Cần bảo vệ từ sớm những học sinh chưa từng hút thuốc lá

Chiều ngày 9/11, Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI thảo luận về Luật sửa đổi bổ sung của Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá.

Quản lý theo mức độ rủi ro và quy mô kinh doanh…

Góp ý kiến vào Điều 19 và điểm a khoản 1 Điều 25, tập trung vào công cụ quản lý và tính khả thi khi thực hiện của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Bùi Văn Dũng (đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) tán thành mục tiêu Chính phủ đặt ra khi sửa Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá, chủ động phòng bệnh, giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế, bảo vệ sức khỏe Nhân dân.

Đại biểu Bùi Văn Dũng: Cần bảo vệ từ sớm những học sinh chưa từng hút thuốc lá. Ảnh: quochoi.vn

Thống nhất xác định kinh doanh thuốc lá là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Tuy nhiên, tại khoản 5 Điều 7 Luật Đầu tư năm 2025 quy định nhiều hình thức áp dụng điều kiện kinh doanh, bao gồm giấy phép và văn bản xác nhận. Chính phủ đã tiếp thu, giữ giấy phép; do đó cần phải phân hóa công cụ quản lý cho phù hợp.

Về nguyên tắc, lựa chọn công cụ phải căn cứ vào yêu cầu kiểm soát và hậu quả có thể xảy ra khi vi phạm. Điều kiện bảo vệ sức khỏe phải được duy trì trong suốt quá trình kinh doanh. Đơn giản hóa thủ tục chỉ hợp lý khi vẫn bảo đảm kiểm soát được việc tuân thủ các điều kiện đó.

Đối với sản xuất, nhập khẩu, phân phối và bán buôn thuốc lá quy mô lớn, tiếp tục cấp giấy phép để kiểm soát sản lượng, nguyên liệu, chất lượng sản phẩm, nguồn cung và phạm vi kinh doanh.

Đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị đối với cơ sở bán lẻ nhỏ, siêu nhỏ nên áp dụng thủ tục xác nhận đáp ứng điều kiện kinh doanh tại Ủy ban nhân dân cấp xã. Bởi quy mô nhỏ không đồng nghĩa rủi ro thấp: một quầy hàng nhỏ vẫn có thể bán thuốc lá cho nhiều học sinh. Vì vậy, tiêu chí phân loại phải công khai, minh bạch, kết hợp quy mô với địa điểm, phương thức bán và lịch sử chấp hành; ngăn việc chia nhỏ cơ sở để né yêu cầu quản lý. Cơ sở rủi ro cao vẫn phải cấp phép.

“Khi quy mô hoặc mức độ rủi ro thay đổi, phải có cơ chế chuyển đổi hình thức quản lý. Tiêu chí cần đủ cụ thể để người bán tự xác định nghĩa vụ, hạn chế cách hiểu khác nhau giữa các địa phương”, đại biểu Nguyễn Văn Dũng nhấn mạnh.

Hiệu quả khi người kinh doanh tuân thủ và khả năng thực thi của cơ quan nhà nước

Đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, hiệu quả quản lý cần được đánh giá bằng tỷ lệ chấp hành và khả năng phát hiện, xử lý vi phạm, không chỉ bằng số giấy phép đã cấp. Thủ tục đơn giản giúp bao quát nhiều điểm bán.

Hiện nay, cấp xã có thẩm quyền cấp giấy phép bán lẻ thuốc lá. Điểm mới của đề xuất là đơn giản hóa cơ chế xác nhận: cơ sở kê khai, chịu trách nhiệm về việc đáp ứng điều kiện; cơ quan quản lý kiểm tra tính đầy đủ của thông tin, xác nhận trong thời hạn rõ ràng và tổ chức hậu kiểm. Dữ liệu đã có phải được khai thác, không yêu cầu người dân nộp lại.

“Nếu giữ nguyên hồ sơ, thẩm định và chờ chấp thuận thì đổi tên giấy phép thành xác nhận không tạo ra cải cách. Cần đánh giá tác động và bảo đảm nguồn lực hậu kiểm. Mỗi điểm bán phải có thông tin về chủ thể chịu trách nhiệm, địa chỉ và nguồn hàng để kiểm tra, truy xuất”, đại biểu Bùi Văn Dũng kiến nghị.

Quy định thống nhất thông tin kê khai, thời hạn giải quyết và căn cứ từ chối xác nhận; không để phát sinh giấy tờ ở từng địa phương. Cơ sở phải được hướng dẫn khắc phục thiếu sót trong hồ sơ. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của người kê khai sai và trách nhiệm xử lý của cơ quan tiếp nhận.

Tăng cường hậu kiểm và đẩy mạnh tuyên truyền

Theo đại biểu Bùi Văn Dũng, giấy phép không thay thế việc kiểm tra chấp hành. Cơ chế xác nhận phải đi kèm khả năng phát hiện vi phạm và buộc cơ sở khắc phục, chấm dứt hành vi vi phạm.

Do đó, cần tập trung kiểm tra nguồn hàng, việc bán cho người chưa đủ 18 tuổi, địa điểm bán và hành vi quảng cáo, tiếp thị bị cấm; ưu tiên cơ sở có dấu hiệu vi phạm hoặc tái phạm. Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm cập nhật dữ liệu, phối hợp kiểm tra và xử lý của từng cơ quan, tránh giao thêm việc cho cấp xã mà thiếu nhân lực thực hiện.

Hậu kiểm cần được tổ chức theo mức độ rủi ro, kết hợp kiểm tra có trọng tâm với tiếp nhận phản ánh của người dân. Thông tin vi phạm phải được cập nhật để điều chỉnh tần suất kiểm tra.

Với cơ sở tái phạm, cần xem xét biện pháp đình chỉ hoặc chấm dứt kinh doanh theo tính chất, mức độ vi phạm, bảo đảm đúng thẩm quyền.

Tuyên truyền cần hướng dẫn người bán cách kiểm tra tuổi, nhận diện nguồn hàng hợp pháp và trách nhiệm từ chối bán sai đối tượng; gắn với giáo dục thanh thiếu niên và hỗ trợ người hút bỏ thuốc.

Để đánh giá hiệu quả, cần theo dõi mức độ tuân thủ tại điểm bán, khả năng kiểm soát nguồn hàng và việc ngăn người chưa đủ tuổi tiếp cận thuốc lá. Kết quả này phải được dùng để điều chỉnh biện pháp quản lý, hướng dẫn người kinh doanh và bố trí nguồn lực kiểm tra phù hợp.

Từ thực tiễn nêu trên, đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị sửa đồng bộ Điều 19 và điểm a khoản 1 Điều 25, xác định rõ nhóm phải cấp phép, nhóm được xác nhận; theo đó áp dụng giấy phép đối với hoạt động quy mô lớn hoặc có mức độ rủi ro cao; áp dụng thủ tục xác nhận tại Ủy ban nhân dân cấp xã đối với cơ sở bán lẻ nhỏ, siêu nhỏ; giao Chính phủ quy định tiêu chí, thủ tục và hậu kiểm. Cần quy định chuyển tiếp đối với giấy phép còn hiệu lực, tránh buộc cơ sở làm lại thủ tục.