Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 28)

Trong các kì trước của chuyên đề “Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền”, chúng ta đã cùng tìm hiểu về công năng và bệnh lí của các tạng phủ trong cơ thể. Cùng với các tạng phụ đó còn có 12 đường kinh, là con đường vận hành của âm dương, khí huyết và tân dịch, giúp cho con người từ ngũ tạng, lục phủ, cân cơ, xương… kết nối với nhau thành một chỉnh thể thống nhất…

Mười hai đường kinh chính trong cơ thể con người

A. Tổng quan về mười hai đường kinh chính trong cơ thể con người

Cơ thể chúng ta có lục phủ ngũ tạng. Lục phủ bao gồm: Đởm, Vị, Tiểu trường, Đại trường, Bàng quang và Tam tiêu. Ngũ tạng gồm có Tâm, Can, Tì, Phế thận và thêm một tạng phụ đó là Tâm bào, tổng là 6 tạng. Như vậy cơ thể con người sẽ có 12 tạng phủ và tương ứng với đó là có 12 đường kinh chính, phụ thuộc vào các tạng phủ và được đặt tên theo tên của tạng phủ tương ứng.

Theo học thuyết âm dương trong Y học cổ truyền thì khi so sánh giữa tạng và phủ thì các tạng thuộc âm còn các phủ thuộc dương. Trong âm lại chia thành thái âm, thiếu âm và quyết âm. Phế và tì thuộc thái âm, tâm và thận thuộc thiếu âm, can và tâm bào thuộc quyết âm. Trong dương lại chia thành thái dương, thiếu dương và dương minh. Tiểu trường và bàng quang thuộc thái dương, đởm và tam tiêu thuộc thiếu dương, vị và đại trường thuộc dương minh.

12 đường kinh chính gồm có 6 đường kinh dương và 6 đường kinh âm đi với nhau theo từng cặp. Các đường kinh âm xuất phát từ các tạng và chúng đều nằm ở mặt âm của tứ chi (tức là mặt trong của các chi). Các đường kinh dương xuất phát từ ngoài đi vào trong các phủ, đều nằm ở mặt dương của tứ chi (tức là mặt ngoài của các chi).

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 28)

Mức độ âm dương của các đường kinh phát triển tăng dần theo chiều hướng vận động chung của vũ trụ, bên trái cơ thể tăng dần theo hướng ngược chiều kim đồng hồ, còn bên phải cơ thể tăng dần theo hướng thuận chiều kim đồng hồ. Phần dương sẽ đi từ dương minh, qua thiếu dương đến thái dương. Phần âm sẽ đi từ thiếu âm qua quyết âm đến thái âm.

Đồng thời, do các đường kinh phân bố ở tứ chi, nên việc đặt tên đường kinh cũng liên quan đến vị trí của nó. Các đường kinh đi ở tay được gọi là thủ kinh, có thủ tam âm kinh (ba đường kinh âm ở tay) và thủ tam dương kinh (ba đường kinh dương ở tay). Các đường kinh đi ở chân gọi là túc kinh, có túc tam âm kinh (ba đường kinh âm ở chân) và túc tam dương kinh (ba đường kinh dương ở chân).

Như vậy có thể chia 12 đường kinh mạch chính thành 4 nhóm như sau:

Ba đường kinh âm ở tay gồm có: Kinh thủ thái âm phế, kinh thủ quyết âm tâm bào và kinh thủ thiếu âm tâm. Cả ba đường kinh này đều từ ngực ra theo mặt âm của tay, đi đến đầu chót ngón tay.

Ba đường kinh dương ở tay gồm có: Kinh thủ dương minh đại trường, kinh thủ thiếu dương tam tiêu, kinh thủ thái dương tiểu trường. Cả ba đường kinh này đều xuất phát từ đầu chót ngón tay, đi men theo mặt dương của tay lên đầu.

Ba đường kinh dương ở chân gồm có: Kinh túc dương minh vị, kinh túc thiếu dương đởm và kinh túc thái dương bàng quang. Cả ba đường kinh này đều đi từ đầu, đi qua lưng trên, đi theo mặt ngoài của chân, xuống đến gót chân.

Ba đường kinh âm ở chân gồm có: Kinh túc thái âm tì, kinh túc quyết âm can và kinh túc thiếu âm thận. Cả ba đường kinh này đều đi từ đầu ngón chân, đi theo mặt trong chân đi lên đến bụng.

Về quy ước mặt trong và mặt ngoài ở tay sẽ có sự khác biệt giữa Y học cổ truyền và Y học hiện đại. Mà hiện nay, hầu hết tất cả mọi người đều đã quen thuộc với cách quy ước mặt trong, mặt ngoài của Y học hiện đại nên khi đọc một số tài liệu của Y học cổ truyền có thể bị nhầm lẫn, dẫn tới khó hiểu. Để tránh việc nhầm lẫn này, chúng tôi xin được nói qua về sự khác nhau giữa quy ước tư thế người được dùng để mô tả các đường kinh trong Y học cổ truyền trước đây và tư thế giải phẫu con người trong Y học hiện đại ngày nay.

Tư thế chuẩn của con người trong Y học cổ truyền được sử dụng để mô tả đường đi của các đường kinh mạch đó là tư thế đứng thẳng, hai tay giơ cao hướng lên trời, lòng bàn tay hướng về phía trước. Còn tư thế giải phẫu con người trong Y học hiện đại ngày đó là tư thế đứng thẳng, hai tay xuôi theo thân người, lòng bàn tay hướng ra trước. Chính vì vậy sẽ có sự khác nhau giữa Y học cổ truyền và Y học hiện đại trong quy định đâu là mặt trong và đâu là mặt ngoài của cánh tay.

Để giúp cho quý vị dễ hình dung, chúng tôi sẽ lấy tư thế giải phẫu theo Y học hiện đại làm chuẩn. Như vậy mặt phía bên ngón tay cái của cánh tay sẽ là mặt ngoài, còn mặt phía bên ngón tay út của cánh tay là mặt trong.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Theo dòng sự kiện

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Cảnh báo tình trạng ngộ độc do rượu chứa cồn công nghiệp methanol

Cảnh báo tình trạng ngộ độc do rượu chứa cồn công nghiệp methanol

Tại Trung tâm Chống độc - Bệnh viện Bạch Mai, thời gian gần đây, tình trạng ngộ độc cồn công nghiệp methanol có chiều hướng gia tăng.
Bình Định ghi nhận số ca nhiễm Covid-19 trong một ngày cao nhất từ trước tới nay

Bình Định ghi nhận số ca nhiễm Covid-19 trong một ngày cao nhất từ trước tới nay

Trưa 27/11, Tiểu ban Tuyên truyền, Vận động phòng chống Covid-19 tỉnh Bình Định đã thông tin về tình hình dịch bệnh Covid-19 ở địa phương này.
Ngày 27/11, TP Hà Nội bắt đầu tiêm vaccine Pfizer cho lứa tuổi 14

Ngày 27/11, TP Hà Nội bắt đầu tiêm vaccine Pfizer cho lứa tuổi 14

Sáng 26/11, lãnh đạo Sở Y tế Hà Nội cho biết, thành phố tiếp tục triển khai tiêm vét vaccine ngừa COVID-19 cho học sinh lớp 10, 11 và 12. Từ sáng 27/11, Hà Nội sẽ tiếp tục triển khai tiêm cho học sinh lớp 9 và giảm dần độ tuổi đến 12 tuổi như lộ trình đề ra, cũng như theo lượng vaccine mà Bộ Y tế phân bổ.
Cần Thơ lần đầu ghi nhận số ca mắc COVID-19 ở mức 4 con số

Cần Thơ lần đầu ghi nhận số ca mắc COVID-19 ở mức 4 con số

Theo Sở Y tế TP Cần Thơ, ngày 25/11, thành phố ghi nhận 1.310 ca mắc COVID-19. Đây là lần đầu tiên số ca bệnh COVID-19 ghi nhận trong ngày ở mức 4 con số sau 3 ngày liên tiếp trước đó đều có trên 900 ca/ngày.
Vấn đề  của hệ tim mạch

Vấn đề của hệ tim mạch

Bệnh động mạch vành là sự tích tụ các mảng bám trong các động mạch cung cấp máu giàu oxy cho tim. Mảng bám gây hẹp hoặc tắc nghẽn có thể dẫn đến đau tim. Các triệu chứng bao gồm đau ngực hoặc khó chịu và khó thở. Phương pháp điều trị bao gồm thay đổi lối sống và thuốc nhắm vào các yếu tố nguy cơ hoặc có thể phẫu thuật…

Tin khác

Thanh Hóa: Hai người tử vong sau khi tiêm vaccine phòng COVID-19

Thanh Hóa: Hai người tử vong sau khi tiêm vaccine phòng COVID-19
Trong quá trình tổ chức tiêm chủng đã ghi nhận một số trường hợp phản ứng sau tiêm, trong đó có 5 trường hợp xuất hiện triệu chứng nặng, được chẩn đoán phản ứng phản vệ sau tiêm.

Bé 2 ngày tuổi ngộ độc sái thuốc phiện vì sai lầm của gia đình

Bé 2 ngày tuổi ngộ độc sái thuốc phiện vì sai lầm của gia đình
Mặc dù đã có nhiều khuyến cáo nhưng tình trạng bệnh nhi nhập viện do phụ huynh tùy tiện dùng mẹo dân gian để chữa bệnh cho trẻ vẫn diễn ra.

Nguyên nhân, chẩn đoán và cách điều trị bệnh run tay run chân ở NCT

Nguyên nhân, chẩn đoán và cách điều trị  bệnh run tay run chân ở NCT
Bệnh run tay run chân là biểu hiện thường gặp ở NCT bị thoái hoá não, Parkinson hoặc di căn do tai biến. Điều này gây ra nhiều bất tiện trong sinh hoạt gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Những điều NCT nên làm để bảo vệ sức khỏe

Những điều NCT nên làm để bảo vệ sức khỏe
NCT cần có chế độ ăn uống hợp lí, vận động thích hợp và luôn giữ được thái độ lạc quan trong cuộc sống, chắc chắn sẽ sống thọ, sống khỏe mạnh, hạnh phúc. Để làm được điều này, NCT cần chú ý một số vấn đề trọng yếu sau:

Việt Nam tổng hợp thành công hợp chất để sản xuất thuốc điều trị Covid-19 giá rẻ

Việt Nam tổng hợp thành công hợp chất để sản xuất thuốc điều trị Covid-19 giá rẻ
Mới đây, Viện Hóa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã nghiên cứu tổng hợp thành hợp chất Nitazoxanide ở quy mô pilot dùng để sản xuất thuốc điều trị Covid-19 ở thể nhẹ và trung bình.

Số lượng ca nhiễm COVID-19 ở một số địa phương tăng

Số lượng ca nhiễm COVID-19 ở một số địa phương tăng
Tính đến thời điểm hiện tại, một số địa phương trên cả nước như Bình Dương, Hà Nam, Hải Dương, Đồng Nai liên tục có thêm nhiều ca nhiễm COVID-19
Xem thêm
Bình Định ghi nhận số ca nhiễm Covid-19 trong một ngày cao nhất từ trước tới nay

Bình Định ghi nhận số ca nhiễm Covid-19 trong một ngày cao nhất từ trước tới nay

Trưa 27/11, Tiểu ban Tuyên truyền, Vận động phòng chống Covid-19 tỉnh Bình Định đã thông tin về tình hình dịch bệnh Covid-19 ở địa phương này.
Ngày 27/11, TP Hà Nội bắt đầu tiêm vaccine Pfizer cho lứa tuổi 14

Ngày 27/11, TP Hà Nội bắt đầu tiêm vaccine Pfizer cho lứa tuổi 14

Sáng 26/11, lãnh đạo Sở Y tế Hà Nội cho biết, thành phố tiếp tục triển khai tiêm vét vaccine ngừa COVID-19 cho học sinh lớp 10, 11 và 12. Từ sáng 27/11, Hà Nội sẽ tiếp tục triển khai tiêm cho học sinh lớp 9 và giảm dần độ tuổi đến 12 tuổi như lộ trình đề ra, cũng như theo lượng vaccine mà Bộ Y tế phân bổ.
Cần Thơ lần đầu ghi nhận số ca mắc COVID-19 ở mức 4 con số

Cần Thơ lần đầu ghi nhận số ca mắc COVID-19 ở mức 4 con số

Theo Sở Y tế TP Cần Thơ, ngày 25/11, thành phố ghi nhận 1.310 ca mắc COVID-19. Đây là lần đầu tiên số ca bệnh COVID-19 ghi nhận trong ngày ở mức 4 con số sau 3 ngày liên tiếp trước đó đều có trên 900 ca/ngày.
Bệnh viện Bưu Điện: Quan tâm chăm sóc người cao tuổi khi đến khám, chữa bệnh

Bệnh viện Bưu Điện: Quan tâm chăm sóc người cao tuổi khi đến khám, chữa bệnh

Trong cơn bão của đại dịch Covid-19 bùng phát, người cao tuổi thuộc nhóm dễ bị tổn thương nhất. Nhận thức sâu sắc được điều này, thời gian qua, Bệnh viện Bưu Điện đã có nhiều hoạt động thiết thực, ý nghĩa, khi các bệnh nhân là người cao tuổi đến khám, chữa bệnh tại đây.
Ứng dụng di động “S-Health” đầu tiên về chăm sóc sức khỏe từ xa cho người cao tuổi

Ứng dụng di động “S-Health” đầu tiên về chăm sóc sức khỏe từ xa cho người cao tuổi

Ngày 29/9, Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) phối hợp với Bộ Y tế công bố chính thức ứng dụng di động S-Health, một nền tảng mới được thiết kế đặc biệt dành chăm sóc sức khỏe từ xa cho người cao tuổi, một trong trong những nhóm dân số dễ bị tổn thương nhất trong xã hội, đặc biệt là trong các tình huống khẩn cấp và ứng phó nhân đạo.
Người cao tuổi cẩn trọng với những bệnh nguy hiểm thường gặp

Người cao tuổi cẩn trọng với những bệnh nguy hiểm thường gặp

Khi tuổi càng cao, nhiều chức năng của cơ thể bị suy giảm và sức khỏe yếu dần. Do đó, người cao tuổi dễ mắc bệnh và những bệnh mãn tính thường hay tái phát. Dưới đây là một số bệnh thường gặp ở người cao tuổi.
Giải pháp mới cho trẻ em tự kỷ, chậm lớn

Giải pháp mới cho trẻ em tự kỷ, chậm lớn

Hành trình lớn cùng con là một hành trình dài, mỗi ngày trôi qua, chứng kiến con mình lớn lên khoẻ mạnh và phát triển toàn diện là mong ước của bao phụ huynh. Tuy nhiên, chăm trẻ không phải là điều dễ dàng đối với bậc làm cha mẹ, nhất là cha mẹ có con không may bị các vấn đề về sức khoẻ. Vậy đâu là giải pháp mới hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện về trí tuệ và thể chất?
Thực phẩm “vàng” dành cho người cao tuổi

Thực phẩm “vàng” dành cho người cao tuổi

Hệ miễn dịch, hệ tiêu hóa và các cơ quan trong cơ thể NCT suy giảm
Phụ nữ mang thai có nên dùng thuốc bổ đông y?

Phụ nữ mang thai có nên dùng thuốc bổ đông y?

Khi mang thai, có người mẹ nào lại không mong muốn sinh hạ được đứa con lành lặn, khoẻ mạnh và chính bản thân mình cũng có đủ sức để “vượt cạn” và nuôi con? Bởi vậy, ngoài việc ăn uống đủ về lượng và tốt về chất, tâm lí chung của các thai phụ là rất muốn được bồi bổ thêm bằng thuốc, trong đó có các thuốc bổ của y học cổ truyền.
Phiên bản di động