Phân cấp phân quyền trong đấu thầu phải đi đôi với trách nhiệm

Sáng ngày 6/11, Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI thảo luận về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, lần sửa đổi này mở rộng nhiều hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, trong đó ngoài đấu thầu cạnh tranh còn có đàm phán cạnh tranh, chỉ định thầu.

Ông Ngô Văn Tuấn, Bộ trưởng Bộ tài chính giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Về việc phải có tiêu chuẩn, tiêu chí quy định, phải kiểm tra, giám sát để việc lựa chọn nhà thầu thực sự công khai, minh bạch, tránh lợi dụng chính sách, Bộ trưởng cho biết đây là nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm cho ý kiến, cơ quan soạn thảo sẽ nghiêm túc tiếp thu để đảm bảo bổ sung vào dự án luật.

Về hiệu quả và chất lượng của công tác đấu thầu, tình trạng khi đấu thầu thì bỏ giá rất thấp, không quan tâm đến chất lượng và thời gian, dự thảo Luật đã có quy định bổ sung tập trung vào đánh giá về tiêu chí kỹ thuật hoặc kết hợp cả tiêu chí về kỹ thuật cũng như về giá, đảm bảo lựa chọn được nhà thầu chất lượng tốt để triển khai dự án.

Bên cạnh đó, dự án luật lần này cũng có quy định đảm bảo tính linh hoạt trong việc mua sắm thiết bị y tế, đảm bảo kịp thời khám chữa bệnh trong thời gian vừa qua. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Y tế để rà soát kỹ các điều khoản, đảm bảo tính khả thi nhưng vẫn đảm bảo tính chặt chẽ.

Liên quan đến quy trình thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, dự án luật cũng đẩy mạnh phân cấp phân quyền theo đúng tinh thần của Trung ương và Quốc hội trong thời gian tới. Đồng thời, cơ chế phân cấp phân quyền phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát để đảm bảo tránh lạm dụng, nhằm lựa chọn thầu được chính xác.

“Phân cấp, phân quyền nhưng không có nghĩa là buông lỏng quản lý và đề cao trách nhiệm của người được quyết định” - Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nói.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, trong năm 2025 có khoảng gần 600.000 gói thầu và đã phân cấp phân quyền đến chỉ định khoảng gần 72% là khối lượng rất lớn, việc phân cấp phân quyền đã có hiệu quả, và căn cứ vào điều kiện cụ thể, sẽ tiếp tục giao trách nhiệm cho người đứng đầu để quyết định và chịu trách nhiệm.

Bộ Tài chính tiếp thu tất cả những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm và rất sát thực tiễn của các đại biểu Quốc hội để tiếp tục hoàn thiện dự án luật đảm bảo tính khả thi.

Cạnh tranh minh bạch, tháo gỡ vướng mắc mua sắm thiết bị y tế

Trước đó, trong phần thảo luận về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), điều kiện áp dụng chỉ định thầu, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, tại điểm i khoản 6 và điểm d khoản 7 Điều 19, điểm a khoản 3 Điều 23 của dự thảo Luật có sử dụng các tiêu chí như tiến độ, chất lượng, hiệu quả hoặc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Mặc dù đây là các mục tiêu hoàn toàn chính đáng, tuy nhiên, các quy định này còn mang tính định tính, dễ dẫn đến việc áp dụng không thống nhất và có nguy cơ ảnh hưởng đến tính cạnh tranh minh bạch trong lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng, thước đo hiệu quả mua sắm y tế không phải là thủ tục hồ sơ đủ dấu, mà là việc mua đúng thứ cần dùng, đúng thời điểm, chi phí hợp lý.

Đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị, Quốc hội xem xét xác định ngay trong luật điều kiện khách quan, yêu cầu chứng minh sự cần thiết và trách nhiệm giải trình và công khai căn cứ để áp dụng, không lấy nguyên nhân chủ quan để làm lý do để chỉ định thầu. Các nội dung chi tiết cần giao cho Chính phủ quy định để cho cụ thể hóa trong quá trình thực hiện.

Về các biện pháp xử lý vi phạm trong hoạt động đấu thầu, đại biểu Dương Khắc Mai cho biết, tại điểm c khoản 2 điều 53 quy định “khóa chức năng hoặc khóa tài khoản trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia”. Đây là biện pháp có tác động trực tiếp đến khả năng tham dự thầu, nếu phạm vi quá rộng thì khi quyết định tham gia đấu thầu thì có thể gây hậu quả không tương xứng.

Bộ Tài chính cho rằng biện pháp này được kế thừa từ pháp luật hiện hành và sẽ quy định chi tiết tại nghị định về căn cứ, thẩm quyền, thời hạn, quyền giải trình, khôi phục tài khoản, tránh chồng chéo với cấm thầu.

Đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị, tiếp tục thể hiện ngay trong dự án luật về nguyên tắc áp dụng tương xứng với tính chất mức độ vi phạm, xác định rõ mối quan hệ giữa khóa tài khoản và cấm tham gia đấu thầu, bảo đảm quyền giải trình của các bên có liên quan, yêu cầu xem xét lại và khôi phục quyền truy cập khi hết căn cứ áp dụng.

Ghi nhận dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) đã có những bước tiến vượt bậc trong việc trao quyền chọn mua cho các cơ sở y tế, đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, thước đo hiệu quả mua sắm y tế không phải là thủ tục hồ sơ đủ dấu, mà là việc mua đúng thứ cần dùng, đúng thời điểm, chi phí hợp lý và không để người bệnh chịu hậu quả khi đứt gãy nguồn cung.

Về vấn đề chuẩn hóa quy định về nhãn hiệu, xuất xứ và công nhận sản phẩm tương đương, đại biểu cho rằng quy định tại Điều 28 và Điều 14 về việc cho phép nêu nhãn hiệu, xuất xứ theo nhóm nước, vùng lãnh thổ hiện chưa đủ rõ ràng về mặt tiêu chí chuyên môn và tính pháp lý của “hàng hóa tương đương”. Trong y tế, việc mô tả theo nhóm nếu thiếu các tiêu chí kỹ thuật trung tính có thể vô tình loại bỏ sản phẩm đáp ứng chuyên môn hoặc tạo kẽ hở cho một số nhà cung cấp.

Đại biểu Trung đề nghị, bổ sung vào khoản 2 Điều 28 là Ưu tiên mô tả theo công năng, hiệu năng, tiêu chuẩn chất lượng và mục đích sử dụng; việc nêu nhãn hiệu xuất xứ chỉ được thực hiện khi có căn cứ về tương thích, an toàn hoặc yêu cầu chuyên môn, không thể mô tả đầy đủ bằng tiêu chí trung tính; hồ sơ phải nêu lý do và chấp nhận sản phẩm tương đương đáp ứng đầy đủ tiêu chí đã công bố.

Nhấn mạnh quan điểm “giá thấp không đồng nghĩa với giá trị tốt nhất”, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng nếu chỉ chọn giá mua ban đầu thấp nhất, cơ sở y tế có thể phải trả chi phí rất cao trong suốt quá trình vận hành (vật tư tiêu hao, hóa chất, bảo trì, thời gian dừng máy...). Việc dự thảo chỉ dừng ở mức cho phép các đơn vị tự chọn phương pháp chi phí vòng đời là chưa đủ ràng buộc.

Đối với gói thầu có chi phí vận hành, bảo trì, vật tư tiêu hao hoặc chi phí liên quan đáng kể trong thời gian sử dụng, hồ sơ mời thầu phải xác định và công bố phương pháp đánh giá tổng chi phí vòng đời, tiêu chí kỹ thuật, chất lượng và chi phí phải đo lường được, gắn trực tiếp với nhu cầu sử dụng.

Về vướng mắc cho tự chủ mua sắm và bảo đảm nguồn cung thuốc cho y tế cơ sở, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị làm rõ cơ chế tự quyết định mua sắm đối với nguồn thu từ dịch vụ khám, chữa bệnh không thuộc phạm vi chi trả của quỹ BHYT tại các cơ sở y tế, tránh tình trạng phải suy diễn pháp luật gây khó khăn khi áp dụng. Ngoài ra, đối với trạm y tế xã và chính sách ưu tiên thuốc trong nước, cần bổ sung cơ chế linh hoạt để không làm gián đoạn nguồn cung.