 50 triệu liều

Vaccine COVID-19 sẽ về nhiều trong quý IV, riêng Pfizer có 50 triệu liều

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long, trong quý III, số lượng vaccine COVID-19 về có thể chưa nhiều nhưng tới quý IV.2021 thì dồn dập. Riêng vaccine ...
Nghe kém ở người cao tuổi và cách khắc phục hiệu quả

Nghe kém ở người cao tuổi và cách khắc phục hiệu quả

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), lão thính là một vấn đề về sức khỏe phổ biến ở người cao tuổi nhưng lại không được quan tâm đúng ...
Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Theo quy luật tự nhiên, sự phát triển của con người tới khoảng 25 tuổi thì dừng lại, sau đó chuyển dần sang xu hướng thoái hóa. Đã là quy ...
Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Ở người cao tuổi (NCT) mắc bệnh hen, cần hết sức đề phòng các cơn hen cấp tái phát, bởi nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn ...
Khỏe mạnh và sống lâu

Khỏe mạnh và sống lâu

Chăm sóc, giữ gìn sức khỏe luôn là mối quan tâm của tất cả mọi người, ở mọi lứa tuổi.
Khỏe mạnh và sống lâu

Khỏe mạnh và sống lâu

Khi ta mệt mỏi, chán chường chính là lúc ta quên mất vui cười. Nhưng đó mới chính là lúc ta thật sự cần những tiếng cười thật lớn.
Quả mướp giải khát chữa bệnh

Quả mướp giải khát chữa bệnh

Nói đến quả mướp người ta thường nghĩ ngay đến món canh mướp, mùng tơi và rau đay nấu với cua đồng hoặc tôm khô ăn kèm với vài quả ...
Phiên bản di động