Ngọc hóa tro cốt - “Hiến kế” giải bài toán không gian tưởng niệm của các đô thị lớn

Bài toán quỹ đất và nhu cầu tưởng niệm trong đô thị hiện đại

Hà Nội đang đứng trước những yêu cầu ngày càng cao về quy hoạch và tổ chức không gian đô thị. Trong khi nhu cầu đất ở, hạ tầng giao thông và các công trình công cộng không ngừng gia tăng, việc quy hoạch, quản lý và sử dụng quỹ đất nghĩa trang cũng trở thành vấn đề cần được quan tâm trong chiến lược phát triển dài hạn của Thủ đô.

Đặc biệt, định hướng quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và việc triển khai Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng đang đặt ra những yêu cầu đối với công tác di dời, bố trí lại các khu nghĩa trang cũ.

Tọa đàm khoa học “Ngọc hóa - Giải pháp tưởng niệm văn minh góp phần giải quyết một số bài toán lớn của Thành phố Hà Nội” dự kiến diễn ra ngày 31/10/2026 tại Hà Nội, với sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia và đại diện cơ quan quản lý.

Theo số liệu từ báo cáo điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000 của UBND Thành phố Hà Nội, ước tính khoảng 109.000 ngôi mộ sẽ phải di dời để phục vụ công tác giải phóng mặt bằng, triển khai các dự án. Con số này không chỉ phản ánh áp lực đối với quỹ đất và hạ tầng nghĩa trang mà còn đặt ra những vấn đề liên quan đến phong tục an táng, đời sống tín ngưỡng và nguyện vọng tưởng niệm của nhiều gia đình.

Trước những yêu cầu phát triển đô thị, ngày 18/3/2026, UBND Thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 1193/QĐ-UBND, công bố Danh mục các bài toán lớn của Thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030 (đợt 1), nhằm huy động nguồn lực khoa học, công nghệ và trí tuệ xã hội tham gia giải quyết những vấn đề thực tiễn của Thủ đô.

Trong đó, ba bài toán có liên quan đến việc nghiên cứu các phương thức lưu giữ di cốt và tổ chức không gian tưởng niệm hiện đại gồm: Bài toán số 2 về vệ sinh và trật tự đô thị; Bài toán số 6 về khai thác hiệu quả không gian đô thị và hạ tầng; Bài toán số 29 về phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Từ góc nhìn này, Ngọc hóa được đặt ra như một hướng nghiên cứu có tiềm năng đóng góp vào việc giải quyết các vấn đề trên: phát triển không gian tưởng niệm đa tầng nhằm tối ưu quỹ đất nghĩa trang; nghiên cứu các giải pháp công nghệ góp phần bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế tuần hoàn; đồng thời ứng dụng số hóa dữ liệu và truy xuất nguồn gốc Linh Ngọc nhằm hiện đại hóa công tác quản lý dịch vụ tưởng niệm.

Tuy nhiên, khả năng ứng dụng thực tế của Ngọc hóa đối với từng bài toán cần tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá đầy đủ về cơ sở khoa học, công nghệ, môi trường và pháp lý.

Bên cạnh những yêu cầu về quy hoạch và phát triển đô thị, việc đổi mới phương thức tưởng niệm còn gắn liền với những giá trị văn hóa, tín ngưỡng đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Bởi trong văn hóa Việt Nam, nơi an nghỉ của người đã khuất không đơn thuần là một địa điểm an táng, mà còn là không gian lưu giữ ký ức, kết nối các thế hệ và thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn.

Đặc biệt, đối với NCT, việc chăm lo phần mộ tổ tiên, gìn giữ nếp nhà và trao truyền truyền thống Hiếu Nghĩa mang ý nghĩa sâu sắc. Vì vậy, những thay đổi trong phương thức an táng, lưu giữ di cốt và tổ chức không gian tưởng niệm cần được xem xét thận trọng, bảo đảm sự hài hòa giữa yêu cầu phát triển đô thị với các giá trị văn hóa, tín ngưỡng và nguyện vọng chính đáng của người dân.

Từ thực tiễn đó, việc nghiên cứu những phương thức tưởng niệm mới, tiết kiệm diện tích đất nhưng vẫn bảo đảm tính trang nghiêm, nhân văn đang trở thành một hướng tiếp cận đáng quan tâm.

Linh Ngọc được tạo thành từ quá trình ứng dụng công nghệ Ngọc hóa tro cốt sau hỏa táng, mở ra hướng tiếp cận mới trong lưu giữ di cốt và tưởng niệm người đã khuất.

Ngọc hóa - Tiếp nối văn hóa Hiếu Nghĩa bằng những phương thức tưởng niệm hiện đại

Một trong những hướng nghiên cứu được đặt ra là Ngọc hóa - quá trình ứng dụng công nghệ nhằm chuyển hóa thành phần khoáng chất trong tro cốt sau hỏa táng thành các tinh thể rắn có hình thức tương tự ngọc, được gọi là Linh Ngọc.

Với kích thước nhỏ gọn, Linh Ngọc có thể được an trí trong bài vị, tháp pha lê hoặc các vật phẩm tưởng niệm và không gian thờ tự được thiết kế chuyên biệt. Hình thức này mở ra khả năng phát triển các không gian tưởng niệm tập trung, đa tầng, đa lớp, góp phần tối ưu diện tích lưu giữ di cốt và giảm nhu cầu sử dụng quỹ đất nghĩa trang, đặc biệt tại các đô thị lớn.

Trên thế giới, một số công nghệ chuyển hóa và lưu giữ tro cốt sau hỏa táng đã được nghiên cứu, phát triển tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Đài Loan. Đây là những kinh nghiệm tham khảo cho việc đánh giá và lựa chọn các giải pháp công nghệ phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Tuy nhiên, tiềm năng của Ngọc hóa không chỉ được nhìn nhận ở phương diện khoa học công nghệ hay hiệu quả sử dụng tài nguyên đất, mà còn gắn với những giá trị văn hóa và đời sống tinh thần.

Trong truyền thống người Việt, việc thờ cúng tổ tiên, tưởng nhớ người đã khuất là biểu hiện sâu sắc của lòng hiếu kính và trách nhiệm với cội nguồn. Dù hình thức an táng, tưởng niệm có thay đổi theo thời gian, những giá trị cốt lõi ấy vẫn được gìn giữ và trao truyền qua các thế hệ.

Từ góc nhìn đó, Ngọc hóa được nghiên cứu như một phương thức lưu giữ di cốt mới, có khả năng mở rộng sự lựa chọn cho các gia đình, đồng thời tạo điều kiện tổ chức không gian tưởng niệm trang nghiêm, phù hợp với đời sống hiện đại.

Dẫu vậy, để có thể ứng dụng trong thực tiễn, công nghệ này cần tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá về đặc tính vật liệu, tính an toàn, tác động môi trường, cơ sở pháp lý và sự phù hợp với văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng.

Tọa đàm khoa học tìm kiếm triển vọng ứng dụng Ngọc hóa tại Hà Nội

Nhằm làm rõ những vấn đề trên, ngày 31/10/2026, tại Nhà khách Văn phòng Trung ương Đảng (số 8 Chu Văn An, Hà Nội), Viện Kinh tế và Dịch vụ nhân sinh phối hợp với Viện Phát triển Tài nguyên và Môi trường và Tạp chí NCT tổ chức Tọa đàm khoa học “Ngọc hóa - Giải pháp tưởng niệm văn minh góp phần giải quyết một số bài toán lớn của Thành phố Hà Nội”.

Chương trình do PGS.TS Vũ Văn Phúc - Viện trưởng Viện Kinh tế và Dịch vụ nhân sinh, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, nguyên Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì; dự kiến quy tụ gần 100 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học, chuyên gia về lịch sử, văn hóa, môi trường, quy hoạch đô thị, tôn giáo cùng các tổ chức xã hội và doanh nghiệp.

Tiếp nối Hội thảo khoa học “Ngọc hóa - Xu hướng của tương lai” tổ chức ngày 28/3/2026, Tọa đàm lần này hướng trọng tâm vào những vấn đề thực tiễn của đô thị hiện đại, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội.

Các chuyên gia dự kiến trao đổi về thực tiễn các phương thức an táng và xu hướng tưởng niệm hiện đại; cơ sở khoa học, công nghệ Ngọc hóa; giá trị văn hóa và khả năng phát triển không gian tưởng niệm đa tầng; đồng thời thảo luận những định hướng nghiên cứu, triển khai ứng dụng và khuyến nghị chính sách.

Đáng chú ý, bên cạnh những vấn đề về quy hoạch và công nghệ, Tọa đàm cũng đặt ra yêu cầu xem xét nhận thức, nhu cầu và mức độ tiếp nhận của cộng đồng, đặc biệt là NCT, đối với phương thức tưởng niệm mới.

Thông qua các tham luận và thảo luận liên ngành, chương trình kỳ vọng bổ sung cơ sở khoa học và thực tiễn, hướng tới việc đánh giá khả năng ứng dụng, nghiên cứu triển khai thí điểm Ngọc hóa và đề xuất những khuyến nghị phù hợp với điều kiện phát triển của Hà Nội.

Tọa đàm có sự đồng hành của Công ty Cổ phần Bảo Tín An Lạc với mong muốn góp phần kết nối hoạt động nghiên cứu khoa học với thực tiễn phát triển các giải pháp tưởng niệm hiện đại, nhân văn tại Việt Nam.

Có thể nói, trong tiến trình phát triển đô thị, việc tìm kiếm những phương thức tưởng niệm mới không chỉ nhằm giải quyết bài toán về quỹ đất và môi trường, mà còn hướng tới đáp ứng nhu cầu tinh thần của cộng đồng. Ngọc hóa vì thế mở ra một hướng nghiên cứu đáng quan tâm, nơi tiến bộ khoa học có thể đồng hành cùng truyền thống Hiếu nghĩa, góp phần gìn giữ ký ức gia đình và những giá trị văn hóa bền vững của dân tộc.