Trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi khó khăn về tài chính

Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh chóng, người cao tuổi ngày càng đối diện nhiều rủi ro pháp lý liên quan đến đất đai, thừa kế, bạo lực gia đình, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tiếp cận chính sách an sinh xã hội và tham gia tố tụng. Tuy nhiên, do hạn chế về sức khỏe, điều kiện kinh tế, khả năng tiếp cận thông tin và tâm lý e ngại tranh chấp, nhiều người cao tuổi gặp khó khăn trong việc tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Trước yêu cầu đó công tác trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi đã được UBND tỉnh Thanh Hóa, Sở Tư pháp Thanh Hóa, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước quan tâm triển khai với nhiều giải pháp đồng bộ nhằm hướng tới đạt 100% người cao tuổi khó khăn về tài chính được trợ giúp pháp lý khi có nhu cầu.

Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 xác định người cao tuổi thuộc diện được TGPL trong nhiều trường hợp, đặc biệt là người cao tuổi có khó khăn về tài chính như người thuộc hộ cận nghèo hoặc đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng. Ngoài ra, người cao tuổi thuộc các nhóm đối tượng khác theo Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý như người có công với cách mạng, người thuộc hộ nghèo, người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng đặc biệt khó khăn, người khuyết tật có khó khăn về tài chính… cũng được bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ TGPL miễn phí.

Nhiều NCT gặp khó khăn về tài chính được hỗ trợ tư vấn pháp lý miễn phí. Ảnh minh họa.

​​Một số khó khăn, hạn chế

​Bên cạnh kết quả đạt được, công tác PBGDPL và TGPL cho người cao tuổi vẫn còn một số hạn chế.

Thứ nhất, việc triển khai truyền thông về trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi còn mang tính lồng ghép, chưa chuyên sâu và chưa thực sự phù hợp với đặc điểm tiếp cận thông tin của người cao tuổi, nhất là tại vùng sâu, vùng xa.

​Thứ hai, nhiều người cao tuổi còn tâm lý e ngại tranh chấp, phụ thuộc vào con cháu hoặc thiếu điều kiện đi lại nên chưa chủ động tiếp cận dịch vụ TGPL.

Thứ ba, công tác phát hiện, giới thiệu người cao tuổi thuộc diện được TGPL tại cơ sở đôi lúc chưa kịp thời. Vai trò của cơ sở y tế, cơ sở bảo trợ xã hội, tổ hòa giải và chính quyền cơ sở trong việc phát hiện nhu cầu TGPL chưa được phát huy đầy đủ.

Thứ tư, đội ngũ thực hiện TGPL còn thiếu các chương trình bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng làm việc với người cao tuổi, nhất là kỹ năng tư vấn tâm lý, hỗ trợ người cao tuổi bị bạo lực, bị lừa đảo hoặc có hạn chế về khả năng tiếp cận thông tin.

Thứ năm, kinh phí dành cho hoạt động PBGDPL và TGPL cho người cao tuổi còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc tổ chức truyền thông chuyên biệt, khảo sát nhu cầu và xây dựng tài liệu phù hợp.

Giải pháp nâng cao hiệu quả trong thời gian tới

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác TGPL cho người cao tuổi, cần tập trung thực hiện một số giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, tiếp tục đổi mới phương thức truyền thông theo hướng dễ hiểu, dễ tiếp cận, phù hợp với đặc điểm tâm lý và khả năng tiếp nhận thông tin của người cao tuổi; tăng cường truyền thông trực tiếp tại cộng đồng, cơ sở y tế, cơ sở bảo trợ xã hội và địa bàn khó khăn.

Thứ hai, tăng cường tập huấn chuyên sâu cho đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý, luật sư và người thực hiện TGPL về kỹ năng hỗ trợ người cao tuổi trong các lĩnh vực thường phát sinh tranh chấp như thừa kế, đất đai, chế độ chính sách, phòng chống bạo lực gia đình và phòng chống lừa đảo.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa tổ chức thực hiện TGPL với Hội Người cao tuổi, cơ quan tiến hành tố tụng, chính quyền cơ sở và các tổ chức xã hội nhằm phát hiện sớm nhu cầu TGPL và hỗ trợ người cao tuổi tiếp cận dịch vụ.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin theo hướng thân thiện với người cao tuổi nhưng vẫn cần duy trì song song các hình thức hỗ trợ trực tiếp để tránh tạo thêm rào cản trong tiếp cận dịch vụ.

Thứ năm, quan tâm bố trí kinh phí phù hợp cho hoạt động TGPL đối với người cao tuổi, đặc biệt là các hoạt động truyền thông, tập huấn và hỗ trợ tại cơ sở.

Một vụ việc trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi có khó khăn về tài chính đã được Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thực hiện kịp thời hiệu quả đảm bảo quyền và lợi ích cho người được trợ giúp pháp lý, giúp giải quyết mâu thuẫn trong cộng đồng dân cư lan tỏa tình yêu thương đến những người yếu thế trong xã hội.

Ông Nguyễn Ngọc Khang, Trợ giúp viên pháp lý – Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Thanh Hóa cho biết. Ông là người thực hiện trợ giúp pháp lý bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bà Mai Thị. X, ông Bùi Văn. R trú tại phường Bỉm Sơn, tỉnh Thanh Hóa trong vụ án dân sự “Tranh chấp quyền sử dụng đất”. Vụ án kéo dài từ năm 2018, theo đó bà X, ông R là người đứng đơn khởi kiện vì hành vi lấn chiếm đất của hai gia đình hàng xóm. Tháng 8 năm 2026, bà Mai Thị X có đơn yêu cầu gửi Trung tâm Trợ giúp pháp lý cử Trợ giúp viên pháp lý tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bà và gia đình trong vụ án. Ông Nguyễn Ngọc Khang được cử tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích cho bà Mai Thị X, ông Bùi Văn R ​trong vụ án.

Bằng kinh nghiệm và sự nhiệt tình của một Trợ giúp viên pháp lý có nhiều năm kinh nghiệm công tác, ông Nguyễn Ngọc Khang đã tiếp xúc với các đương sự, nắm bắt những thắc mắc pháp lý, tâm tư tình cảm của các bên, đưa ra các giải pháp tốt nhất cho các bên nắm bắt và lựa. Từ những phân tích, nhận định, đánh giá của trợ giúp viên pháp lý các đương sự trong đó có người được trợ giúp pháp lý đã lựa trọn con đường hòa giải và rút đơn khởi kiện, chấm dứt 8 năm tranh chấp kiện tụng kéo dài giữa các gia đình hàng xóm.

Trên thực tế, không ít vụ việc thừa kế, tranh chấp đất đai kéo dài nhiều năm đã được tháo gỡ nhờ sự vào cuộc kiên trì, tận tâm của đội ngũ TGPL. Trong nhiều trường hợp, TGPL còn góp phần hàn gắn quan hệ gia đình, giải quyết mâu thuẫn bằng hoà giải thấu tình đạt lý, giảm áp lực cho cơ quan tố tụng và giữ gìn sự ổn định xã hội. Hoạt động này không chỉ là cung cấp dịch vụ pháp luật miễn phí, đối với người cao tuổi, mỗi cuộc tư vấn là một sự quan tâm, một sự lắng nghe và chia sẻ.

Hoạt động TGPL đã và đang mang đến những hiệu quả rõ rệt trong đời sống cộng đồng. Nhờ sự vào cuộc tích cực của lực lượng TGPL, nhiều vụ việc phức tạp được giải quyết thấu tình hợp lý; người cao tuổi chủ động hơn trong tiếp cận pháp luật; tình trạng tranh chấp, khiếu kiện kéo dài giảm rõ rệt; cộng đồng nâng cao nhận thức pháp lý, hình thành thói quen tham vấn trước khi thực hiện giao dịch quan trọng; tinh thần “tương thân tương ái, kính trọng người già” được lan toả rộng rãi.

Nhìn vào những câu chuyện và kết quả đạt được, có thể thấy hoạt động trợ giúp pháp lý đang thực sự giúp người cao tuổi an tâm, tự tin và được trân trọng. Tính hiệu quả và giá trị nhân văn của công tác này cần được tiếp tục phát huy, lan toả trong thời gian tới.