Chủ tịch Tập đoàn Quế Lâm Nguyễn Hồng Lam - người “gieo” tư duy xanh trên những cánh đồng

Tuổi cao, chí càng bền

Dáng người rắn rỏi, phong thái nhanh nhẹn và cách nói chuyện đầy nhiệt huyết khiến ông Nguyễn Hồng Lam tạo ấn tượng về một sức làm việc bền bỉ đối với mọi người ngay trong lần đầu gặp.

Hiện ông là Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Hội NCT Việt Nam, Chủ tịch Hội Nông nghiệp Tuần hoàn Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm và là Nhà khoa học của nhà nông. Ông là đại biểu tiêu biểu được tôn vinh tại Hội nghị biểu dương NCT tiêu biểu làm kinh tế giỏi toàn quốc giai đoạn 2018-2023.

Ông Lam sinh ra trong một gia đình nghèo ở huyện Cẩm Xuyên (cũ), tỉnh Hà Tĩnh và là anh cả của 10 anh em. Những năm tháng cùng mẹ lao động nuôi gia đình đã hun đúc ở ông đức tính chịu khó, nghị lực và quan niệm sống mà ông luôn nhắc lại: Sống tử tế, lương thiện và trọng danh dự. Về sau, chính những giá trị ấy trở thành một phần trong triết lý kinh doanh của ông: Sản xuất, kinh doanh tử tế.

Ông Nguyễn Hồng Lam giới thiệu mô hình sản xuất lúa hữu cơ.

Từ một doanh nghiệp tư nhân thành lập năm 2001, Quế Lâm từng bước phát triển thành một tập đoàn hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Đến nay, Tập đoàn có hàng chục đơn vị thành viên, 8 nhà máy sản xuất phân bón và hơn 1.000 lao động; mỗi năm sản xuất hơn 750.000 tấn phân bón hữu cơ, NPK cùng nhiều chế phẩm sinh học, doanh thu bình quân khoảng 3.000 tỷ đồng/năm.

Những con số ấy không chỉ phản ánh quy mô tăng trưởng của một doanh nghiệp, mà còn cho thấy kết quả của một lựa chọn khác biệt: Phát triển nông nghiệp theo hướng hữu cơ và tuần hoàn.

“Của đất thì trả lại cho đất”

Ông Nguyễn Hồng Lam chọn nông nghiệp hữu cơ và tuần hoàn khi đây vẫn còn là lĩnh vực mới mẻ, nhận thức xã hội chưa đầy đủ. Ông cho biết: Khi Quế Lâm bắt đầu lựa chọn con đường này, khó khăn lớn không chỉ nằm ở công nghệ hay vốn, mà trước hết là nhận thức. Người dân chưa hiểu, cán bộ chưa quan tâm đầy đủ thì rất khó thay đổi phương thức sản xuất. Bởi vậy, ông không chỉ xây dựng nhà máy mà hướng tới hình thành một hệ sinh thái nông nghiệp. Từ phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học đến chăn nuôi, trồng trọt, chế biến và tiêu thụ nông sản, các mắt xích được kết nối thành chuỗi. Phụ phẩm của quá trình này có thể trở thành đầu vào cho quá trình khác, giảm chất thải, tiết kiệm tài nguyên và tạo thêm giá trị.

Tư duy ấy được thể hiện rõ trong mô hình 4F gồm Farm - Food - Feed - Fertilizer, được ông Lam dành nhiều năm nghiên cứu và xây dựng tại Thừa Thiên Huế (nay là TP Huế). Mô hình vừa tạo ra sản phẩm, vừa là nơi nông dân có thể quan sát, học hỏi và từng bước thay đổi cách nghĩ, cách làm nông nghiệp.

Với ông, nông nghiệp không thể chỉ tính năng suất của một vụ mùa. Phải tính đến sức khỏe đất, môi trường, sức khỏe người sản xuất, chất lượng thực phẩm và sinh kế lâu dài của nông dân. Đó cũng là tinh thần xuyên suốt trong phương châm mà Tập đoàn Quế Lâm theo đuổi: “Cái gì của đất thì trả lại cho đất; sản xuất nông nghiệp không bỏ sót thứ gì và không ai bị bỏ lại phía sau”.

Khi NCT trở thành lực lượng của chuyển đổi xanh

Điểm đặc biệt trong hành trình của Nguyễn Hồng Lam là ông không giới hạn câu chuyện kinh tế xanh trong phạm vi doanh nghiệp. Ông dành nhiều tâm huyết để phát huy nguồn vốn quý của NCT: Trí tuệ, kinh nghiệm và uy tín xã hội. Hướng đi này phù hợp với Quyết định 379/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ban hành ngày 20/2/2025, phê duyệt Đề án “NCT tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm”.

Để chủ trương của Chính phủ đi vào đời sống, cần có những mô hình cụ thể, những con người thật, việc làm thật và những địa chỉ để người dân học tập, làm theo. Ông Nguyễn Hồng Lam và Tập đoàn Quế Lâm đã và đang góp phần lấp đầy khoảng trống đó.

Theo ông Nguyễn Hồng Lam, đến năm 2025, Hội NCT tại 30/34 tỉnh, thành phố đã phối hợp với Tập đoàn Quế Lâm triển khai hơn 150 mô hình nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn “5 không”, qua đó góp phần thúc đẩy kinh tế xanh. Kết quả này cho thấy NCT không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn có thể trực tiếp tham gia, truyền cảm hứng và trở thành lực lượng nòng cốt của chuyển đổi xanh tại cộng đồng.

Đam mê không có tuổi

Có lẽ đó cũng là nét đáng quý nhất ở ông Nguyễn Hồng Lam. Ở tuổi cái tuổi nhiều người đã chọn cuộc sống an nhàn, ông vẫn đi đến các vùng sản xuất, gặp gỡ nông dân, trao đổi với cán bộ Hội, nói về đất, về phân hữu cơ, về chăn nuôi an toàn sinh học, về kinh tế tuần hoàn và tương lai của nông nghiệp Việt Nam.

Với ông, làm kinh tế không thể đánh đổi môi trường; tạo ra lợi nhuận phải gắn với trách nhiệm xã hội; khai thác đất đai phải đi cùng việc bồi hoàn những gì đất cần; và phát triển doanh nghiệp phải tạo ra sinh kế, giá trị cho cộng đồng. Đó không chỉ là triết lý kinh doanh, mà còn là cách sống ông kiên trì theo đuổi.

Từ tư duy ấy, Tập đoàn Quế Lâm đang tiếp tục mở rộng các mô hình nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, liên kết chuỗi giá trị tại nhiều địa phương. Những mô hình mới ở Hà Tĩnh, Quảng Trị và các địa phương khác được kỳ vọng tiếp tục tạo ra những “hạt giống” nông nghiệp xanh phù hợp với điều kiện từng vùng.

Ông Nguyễn Hồng Lam từng được vinh danh là “Nhà khoa học của nhà nông”. Danh xưng ấy không chỉ ghi nhận những nghiên cứu và mô hình kỹ thuật, mà còn phản ánh năng lực biến ý tưởng thành việc làm, biến mô hình thành sinh kế và biến chủ trương thành hành động cụ thể trên đồng ruộng. Với NCT, hành trình ấy gửi đi một thông điệp giản dị mà mạnh mẽ: Tuổi tác không khép lại khát vọng cống hiến.

Khi một người ở tuổi “xưa nay hiếm” vẫn đau đáu với màu xanh của đất, sức khỏe của người nông dân và tương lai của nền nông nghiệp, câu chuyện về ông Nguyễn Hồng Lam vượt ra ngoài hành trình của một doanh nhân làm kinh tế giỏi. Đó là câu chuyện về một NCT đang dùng những năm tháng giàu trải nghiệm nhất của đời mình để gieo một tư duy mới: Làm nông nghiệp phải tử tế với đất, với người và với tương lai.